سلام به همه دانش آموزان
در این مطلب، درس دوم روانشناسی با عنوان روانشناسی رشد مطالعه به صورت کامل و به همراه حل تعدادی نمونه سوال امتحان نهایی و تست شناسنامه دار کنکوری با پاسخنامه تشریحی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
امید است با مطالعه دقیق این مطلب، به سوالات آزمون نهایی و کنکوری که از این بحث طرح می شود، با کمال آسودگی پاسخ داده و نهایت موفقیت را کسب کنید.
🔴 ویژگی های مطلب 🔴
1- درسنامه کامل به همراه مثال های مرتبط با هر موضوع
2- تعدادی نمونه سوال امتحانی نهایی رسمی به همراه پاسخنامه معتبر
3- تعدادی تست شناسنامه دار از کنکور های سراسری سال های قبل
4- پاسخ کلیدی تست ها در انتهای مطلب
5- پاسخ تشریحی و کامل هر تست به همراه نکات کلیدی و مهم هر یک از آنها
مؤلف:
رضا جلالی
رتبه 43 کنکور انسانی 1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران.
«باسمه تعالی»
قبل از هر کاری، برای تفهیم اهمیت مطلب پیش رو و ایجاد آمادگی ذهنی برای مطالعه، تعدادی نمونه سوال نهایی از همین مبحث را مورد بررسی قرار می دهیم.
جمله‌زیر را با کلمه مناسب کامل کنید.
1️⃣ رفتارهای وابسته به آمادگی زیستی ............... نام دارد.
2️⃣در عبارت‌زیر کلمه داخل پرانتز را انتخاب کنید.
-- «پرتو نیکان نگیرد هر که بد است». (عوامل وراثتی / عوامل محیطی)
3️⃣کدام یک از موارد زیر مربوط به رفتارهای اجتماعی کودک در ۴ سالگی می‌باشد؟
الف) ترس از غریبه‌ها ب) لبخند اجتماعی ج) بازی‌های موازی د) بازی‌های گروهی
4️⃣چه عواملی در رشد قبل از تولد مؤثر است؟
پاسخنامه:
1️⃣رسش پختکی
2️⃣عوامل وراژتی
3️⃣ج
4️⃣سن مادر –کیفیت تغذیه – فشار روانی – آلودگی محیط – حالت های هیجانی v
حالا بریم سراغ مطالعه درسنامه:
عوامل مؤثر بر رشد
عوامل ژنتیکی: ویژگی‌هایی که از طریق ژن‌ها از پدر و مادر به ارث می‌رسند و از قبل در وجود فرد نهفته‌اند.
1️⃣ ویژگی‌های آشکار: صفاتی که از همان بدو تولد مشخص هستند (مثل شباهت ظاهری به خانواده).
2️⃣ویژگی‌های نهفته (رسش/پختگی): صفاتی که نیاز به زمان و آمادگی زیستی دارند تا ظاهر شوند (مثل توانایی راه رفتن یا حرف زدن).
عوامل محیطی:
تمام اتفاقات و شرایطی که بیرون از فرد وجود دارند و بر رشد او اثر می‌گذارند؛ مثل یادگیری، تغذیه، فشار روانی، آب‌وهوا و آموزش
مراحل رشد انسان در اسلام
در اسلام مراحل رشد انسان تا ۲۱ سالگی به سه مرحله تقسیم می‌شود. پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «کودک هفت سال آقا و سرور است و هفت سال فرمانبردار و هفت سال وزیر و مشاور است.»
هفت سال اول
آزاد باشد که بازی کند. عواطف و احساسات صحیح او را رشد داد. با رفتار خوب و گفتار پسندیده او را پرورش داد. بدون توقع اطاعت از او، سعی کرد که با عمل و گفتار صحیح از حس تقلیدش بهره گیرد.
هفت سال دوم
کم‌کم زشتی‌ها و زیبایی‌ها را به او فهماند. در تأدیب او کوشش کرد. او را به ارزش‌ها و دوری از زشتی‌ها رهنمون ساخت.
