درود به دوستان گل کنکوری😊
من سیده سمیرا معروف هستم. رتبه 168 کنکور انسانی . قراره توی این قسمت باهم مهم ترین نکات ارایه های ادبی کنکور و تساتای نمونه رو با تحت عنوان "ایستگاه کوئیک مرور ارایه ها" داشته باشیم که مطمعنم مرور کردن نکاتشون قبل از ازمون هاتون بسیار کمکتون میکنه که تست های مهم ارایه ادبی رو بدون غلط پاسخ بدید . به مرور ارایه های تخصصی رشته انسانی رو هم قرار میدیم تا دوستای عزیز هر سه رشته بتونن از مطالب استفاده کافی و وافی رو ببرن.
لینک ایستگاه قبل:
ایهام تناسب_ایستگاه نوزدهم_ادبیات فارسی_سمیرا معروف
تعریف:
در کلام عمل یا صفتی را به کسی نسبت می دهند و برای آن عمل یا صفت دلیلی را نیز بیان میکنند. به گونه ای که دلیل یاد شده برای عمل یا صفت مذکور بیش از آن که جنبه واقعی داشته باشد. جنبه ذوقی.ادبی و شاعرانه داشته باشد حسن تعلیل وجود دارد.
نکته: حسن تعلیل در لغت به معنای زیبایی علت است و به بیان ساده تر آن است که شاعر یا نویسنده در بیت یا عبارتی به امری که دارد راجع آن صحبت میکند دلیلی غیرواقعی و ناسلزگار با منطق انسانی ولی زیبا و تاثیر گذار نسبت دهد.
به طور مثال: از آن مرد دانا دهان دوخته است/که بیند که شمع از زبان سوخته است.
شاعر در این بیت علت سکوت انسان دانا را این میداند که شمع از پرحرفی خود باعث شده که بسوزد! پس انسان دانا سکوت پیشه میکند که به سرنوشت شمع دچار نشود و نسوزد!
مثال دیگر:(کتاب درسی): تا چشم بشر نبیندت روی/ بنهفته به ابر چهر دلبند
در قصیده زیبای دماوندیه از استاد بهار این بیت زیبا را خواندیم. در اینجا استاد بهار با سلیقه و ذوق والای شاعری خود یک دلیل بسیار زیبای غیر واقعی به پنهان شدن کوه دماوند پشت ابرها نسبت داده اند و علت پنهان شدن او پشت ابر هارا این دانسته اند که خواسته مردم او را نبینند.
نمونه هایی دیگر برای حسن تعلیل:
-باران همه بر جای عرق میچکد از ابر//پیداست که از روی لطیف تو حیا کرد
-رسم بد عهدی ایام چو دید ابر بهار/گریه اش بر سمن و سنبل و نسرین آمد
-من که باشم کز چو من بی قدر یاد آورده ای/نامه از ننگ همین معنی به خود پیچیده است
بریم سراغ چند نمونه تست:
۱_آرایۀ حسن تعلیل در همۀ گزینهها موجود است بهجز .....
1از حجاب حسن شرم آلودۂ لیلی، هنوز / بید مجنون سر به پیش انداختن باز آورد
2گریۀ شمع از برای ماتم پروانه نیست / صبح نزدیک است در فکر شب تار خود است
3بید مجنونیم در بستان سرای روزگار / سر به پیش انداختن از شرم، بار ما بس است
4کدام آبله پا عزم این بیابان کرد؟ / که خارها همه گردن کشیدهاند امروز
پاسخ صحیح گزینه3 است.
پاسخ تشریحی:
گزینۀ «1»: دلیل حالت سر به زیری بید مجنون، حسن شرمآلودۀ لیلی است.
گزینۀ «2»: دلیل آب شدن یا گریه کردن شمع، نزدیکی صبح و پایان شب است.
گزینۀ «4»: دلیل رویش خارها در بیابان، آمدن آبلۀ پا است.
۲_در کدام بیت «حسن تعلیل» وجود دارد؟
1چون جگر عاشقان میخورد این شب به ظلم / دود سیاهی ظلم بر دل شب میدمد
جانم اگر صافی است دردی لطف تو است / لطف تو پاینده باد بر سر جان تا ابد2
3بر اثر دل برو تا تو ببینی درون / سبزه و گل میدمد جوی وفا میرود
4عاقلۀ شب تویی باز رهانش ز ظلم / نیمشبی بر فلک راه بزن بر رصد
پاسخ صحیح گزینه1 است.
