درود به دوستان گل کنکوری😊
من سیده سمیرا معروف هستم. رتبه 168 کنکور انسانی . قراره توی این قسمت باهم مهم ترین نکات ارایه های ادبی کنکور و تساتای نمونه رو با تحت عنوان "ایستگاه کوئیک مرور ارایه ها" داشته باشیم که مطمعنم مرور کردن نکاتشون قبل از ازمون هاتون بسیار کمکتون میکنه که تست های مهم ارایه ادبی رو بدون غلط پاسخ بدید . به مرور ارایه های تخصصی رشته انسانی رو هم قرار میدیم تا دوستای عزیز هر سه رشته بتونن از مطالب استفاده کافی و وافی رو ببرن.
لینک ایستگاه قبل:
لغات ایهام خیز ۴_ایستگاه هجدهم_ ادبیات فارسی_ سمیرا معروف
ایهام تناسب
تعریف: به کار بردن واژه ای با دو معنی است به گونه ای که فقط یک معنی آن قابل استفاده باشد و معنی غیر قابل استفاده آن به تناسب واژه ای در متن یا ساختار کلام فقط به ذهن بیاید.
مثال: ای خرم از فروغ رخت لاله زار عمر// بازآ که ریخت بی گل رویت بهار عمر
توضیح: واژه بهار در این بیت دارای دو معنی است:1- شکوفه و 2- فصل اول سال
معنی قابل استفاده و دارای معنی بهار در این بیت: شکوفه
معنی غیر قابل استفاده: فصل اول سال.....خب حالا همین بهار که در این بیت معنی فصل اول سال نمیدهد با برخی کلمات همین بیت تناسب یا مراعات نظیر می سازد. کدام کلمه ها؟ خرم/ لاله زار و گل.
پس بیت ایهام تناسب دارد.
دیدید چقدر راحت یود؟ در ایهام تناسب ما یک واژه داریم که دو معنی میدهد ولی هر دو معنی آن همزمان معنی نمیدهد. یکی معنی میدهد و دومی که آنجا و در آن مکان معنی ندارد. با واژه یا واژگان دیگر همان بیت یا عبارت تناسب یا مراعات نظیر دارد( ترادف و تضاد ندارد ها دقت کنید. تناسب دارد)
نکته1: بهترین راه برای یادگیری این آرایه تسلط بر روی واژگان ایهام خیز و کاربرد آن ها در عبارات و ابیات است( لیست واژگان ایهام خیز را در ایستگاه های قبل در قالب4 فایل قرار داده ایم)
نکته2: هرجا ایهام تناسب داریم حتما آرایه مراعات نظیر هم داریم! پس در تست های ترکیبی با یک تیر دو نشان بزنید اگر طراح بیتی را خواسته بود که هم مراعات نظیر داشته باشد هم ایهام تناسب تا بیت دارای ایهام تناسب را پیدا کردید مطمئن باشید مراعات نظیر هم پیدا شده.
ولی دقت کنید که برعکس آن صادق نیست و هر بیتی مراعات داشت قرار نیست ایهام تناسب داشته باشد!
نمونه هایی برای ایهام تناسب:
-همی گویم و گفته ام بارها// بود کیش من مهر دلدار ها
مهر:1-محبت/2: نام یک آیین و دین
معنی قابل استفاده در این بیت محبت است و مهر به معنای آیین با واژه کیش تناسب دارد.
-مدامم مست می دارد نسیم جعد گیسویت// خرابم میکند هر دم فریب چشم جادویت
مدام:1-شراب/2: پبوسته و مداوم
معنی قابل استفاده در این بیت پیوسته و مداوم است و مدام در معنی شراب که در این بیت معنی نمیدهد با واژه مست تناسب دارد. پس ایهام تناسب داریم.
بریم چند تا تست جون دار ببینیم:
1-در کدام بیت، آرایۀ «ایهام تناسب» دیده میشود؟
1گوی توفیق و کرامت در میان افکندهاند / کس به میدان درنمیآید سواران را چه شد؟
2زهرهسازی خوش نمیسازد مگر عودش بسوخت / کس ندارد ذوق مستی میگساران را چه شد؟
3آب حیوان تیرهگون شد خضر فرّخپی کجاست؟ / خون چکید از شاخ گل باد بهاران را چه شد؟
4کس نمیگوید که یاری داشت حقّ دوستی / حقشناسان را چه حال افتاد یاران را چه شد؟
پاسخ صحیح گزینه2 است.
پاسخ تشریحی :
در بیت این گزینه «عود» به معنای نوعی ساز است که فعل «بسوخت» برای آن معنایی دیگر را نیز تداعی میکند: نوعی چوب معطر که آن را میسوزانند.
