سلام دانش آموزان عزیز:
در این مطلب، درس پنجم روانشناسی با عنوان تفکر ( 1 ) حل مسئله مطالعه به صورت کامل و به همراه حل تعدادی نمونه سوال امتحان نهایی و تست شناسنامه دار کنکوری با پاسخنامه تشریحی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
امید است با مطالعه دقیق این مطلب، به سوالات آزمون نهایی و کنکوری که از این بحث طرح می شود، با کمال آسودگی پاسخ داده و نهایت موفقیت را کسب کنید.
🔴 ویژگی های مطلب 🔴
1- درسنامه کامل به همراه مثال های مرتبط با هر موضوع
2- تعدادی نمونه سوال امتحانی نهایی رسمی به همراه پاسخنامه معتبر
3- تعدادی تست شناسنامه دار از کنکور های سراسری سال های قبل
4- پاسخ کلیدی تست ها در انتهای مطلب
5- پاسخ تشریحی و کامل هر تست به همراه نکات کلیدی و مهم هر یک از آنها
مؤلف:
رضا جلالی
رتبه 43 کنکور انسانی 1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران.
«باسمه تعالی»
قبل از هر کاری، برای تفهیم اهمیت مطلب پیش رو و ایجاد آمادگی ذهنی برای مطالعه، تعدادی نمونه سوال نهایی از همین مبحث را مورد بررسی قرار می دهیم.
1️⃣اولین مرحله حل مسئله را نام ببرید.
2️⃣روایت شده است که، شیخ الرئیس ابوعلی سینا هر زمان بعد از تلاش زیاد قادر به حل مسئله پیچیده‌ای نبود، از کدام یک از عوامل موثر بر حل مسئله استفاده می‌کرد؟
3️⃣یکی از عوامل موثر بر حل مسئله را نام ببرید.
پاسخنامه:
1️⃣تشخیص مسئله
2️⃣اثر نهفتگی (نادیده گرفتن حل مسئله برای مدتی خاص)
3️⃣ هدفمند است – مسئله یک فرایند و جریان تحت کنترل است – در مسئله توانمندی های ما محدود است – در مسئله موقعیت فعلی و مبدا باید مشخص باشد.
حالا بریم سراغ درسنامه:
مقدمه
ارزش حافظه: اطلاعاتی که در حافظه داریم خیلی ارزشمند هستند، چون پایه و اساس «تفکر» ما را می‌سازند.
رابطه اطلاعات و تفکر: هرچقدر اطلاعات بیشتری داشته باشیم، ذهن ما برای فکر کردن آماده‌تر و مجهزتر است.
💡یک نکته مهم: داشتن حافظه قوی و پر از اطلاعات، لزوماً به این معنی نیست که تفکر قوی و درستی هم داریم.
تعریف فرایند تفکر: وقتی اطلاعاتِ داخل حافظه را کنار هم می‌گذاریم، آنها را تحلیل و تفسیر می‌کنیم، قضاوت می‌کنیم، مسئله حل می‌کنیم و در نهایت تصمیم‌گیری می‌کنیم، به این مجموعه فعالیت‌ها «تفکر» می‌گویند.
آگاهانه بودن تفکر: فرایند فکر کردن، فعالیتی کاملاً آگاهانه است.
ویژگی فرد متفکر: کسی که درباره یک موضوع فکر می‌کند، هم از دانش و تجربیات گذشته خود استفاده می‌کند، هم روی آنچه به آن می‌اندیشد تمرکز دارد و هم به روش تفکر خود آگاهی کامل دارد.
🔹مثال: احمد آروم و بی‌سرواصدا توی گوشه اتاقش نشسته و با دقت به سؤال‌های افقی و عمودی جدول نگاه می‌کنه. اون تلاش می‌کنه کلمه‌های درست رو پیدا کنه و سر جای خودشون بگذاره. در واقع احمد داره فکر می‌کنه؛ یعنی اطلاعات حافظه‌اش رو کنار هم می‌ذاره، تحلیل و قضاوت می‌کنه تا مسئله جدول رو حل کنه و تمام این کارها رو با آگاهی کامل انجام میده.
نتیجه‌گیری: عبارت‌هایی مثل «تفکر بدون آگاهی» یا «تفکر ناخودآگاه» اشتباه هستند؛ چراکه تفکر همواره به صورت آگاهانه انجام می‌شود.