۳_بیت کدام گزینه فاقد «حسن تعلیل» و دارای ایهام تناسب» است؟
در هر طرف ز سیل حوادث کمینگھی است / زان رو عنانگسسته دواند سوار عمر1
عالم از نالۀ عشاق مبادا خالی / که خوش آهنگ و فرحبخش نوایی دارد2
تا نهان شد آفتاب طلعتت در زیر خاک / هر سحر پیراهن شب در بر گیتی، قباست3
خلقش بهار عالم لطف الهی است / زان رو مزاج عالمیان اعتدال یافت4
پاسخ صحیح گزینه 2 است.
پاسخ تشریحی:
«عشاق»: 1. عاشقان 2. در معنی یکی از پردههای موسیقی با آهنگ و نوا، تناسب دارد. بیت فاقد حسن تعلیل است.
تشریح گزینههای دیگر:
گزینۀ «1»: شاعر برای گذر سریع عمر، علتی ادبی آورده است.
گزینۀ «3»: شاعر برای سیاه بودن آسمان هنگام سحر، علتی ادبی آورده است.
گزینۀ «4»: شاعر برای اعتدال مزاج مردم دنیا، علتی ادبی آورده است.
۴_در همۀ ابیات بهجز بيت ... آرایۀ «حسن تعلیل» به کار رفته است
۱_بر سیهبختی ارباب سخن میگرید / نالهای کز دل چاک قلم آید بیرون
۲_چون جامهها به وقت مصیبت سیه کنند / من موی در مصیبت پیری کنم سیاه
۳_هر کو نکاشت مهر و ز خوبی گلی نچید / در رهگذار باد، نگهبان لاله بود
۴_چو سرو از راستی بر زد علم را / ندید اندر جهان تاراج غم را
پاسخ صحیح گزینه3 است.
پاسخ تشریحی:
تشریح گزینههای دیگر:
گزینۀ «1»: شاعر علت صدای (نالۀ) قلم بر صفحۀ کاغذ را گریهاش بر بدبختی سخنوران میداند.
گزینۀ «2»: شاعر علت سیاه کردن موی خود را عزا و ماتم جوانی از دست رفته میداند.
گزینۀ «4»: شاعر علت راست قامتی سرو را این دانسته است که در زندگی با غم و غصه روبهرو نشده است.
۵_در همۀ گزینهها بهجز گزینۀ ... آرایۀ «حسن تعلیل» وجود دارد
۱_در برگ گل به خون شقایق نوشتهاند / کان کس که پخته شد می چون ارغوان گرفت
۲_از آن ز دامن مقصود کوته افتاده است / که پیش خلق دراز است دست حاجت ما
۳_ گر رخ من زرد کرد از عاشقی، گو زرد کن / زعفران قیمت فزون از لالۀ حمرا کند
۴_ گر از بنده لغوی شنیدی ببخش / جهاندیده بسیار گوید دروغ
پاسخ صحیح گزینه2 است.
پاسخ تشریحی :
در گزینۀ «2» حسن تعلیل وجود ندارد. در تعریف حسن تعلیل آمده است آوردن دلیل غیرواقعی و هنری. اما در این بیت دلیل واقعی است چون میگوید: «اظهار نیاز به خلق ما را از رسیدن به مقصود باز داشته است
نکته مهم: دقت کنید که ما در حسن تعلیل به دنبال دلیل غیرواقعی شاعرانه هستیم نه دلیل واقعی.
ممکن است طراح برای گول زدن شما بیتی را انتخاب کند که در آن رابطه علیت واقعی وجود دارد که معمولا طراح ها برای گیج کردن دانش آموزان این کار را انجام میدهند. اگر با همچین موردی مواجه شدید حسن تعلیل منتفی است. پس فراموش نکنید: حسن تعلیل یعنی یک دلیل غیرواقعیِ زیبایِ ذهنیِ شاعرانه. تماام.
تشریح گزینههای دیگر:
گزینۀ «1»: حسن تعلیل دارد. شاعر در این بیت دلیل سرخی گل لاله (شقایق) را به خاطر پختگی آن میداند. در حالی که سرخی آن امری طبیعی و خدادادی است.
گزینۀ «3»: شاعر از زرد شدن چهره نگران نیست و حتی آن را باارزش میداند چون زعفران زرد رنگ از لالۀ قرمز با ارزشتر است. پس چهرۀ زرد نشانۀ ارزشمندی است.
گزینۀ «4»: در این بیت دلیل گفتن سخنان ناشایست و یاوه، جهان دیده بودن شخص بیان شده است چون به نظر او اشخاص دنیا دیده بسیار دروغگو هستند. که دلیلی غیر حقیقی است.
برترها در فضای مجازی:
برای رزرو مشاوره و رفع اشکال درسی و شرکت در کلاس های کنکوری با مشاوران سایت برترها بر روی لینک زیر کلیک کنید یا با شماره تماس 0216463 داخلی1174(حیدریان) تماس بگیرید.