هفت سال سوم
با او به منزله مشاور رفتار کرد. به صورت آمرانه با او رفتار نشود. او را چون عضو بزرگ خانواده دانست و مانند دیگران او را در تصمیم‌گیری‌ها دخالت داد.
ویژگی های رشد در دوره قبل از تولد
شروع رشد: رشد انسان دقیقاً از همان لحظه تشکیل نطفه شروع می‌شود.
نطفه چگونه درست می‌شود؟ وقتی یک اسپرم از پدر با یک تخمک آزادشده از تخمدان مادر ترکیب شود، نطفه به وجود می‌آید.
تعداد کروموزوم‌ها: یک تخمک بارورشده سالم، ۴۶ کروموزوم دارد که دقیقاً ۲۳ تای آن از مادر و ۲۳ تای دیگر از پدر به ارث می‌رسد.
انتقال ویژگی‌ها: تمام ویژگی‌ها و صفات ارثی از طریق همین کروموزوم‌ها به فرزند منتقل می‌شوند.
عوامل مؤثر: چیزهای زیادی روی کیفیت رشد کودک قبل از به دنیا آمدن تاثیر می‌گذارند.
🔹مثال: سن مادر، کیفیت تغذیه، فشارهای روانی و استرس، آلودگی‌های محیطی، حالت‌های هیجانی، آرامش به ویژه ارتباط معنوی با خدا و مصرف داروها.
ویژگی های رشد در دوره کودکی
محدوده سنی: منظور از دوره کودکی، فاصله زمان تولد تا ۱۱-۱۲ سالگی است. سرعت رشد: رشد در این دوران سرعت بسیار بالایی دارد و با تغییرات زیادی همراه است. یک باور اشتباه: خیلی‌ها فکر میکنند «روانشناسی رشد» فقط مربوط به دوران کودکی است، اما این‌طور نیست! تعریف دقیق روانشناسی رشد: علم مطالعه رشد انسان از زمان تشکیل نطفه تا پایان زندگی (مرگ) است. اهمیت کودکی: این دوران پایه و اساس دوره‌های بعدی زندگی است و اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.
رشد شناختی در دوره کودکی
رشد شناختی جنبه: مهم دیگری از حیطه‌های رشد در دوره کودکی است.
رشد شناختی: به رشد توانایی‌های مرتبط با فرایندهایی همچون توجه، ادراک، حافظه، استدلال، قضاوت، حل مسئله، تصمیم‌گیری و توانایی‌های زبانی کودک اطلاق می‌شود.
رشد هیجانی در دوره کودکی
پیچیدگی رشد هیجانی: رشد هیجانی فرایندی پیچیده است که به دو چیز نیاز دارد: خودآگاهی کودک از هیجانات خودش. آگاهی و درک کودک از هیجانات دیگران. . ارتباط دوسویه: بروز هیجان، به آگاهی فرد و رابطه متقابل کودک با اطرافیانش بستگی دارد. تأثیر بازخوردها: کودکان با توجه به درک و بازخوردی که از دیگران می‌گیرند، هیجانات خود را جهت می‌دهند. مثال: وقتی پای یک کودک ۲ ساله تصادفی به لیوان می‌خورد و می‌شکند، مادرش سرش فریاد می‌زند که «چرا لیوان را شکستی؟!» از آنجا که ممکن است کودک این فریاد را یک نشانه مثبت و نوعی توجه ببیند، احتمال دارد دوباره عمدی لیوان بشکند تا باز هم از طرف مادرش توجه (حتی فریاد) دریافت کند! هیجانات پایه: رشد هیجانی در کودکی ابتدا محدود به ۳ هیجان ساده است: ترس، خشم و محبت. تبدیل هیجانات: با رشد آگاهی، این هیجانات ساده به احساساتی مثل پشیمانی، سپاسگزاری و ترحم تبدیل می‌شوند.
هیجان ساده نیازی به پردازش ارزشی فرد ندارد و غالباً فوراً بروز می‌کند. هیجان مرکب پیچیده‌تر است و بر اساس ارزیابی و نوع نوع نگاه فرد شکل می‌گیرد. . هیجان در حیوانات: حیوانات هم مانند انسان‌ها هیجانات خود را نشان می‌دهند، اما رشد هیجانی در کودکان به‌دلیل آگاهی بیشتر و تعامل با محیط، متنوع‌تر، بازتر و رشدیافته‌تر است.