حل مسئله
کاربرد روزمره: ما در زندگی روزمره خیلی از کلمه «مسئله» استفاده می‌کنیم.
🟥نگاه اشتباه مردم: خیلی از افراد دیدِ مثبتی به مسئله ندارند، چون راه درست حل کردن آن را نمی‌دانند.
🟩نگاه درست: انسان‌ها تلاش می‌کنند با روش‌های صحیح، مشکلات و مسائل خود را حل کنند.
نتیجه‌گیری: مسئله به جای اینکه یک تهدید نگران‌کننده باشد، می‌تواند یک فرصت خوب برای رشد و پیشرفت باشد.
🔹مثال:صدای شارشار آب رودخونه موقع گردش، زمانی برامون لذت‌بخش و قشنگه که در مسیرش به سمت زمین‌های کشاورزی یا خونه‌ها مانعی نباشه. اگه جلوش گرفته بشه یا لوله‌ها خراب بشن، صدای آب دیگه قشنگ نیست! همین‌طور اگه سرمای زمستون و گرمای تابستون نبود، هیچ‌وقت انسان‌ها به فکر ساختن وسایل سرمایشی و گرمایشی (مثل بخاری و کولر) نمی‌افتادن.
نقش مجهولات: اگر در دنیا مجهولات و مشکلات وجود نداشتند، علم و دانش بشر هیچ رشدی نمی‌کرد.
تعریف مسئله: رسیدنِ سریع به یک هدف مشخص به‌خاطر وجود موانع مشخص امکان‌پذیر نیست (با توجه به امکانات و توانمندی‌های محدودی که داریم). تعریف حل مسئله: پیدا کردن بهترین راه برای رسیدن به هدف، با توجه به شرایط و امکانات موجود.
مثال های بیشتر :
1️⃣فرض کنید با دوستتان شطرنج بازی می کنید و او شما را کیش می کند و شما با استفاده از قواِعد بازی رفع کیش میکنید.
برداشت: این یک مسئله خوب تعریف‌شده است؛ زیرا با وجود پیچیدگی بازی شطرنج، موقعیت اولیه و اقدامات احتمالی آن مشخص است و قوانین کاملاً استانداردی دارد.
2️⃣ فرض کنید در بزرگراه، خودرویی ناگهان متوقف شده و راننده آن ماشین را خاموش کرده است.شما نمی‌دانید چرا این اتفاق افتاده است. شاید خودرو آسیب دیده باشد یا مشکل دیگری وجود داشته باشد.
برداشت: در این موقعیت، پیدا کردن راه‌حل مناسب بسیار دشوار است؛ زیرا ابهامات زیادی وجود دارد و نمی‌دانیم کدام اقدام احتمالاً ما را به هدف می‌رساند. بنابراین، این یک مسئله خوب تعریف‌نشده است.
3️⃣در جدول مقایسه مسئله‌ها، گفتیم که در علوم انسانی با مسئله‌هایی از نوع «خوب تعریف‌نشده» روبه‌رو می‌شویم.
1.دلیل بی‌عدالتی و نابرابری اجتماعی چیست؟برداشت: مسئله خوب تعریف‌نشده است.
2. علت گرم‌شدن کره زمین چیست؟برداشت: مسئله خوب تعریف‌نشده است.
پاسخ به این سؤال‌ها به اطلاعات و بررسی‌های زیادی نیاز دارد. برای مثال، برای توضیح بی‌عدالتی اجتماعی باید عوامل مختلف و پیچیده‌ای را بررسی کنیم و ببینیم چه عواملی بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند. به همین دلیل، نمی‌توانیم به‌راحتی یک دلیل مشخص و قطعی برای آن بیان کنیم.همچنین برای بررسی علت گرم‌شدن کره زمین، باید عوامل گوناگون را در نظر بگیریم و ارتباط میان آنها را بررسی کنیم.
عوامل مؤثر بر حل مسئله:
1️⃣تجربه گذشته
تجربه‌های گذشته ما روی توانایی‌مان در حل مسئله تأثیر می‌گذارد.
کسی که بلد است از روش‌های حل مسئله استفاده کند، در موقعیت‌های جدید هم از آن تجربه‌ها استفاده می‌کند.
به تأثیر یادگیری‌های قبلی روی حل مسئله‌های جدید، «انتقال» می‌گویند.
·🔹 مثال: کسی که دوچرخه‌سواری بلد است، راحت‌تر می‌تواند موتورسواری را یاد بگیرد.