2-ترتیب ابیات زیر از لحاظ داشتن آرایههای «ایهام تناسب، اغراق، تناقض، مجاز و تلميح» کدام است؟
الف) رود خون این زخم از دیدگان / به دامن چو سیلاب گردد روان
ب) چیست این سقف بلند سادۀ بسیار نقش / زین معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست
پ) تا چه بازی رخ نماید بیدقی خواهیم راند / عرصۀ شطرنج رندان را مجال شاه نیست
ت) شب تار است و ره وادی ایمن در پیش / آتش طور کجا موعد دیدار کجاست
ث) از این روی تا چین و ماچین توراست / خور و ماه و کیوان و پروین توراست
1پ، الف، ب، ث، ت
2پ، ت، ب، الف، ث
3ت، الف، پ، ث، ب
4ت، ب، پ، الف، ث
پاسخ صحیح گزینه1 است.
پاسخ تشریحی :
بیت «پ»: «رخ» ایهام تناسب دارد: 1- «رخ نمودن» در معنای «چه پیش آید» 2- در معنای «مهرۀ شطرنج» که با واژههای «بیدق»، «شطرنج» و «شاه» تناسب دارد. / بیت «الف»: شاعر، در ریختن خون از چشم، اغراق کرده است. / بیت «ب»: در عین ساده بودن، پر نقش و نگار بودن تناقض دارد. / بیت «ث»: خور و ماه و کیوان و پروین مجاز از کل آسمانها / بیت «ت»: بیت به داستان حضرت موسی (ع) و رفتن او به کوه طور تلمیح دارد.
3-در بیت «چو بنمود رامشگر از پرده راز / همه برگ عیش از نوا کرد ساز» از فراق نامۀ سلمان ساوجی، کدام آرایۀ ادبی به کار نرفته است؟
1تشبیه
2ایهام
3ایهام تناسب
4جناس
پاسخ صحیح گزینه1 است.
پاسخ تشریحی :
پرده: در معنای «پردۀ ساز» یا «نوای موسیقی» به کار رفته، اما در معنای «حجاب» با «راز» تناسب دارد. > ایهام تناسب
نوا: ۱. نام یکی از مقامات دوازده گانۀ موسیقی قدیم ایران و یکی از هفت دستگاه ردیف کنونی موسیقی؛ ۲. آهنگ/ آوا/ نغمه به طور کلی. > ایهام
راز و ساز: جناس ناقص اختلافی
بیت تشبیه ندارد. نه «چو» در مصراع اول ادات تشبیه است، نه «برگ عیش» در مصراع دوم اضافۀ تشبیهی است. «برگ» به معنای «ساز و برگ/ آذوقه/ توشه» با «عیش» ترکیب اضافی ساده ساخته: توشۀ عیش.
4-در بیت «خواهم شبی کز بوی او بیخود شوم پهلوی او / گه رو نهم بر روی او، گه دوش بر دوش آیدم» از امیرخسرو دهلوی، کدام واژه ایهام تناسب دارد؟
1بوی
2بیخود
3شوم
4دوش
پاسخ صحیح گزینه4 است.
پاسخ تشریحی:بوی: ۱. رایحه؛ ۲. امید (ایهام دارد)
بیخود: بیهوش (یک معنا بیشتر ندارد)
شَوَم: ۱. بشوم؛ ۲. بروم (ایهام دارد)
دوش: به معنای کتف، اما در معنای غایب «دیشب» با «شبی» در مصراع اول تناسب میسازد. (ایهام تناسب دارد)
5-در بیت «فراق یار به یک بار بیخ صبر بکند / بهار وصل ندانم که کی به بار آید» از سعدی، همۀ آرایهها در همۀ گزینهها به کار رفته است، به جز .......... .
1جناس تام و جناس ناقص
2ایهام و ایهام تناسب
3تشبیه و تضاد
4اسلوب معادله و حسن تعلیل
پاسخ صحیح گزینه4 است.
پاسخ تشریحی :
یار و بار: جناس ناقص اختلافی؛ بار: در مصراع اول بهمعنای «دفعه»، در مصراع دوم هم بهمعنای «میوه/ ثمره» و هم «دیدار» (جناس تام و ایهام).
صبر: ۱. شکیبایی؛ ۲. گیاهی تلخ با مصرف دارویی(در معنای غایب/ دوم با «بیخ» یعنی ریشه تناسب دارد. > ایهام تناسب)
بهار وصل: اضافۀ تشبیهی؛ فراق و وصل: تضاد.
بیت تشخیص هم دارد؛ ولی اسلوب معادله و حسن تعلیل ندارد.
برترها در فضای مجازی:
برای رزرو مشاوره و رفع اشکال درسی و شرکت در کلاس های کنکوری با مشاوران سایت برترها بر روی لینک زیر کلیک کنید یا با شماره تماس 0216463 داخلی1174(حیدریان) تماس بگیرید.
