درود به دوستان گل کنکوری😊
من سیده سمیرا معروف هستم. رتبه 168 کنکور انسانی . قراره توی این قسمت باهم مهم ترین نکات ارایه های ادبی کنکور و تساتای نمونه رو با تحت عنوان "ایستگاه کوئیک مرور ارایه ها" داشته باشیم که مطمعنم مرور کردن نکاتشون قبل از ازمون هاتون بسیار کمکتون میکنه که تست های مهم ارایه ادبی رو بدون غلط پاسخ بدید . به مرور ارایه های تخصصی رشته انسانی رو هم قرار میدیم تا دوستای عزیز هر سه رشته بتونن از مطالب استفاده کافی و وافی رو ببرن.
لینک ایستگاه قبل:
حسن تعلیل_ایستگاه بیستم_ادبیات فارسی_سیده سمیرا معروف
تعریف:
هنگامی که آنچه در کلام می آید با آنچه منظور است متفاوت باشد مجاز پدید می آید. به بیان ساده تر هنگامی که شاعر یا نویسنده واژه ای در شعر خود می آورد که منظورش از آن واژه چیز دیگری بوده با آرایه مجاز روبرو هستیم.
حالا قطعا برایتان سوال پیش آمده که خب ما از کجا تشخیص دهیم که منظور شاعر از واژه ای که استعمال کرده مجازی است و واژه در معنی اصلی و حقیقی خود به کار نرفته؟
سوال بسیار به جایی است و در پاسخش به این نکته اشاره میکنیم که فهم معنای اصلی واژه بدون نشانه اصلا ممکن نیست. یعنی اگر نشانه ای در کلام نباشد اتفاقا شما حق دارید که مجاز را تشخیص ندهید. و باید نشانه ای وجود داشته باشد تا ذهن را از معنی حقیقی بازگرداند و به جست و جوی معنی غیرحقیقی وادارد. و خب خیالتان راحت باشد در حد کنکور ما طراح سوال اگر از شما مجاز خواست قطعا قرینه و نشانه را برای شما در آن بیت یا عبارت آورده و شما با پیدا کردن آن میتوانید معنای مجازی را تشخیص داده یا دست کم حدس بزنید. حالا میخواهم یادتان دهم چگونه نشانه را به صورت استدلالی پیدا کنید.
به این مثال دقت کنید: سفید شد چو درخت شکوفه دار سرم. حالا سوال: مگر سر سفید میشود؟ خیر. خب احسنت حالا بگویید ببینم چه قسمتی از سر است که سفید میشود؟ موها. خب. تموم شد به همین راحتی به جواب رسیدیم و فهمیدیم که اینجا منظور شاعر از سر در واقع موی سر بوده و سر در معنای مجازی به کار رفته است.
نکته: قرینه یا نشانه ممکن است لفظی یا معنوی باشد.(اگر لفظی باشه با چشم پیداش میکنیم و کارمون راحته ولی اگر معنوی باشه باید یکم با سلیقه باشیم)
نمونه هایی برای مجاز:
-به یاد روی شیرین بیت میگفت: به من بگویید ببینم بیت را میگویند یا شعر را میگویند؟ شعر را میگویند.
نسبت بیت با شعر چیست؟ بیت قسمتی از شعر است. چه قرینه ای به ما کمک کرد بفهمیم بیت مجاز از شعر است؟ فعل گفتن! پس اینجا بیت مجاز از شعر است.
دیدید چقدر راحت بود؟ فقط نیاز است کمی تیز و خلاق باشیم.
-آفرین جان آفرین پاک را// آن که جان بخشید و ایمان خاک را: مصرع اول که چیزی ندارد برویم سراغ مصرع دوم. به من بگویید مگر خاک میتواند جان داشته باشد و ایمان داشته باشد؟ خیر! خب درست. حالا کمی فکر کنیم چه چیزی است که هم از خاک است هم جان دارد و هم ایمان هم خداوند بخاطرخلق او به خودش آفرین گفته؟(در مصرع اول خداوند به خودش آفرین گفته)....آفرین پاسخ انسان است! و خاک اینجا در معنی مجازی انسان به کار رفته است.
نکته کنکوری: اگر واژه هایی که مفهوم مکان دارند مثل: جهان.عالم.گیتی.شهر.دشت.نام خاص سرزمین ها و مانند آن به گونه ای به کار روند که منظور از آن ها مردم یا چیز های در آن مکان ها باشد مجاز محاسبه می شود.( از این نمونه ها توی شاهنامه پره!)
مثال: جهان را سراسر سوی داد خواند( جهان مجاز از مردم جهان)است.
