سلام دوستان خوبم! امیدوارم که حالتان عالی باشد. من مهدی خداوندلو، دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رتبه 470 کنکور تجربی هستم.
در این مطلب گفتار دوم(پاسخ به محیط) از فصل نهم(پاسخ گیاهان به محرک ها) زیست یازدهم را بررسی می کنیم. اول از همه متن کتاب را که در درس زیست شناسی بسیار مهم است را بررسی خواهیم کرد و برای درک هرچه بهتر متن کتاب (مخصوصا مطالبی را که به توضیح یک فرایند می پردازند)، انیمیشن های مرتبط را تماشا خواهیم کرد.
در ادامه به حل چند تست کنکور منتخب از این مبحث می پردازیم تا به خوبی در ذهن شما تثبیت شود.
**یادتون باشه می تونید در انتهای مطلب نظرتونو کامنت کنید. دوست دارید باز هم از این مطالب براتون تهیه کنم؟ اگر سوالی هم براتون پیش اومد حتما بپرسید تا جوابتونو بدم.
دستگاه تولید مثل در زن
نکات:
- دقت کنید گامت ماده در انسان در لوله ی فالوپ تشکیل می شود.
- داخل رحم از بافت پوششی چین خورده و مخاطی مژک دار تشکیل شده است.
نکات ترکیبی:
- تولید هورمون جنسی زنانه علاوه بر اینکه در تخمدان تولید می شود، در بخش قشری غدد فوق کلیه هم تولید می شود. در بخش قشری کلیه، هورمون های جنسی زنانه و مردانه هر دو تولید می شوند.
نکات شکل:
- دقت کنید دیواره داخلی رحم مانند بخش هایی از مجاری هادی، مژک داردو مژک را با تاژک و ریز پرز اشتباه نگیرید!
تخمدان ها
** جهت مشاهده انیمیشن مرتبط با این پاراگراف به انتهای مطلب مراجعه کنید.
قیدها:
- هر اووسیت را یاخته های فولیکولی احاطه می کند.
- پس از تولد تعداد فولیکول ها افزایش پیدا نمی کند و به دلایل نامعلومی تعداد زیادی از آنها از بین می روند.
نکات:
- در واقع در دوران جنینی یاخته های اووگونی(مامه زا)، کلی میتوز انجام می دهند و از طریق میتوز یاخته های اووگونی و اووسیت اولیه تولید می کنند و به قدری ادامه می دهند تا یک میلیون اووسیت اولیه در هر تخمدان تولید شود. این اووسیت اولیه ها میوز یک را شروع می کنند و تا مرحله پروفاز یک متوقف می شوند. سپس نوزاد دختر به دنیا می آید و اووسیت ها تا بلوغ به همین حالت می مانند. و پس از آن هر ماه معمولا یکی از آنها از این جالت خارج می شوند و فرایند میوز را ادامه می دهند.
- به دلیل اینکه پس از تولد تعداد فولیکول ها افزایش پیدا نم کند و به دلایل نامعلومی تعداد زیادی از آنها از بین می روند، در دختر بالغ حتی قبل از تخمک گذاری نیز از تعداد اووسیت های اولیه بسیار کاسته می شود. ضمن اینکه پس از بلوغ نیز به وسیله تخمک گذاری از تعداد آنها کاسته می شود.
نکات ترکیبی:
- در انسان غدد جنسی ماده برخلاف غدد جنسی نر در خارج از محوطه شکمی قرار دارند.
- مشابه با اینه در هر تخمدان یک میلیون اووسیت اولیه قرار دارد، در هر کلیه نیز یک میلیون گردیزه قرار دارد.
- انتهای لوله های رحم شیپور مانند است: مشابه با شیپور استاش که بین بخش داحپخلی گوش و حلق بود.
- دقت کنید نمی توانیم بگوییم هر گامتی که در لوله های رحمی دیده شود، عامل حرکت آن زنش مژک ها است! چرا که به منظور لقاح، اسپرم ها به وسیله دم خود به سمت اووسیت ثانویه حرکت می کنند.
- همه یاخته های مژک دار: مخاط مژک دار در بخش هادی دستگاه تنفس (بینی، حنجره، نای، نایژه و نایژک)، یاخته شعله ای در پروتونفریدی پلاناریا، قیفک مژک دار در متانفریدی کرم های حلقوی و نرم تنان، یاخته های حسی مژک دار در بخش حلزون و بخش دهلیزی گوش، یاخته های مژک دار بویایی
نکات شکل:
- در مراحل قبل از بالغ شدن و در خود مرحله بالغ شدن فولیکول، فضای خالی درون فولیکول افزایش می یابد.
- یاخته های فولیکولی هم در تخمدان و هم در محوطه شکمی، به تغذیه و حفاظت از اووسیت ثانویه می پردازند.