البته همیشه هم تجربه گذشته کار را راحت نمی‌کند.
مهم‌ترین دلیل شکست بعضی‌ها در حل مسئله این است که «فقط از تجربه گذشته تقلید می‌کنند» (و به فکر راه‌حل‌های جدید نیستند).
تجربه گذشته وقتی «راهگشای مفیدی» خواهد بود که درست و اصولی بازبینی شود.
3️⃣نادیده گرفتن حل مسئله برای مدت‌زمانی خاص
· اگر برای مدتی به مسئله فکر نکنید و آن را فراموش کنید، گاهی این فراموشی مانع حل مسئله می‌شود اما گاهی هم برعکس است؛ وقتی بعد از مدتی دوباره به مسئله برمی‌گردید، عواملی که قبلاً مانع حل آن بودند از بین رفته‌اند و مسئله حل می‌شود.
· به تأثیر فکر نکردن به مسئله برای مدتی مشخص، «اثر نهفتگی» می‌گویند.
🔹مثال:معلم ادبیات از دانش‌آموزی می‌خواهد که با انتخاب یک موضوع مناسب، انشایی درباره آن بنویسد.مریم ساعت‌های زیادی را روی این مسئله وقت می‌گذارد، اما نمی‌تواند موضوع خوبی پیدا کند. بعد از کلی درگیری ذهنی، تصمیم می‌گیرد فعلاً به آن فکر نکند و به کارهای دیگرش برسد. وقتی هم که می‌خواهد بخوابد، تصمیم می‌گیرد فردا صبح بعد از استراحت، دوباره به این موضوع فکر کند. احتمالاً فردا صبح، موضوع مناسب به ذهنش می‌رسد!
💡نکته:نادیده گرفتن مسئله برای مدت کوتاه (اثر نهفتگی) از دیرباز، روش معمول حکما و دانشمندان بوده است.روایت شده که شیخ الرئیس ابوعلی سینا هر زمان بعد از تلاش زیاد قادر به حل مسئله پیچیده‌ای نبود، مدتی فعالیت‌هایش را متوقف می‌کرد و به انجام اعمال عبادی و نمازخواندن مشغول می‌شد. او با این کار، علاوه بر بهره‌مندی از اثر نهفتگی، از الطاف الهی هم بهره می‌جست. 
الان می تونیم بریم، با هم چند تا تست کنکور حل کنیم تا اهمیت مطالب رو بهتر درک کنیم و فراموشی این مطالب رو هر چه بیشتر کاهش دهیم.
1️⃣کدام مورد، از مسائل «خوب تعریف‌نشده» است؟ (سراسری۹۸)
الف) علل ترافیک شهرهای بزرگ
ب) انتخاب شهردار برای یک شهر
ج ) شرکت در یک مسابقه ورزشی
د ) پخش غذا برای اعضای خانواده
2️⃣آقای جعفری در مصاحبه استخدامی در شغل مورد علاقه خود پذیرفته نشده است، او با چه مسئله‌ای روبه‌رو شده است؟ (سراسری۹۸)
الف ) تعارض
ب ) ناکامی
ج ) اضطراب
د ) فرسودگی
3️⃣ اگر دانش‌آموزی برای حل یک مسئله از روش تحلیلی استفاده کند، کدام مورد درست است؟ (سراسری ۹۹)
الف) در حداقل زمان به راه حل می‌رسد.
ب) به طور تضمینی به راه حل دست پیدا می‌کند.
ج ) بدون پردازش عمیق اطلاعات به راه حل می‌رسد.
د ) با گذشت زمان اعتبار راه حل زیر سؤال می‌رود.
4️⃣کدام مورد، در خصوص حل مسئله درست است؟ (سراسری ۹۹)
الف) مسئله‌ای که چندعلتی است را نمی‌توان با اقدامات مشخص و استاندارد حل کرد.
ب) یادگیری حاصل از حل مسئله، قابل استفاده در موقعیت‌های جدید و آتی نیست.
ج ) آگاهی کامل نسبت به موضوع، یکی از دلایل نرسیدن به راه حل است.
د) آخرین مرحله در حل مسئله، تشخیص دقیق و روشن آن است.
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید داخل فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
🟫جهت مطالعه درس قبل ( حافظه و علل فراموشی ) کلیک کنید.🟫
🌹با تشکر فراوان از توجه شما🌹