-خروشی برآمد ز دشت و ز شهر// غم آمد جهان را از آن کار بهر( مجاز از مردم دشت و شهر و جهان)
بریم سراغ چند نمونه تست:
1-در کدام گزینه آرایهی مجاز وجود ندارد؟
1زین نمط آن مست شده از غرور / رفت و ز مبدا چو کمی گشت دور
2بر سر آنم که گر ز دست برآید / دست به کاری زنم که غصه سرآید
3دلا معاش چنان کن که گر بلغزد پای / فرشتهات به دو دست دعا نگه دارد
4سر و زر و دل و جانم فدای آن یاری / که حق صحبت مهر و وفا نگه دارد
پاسخ صحیح گزینه1 است.
2-در همه گزینهها آرایه مجاز وجود دارد به جز .................... .
1خروش سواران و اسپان ز دشت / ز بهرام و کیوان همی بر گذشت
2بشد تیز رهام با خود و گبر / همی گرد رزم اندر آمد به ابر
3برآویخت رهام با اشکبوس / برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس
4کمان را به زه کرد زود اشکبوس / تنی لرز لرزان و رخ سندروس
پاسخ صحیح گزینه 4 است.
پاسخ تشریحی : بهرام و کیوان مجاز از آسمان / ابر مجاز از آسمان / بوق و کوس مجاز از صدای بوق و کوس
3-در کدام گزینه مجاز به علاقه شباهت وجود دارد؟
1اگر چه دل به کسی داد یار ماست هنوز / به جان او که دلم بر سر وفاست هنوز
2ندانم از پی چنـدین جـفا که با مـن کرد / نشان مهر وی اندر دلم چراست هنـوز
3بُتا، تو روی ز من بر متاب و دستم گیر / که در سرم ز تو آشوب و فتنه هاست هنوز
4عداوت از طرف آن شکسته پیمان است / و گر نه از طرف ما همان صفاست هنوز
پاسخ صحیح گزینه3 است.
تحلیل تست: مجاز به علاقه شباهت به معنای استعاره مصرّحه است. مثلا اگر گفته شود: «سرو» و منظور «یار» باشد، پس سرو در معنای حقیقی خودش به کار نرفته است. در گزینه یک استعاره مصرّحه وجود ندارد. در گزینه دو نیز نشانی از استعاره مصرّحه نیست. در گزینه سه کلمه «بُـتا» یعنی «ای بُت» استعاره مصرّحه از «یار» می باشد. با توجه به این نکته پاسخ صحیح گزینه 3 می باشد. گزینه چهار نیز استعاره مصرّحه ندارد.
4-کدام گزینه فاقد مجاز است؟
1خسـروی کـار گـدایی کـی بـود / این به بازوی چو مـایی کی بود
2من آن نگین سلیمان به هیچ نستانم / که گاه گاه بر او دست اهرمن باشد
3گر شمع تویی مرا چرا باید سوخت / گر ماه تویی مرا چرا باید کاست
4محتاج قصه نیست گرت قصد خون ماست / چون رخت از آن توست به یغما چه حاجت است
پاسخ صحیح گزینه3 است.
تحلیل تست: در گزینه یک «بازو» مجازی به علاقه عالیه است، یعنی وسیله قدرت می باشد. در گزینه دو کلمه «نگین» منظور انگشتر می باشد، که از آوردن جز منظور کل است و مجاز قرار می گیرد. در گزینه 3 مجازی وجود ندارد پس پاسخ صحیح گزینه 3 است. گزینه چهارکلمه «خون» به معنای قصد کشتن است، و این مجاز به علاقه لازمیّه است که این کلمه «خون» را می بینیم، یاد مورد دیگری می افتیم.
5-در کدام گزینه مجاز از علاقه مشابهت وجود دارد؟
1شهری اندر طلبت سوخته آتش شوق / خلقی اندر هوست غرقه دریای غم اند.
2خدای راست مسلم بزرگواری و لطف / که جرم بیند و نان برقرار می داند
3ای غنچه خندان چرا خون در دل ما می کنی / خاری به خود می بندی و ما را ز سر وا می کنی
4جهان گشاده ثنای تو را چو تیر دهان زمانه بسته رضای تو را چو نیزه کمر
پاسخ صحیح گزینه3 است.
تحلیل تست: در این تست باید به دنبال استعاره مصرحه باشیم. در گزینه 1 شهر مجاز است اما استعاره مصرحه نیست. در گزینه 2 نان می تواند مجاز از رزق و روزی باشد اما مجاز از علاقه مشابهت نیست. در گزینه 3 غنچه استعاره مصرحه و مجاز از علاقه مشابهت به یار است و گزینه درست است. در گزینه 4 جهان مجاز از مردم جهان است که استعاره مصرحه نیست.
برترها در فضای مجازی:
برای رزرو مشاوره و رفع اشکال درسی و شرکت در کلاس های کنکوری با مشاوران سایت برترها بر روی لینک زیر کلیک کنید یا با شماره تماس 0216463 داخلی1174(حیدریان) تماس بگیرید.