- به روند افزایش و کاهش اندازه فولیکول (به خصوص افزایش اندازه آن پس از تخمک گذاری در اثر LH و تبدیل آن به جسم زرد) دقت کنید.
- در حین تخمک گذاری، علاوه بر موارد گفته شده، مایع درون فولیکول نیز خارج می شود.
دوره جنسی در زنان
قیدها:
- معمولا در زن های سالم بین 45 تا 50 سالگی عادت ماهانه متوقف می شود که این پدیده را یائسگی می نامند.
نکات:
- اگر بگوییم در یک زن بالغ به طور حتم هر 28 روز یک بار چرخه ی جنسی داریم به دو دلیل غلطه: 1- در ابتدا چرخه جنسی نامنظمه و لزوما 28 روز یک بار نیست. 2- یائسگی در 45-50 سالگی اتفاق میفتد.
- دقت کنید دوره جنسی فقط یا یائسگی متوقف نمی شود! با بارداری هم متوقف می شود.
-- دوره باروری: از سن بلوغ شروع تا سن 45-50 سالگی (حدود 30 تا 35 سال)
-- دوره جنسی: دوره های 28 روزه که به طور متناوب در این 35 سال تکرار می شود.
- دقت کنید نمی توانیم بگوییم به طور حتم بعد از دفع خون و اووسیت، دوره جنسی بعدی شروع می شود! این فرایند همیشگی نیست و بلاخره در یائسگی متوقف می شود.
تخمک زایی
** جهت مشاهده انیمیشن مرتبط با این پاراگراف به انتهای مطلب مراجعه کنید.
قیدها:
- به ندرت ممکن است اسپرم با گویچه قظبی نیز لقاح یابد و توده یاخته ای بی شکلی را ایجاد کند که پس از مدتی از بدن دفع می شود.
نکات:
- تمام یاخته های حاصل از اووسیت اولیه (اووسیت ثانویه و گویچه قطبی)، توانایی لقاح دارند ولی فقط اووسیت ثانویه می تواند بعد از لقاح رشد و نمو یابد.
- دقت کنید اینکه بگوییم تخمک تنها در صورت لقاح اسپرم با اووسیت ثانویه تولید می شود اشتباست! اسپرم به هیچ عنوان با اووسیت ثانویه لقاح نمی کند. بلکه فقط با آن برخورد می کند و این برخورد باعث تولید تخمک می شود و لقاح با تخمک اتفاق می افتد.
نکات ترکیبی:
- مراحل تخمک زایی در دوران جنینی شروع می شود و با یائسگی متوقف می شود، ولی مراحل اسپرم زایی در بلوغ شروع می شود.
- اووگونی ها برخلاف اسپرماتوگونی ها بعد از دوران جنینی میتوز نمی کنند و تعدادشان افزایش نمی یابد.
نکات شکل:
- دقت کنید در بین سلول های هاپلوئید، اووسیت ثانویه بیشترین میزان سیتوپلاسم را دارد.
تست ها
در این قسمت به بررسی چند تست از کنکور می پردازیم تا نکات مرور و تثبیت شوند و همچنین شما با تیپ سوالات کنکور آشنا شوید.
برای پاسخنامه تشریحی این تست ها به پی دی اف انتهای مطلب مراجعه کنید.
- در بدن یک دختر بالغ سلول هایی ..... یافت نمی شود. (سراسری 89)
1- بدون کروموزوم X
2- با دو کروموزوم X
3- با چند کروموزوم X
4- با یک کروموزوم X
- در انسانهای سالم، غدد جنسی ماده ............... غدد جنسی نر ...............
1- همانند- تا آخر عمر ياختۀ جنسی توليد میكنند.
2- همانند- دارای لولههای پيچ در پيچ هستند.
3- برخلاف- هورمون جنسی ترشح میكنند.
4- برخلاف- درون محوطۀ شكم قرار دارند.
**پاسخ تشریحی در PDF می باشد.
انیمیشن
جهت فهم بهتر شما عزیزان، کلیپی از منابع خارجی برای شما تهیه و بارگزاری کردم که می تواند شما را برای مرور و تثبیت بیشتر مطلب کمک کند. همچنین قسمت هایی از کلیپ را که طبق متن کتاب می باشد را ترجمه کردم و در قالب زیرنویس در کلیپ قرار دادم.
امیدوارم که به خوبی استفاده کنید و برایتان مفید باشد.
صفحه اینستاگرام ما
دوستان عزیزم ما تصمیم گرفتیم برای اینکه بتوانیم ارتباطمان را با هم بیشتر کنیم و قدم به قدم کنارتان باشیم، صفحه ی اینستاگرام متا را بسازیم و همراهتان باشیم. برای دیدن صفحه ما روی لینک زیر کلیک کنید.
موفق باشید.
مهدی خداوندلو، دانشجو پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