رشد اجتماعی در دوره کودکی
اجتماعی بودن انسان: انسان موجودی اجتماعی است و از بودن با دیگران لذت می‌برد. رشد تدریجی: درک اجتماعی بودن، به‌تدریج در طول زمان شکل می‌گیرد. بازی‌های اوایل کودکی: کودکان در سال‌های اولیه به جای بازیِ گروهی، فقط «در کنار هم» ولی به‌صورت انفرادی بازی میکنند. بازی‌های سنین بالاتر: با بالا رفتن سن، کودکان وارد بازی‌های قاعده‌مند و مشترک می‌شوند. این تغییر نشان‌دهنده رشد اجتماعی آن‌هاست. لبخند اجتماعی: یکی از اولین نشانه‌های رشد اجتماعی، لبخند اجتماعی است که حدود ۲ تا ۳ ماهگی ظاهر می‌شود. ترس از غریبه‌ها: این ترس در ۸ ماهگی در کودک بروز می‌کند.
رشد درک اخلاقی در دوره کودکی
تشخیص این که چه کاری خوب و چه کاری بد است به رشد نیاز دارد. کودکان در ابتدا هیچ‌گونه تصوری از کار خوب و بد ندارند. به همین دلیل مسئول رفتار خود نیستند. برای اخلاق یک فرایند تدریجی و پیچیده طی می‌شود. نمونه‌هایی از رفتار اخلاقی: راست‌گویی، احترام به بزرگ‌ترها، انجام‌دادن کارهای خوب و پرهیز از کارهای بد
رشد درک اخلاقی دربرگیرنده آن دسته از قوانین و مقررات اجتماعی و اصول شرعی و عرفی است که تعیین میکنند انسان‌ها در رابطه با دیگران باید چگونه رفتار کنند. پس این‌جا منظور از رشد درک اخلاقی در واقع همان انجام عمل اخلاقی است؛ هرچند که ممکن است دلیل انجام عمل اخلاقی متفاوت باشد.
رشد جسمانی و بلوغ جنسی در دوره نوجوانی
شروع نوجوانی برای خیلی از نوجوانان مثل یک بحران است. علت آن، وقوع شدیدترین و گسترده‌ترین تغییرات زیستی در همین دوره است. مثال: حتماً خودتان این حس را تجربه کرده‌اید که یک‌دفعه احساس می‌کنید دماغتان بزرگ شده، جوش زده‌اید، قدتان ناگهانی بلند شده یا بدنتان از تناسب افتاده است! اما نگران نباشید؛ شما در دوره نوجوانی هستید و همه این تغییرات کاملاً طبیعی است و به مرور زمان درست می‌شود. یکی از ویژگی‌های اصلی رشد در نوجوانی، ناگهانی بودن آن است. اندازه‌ی بدن خیلی سریع رشد می‌کند و تناسب آن تغییر می‌کند. تغییرات در بیشتر اجزای بدن دیده می‌شود که در جدول زیر به آنها اشاره شده است:
رشد شناختی در دوره نوجوانی
.1️⃣ مختلف فرضیه‌سازی در نوجوان
برای اولین بار در نوجوانی، تفکر فرضی شکل می‌گیرد.
تفکر فرضی یعنی نوجوان درباره حالت‌های مختلف پیش‌بینی می‌کند و احتمال‌های گوناگون را در نظر می‌گیرد.
مثال:
رامین ۱۳ ساله (نوجوان) و برادرش امین ۷ ساله (کودک) هستند. مادرشان از آنها می‌خواهد برای خرید نمک به مغازه نزدیک خانه‌شان بروند. موقع خروج از خانه، امین می‌گوید: «مادر، من رفتم و زود برمی‌گردم». اما رامین می‌گوید: «اگر بسته نبود، چکار کنم؟»
تفاوت تفکر: تفکر رامین (نوجوان) به دلیل بررسی احتمال‌های، پیش‌بینی موضوعی را می‌کند که امین (کودک) اصلاً به آن فکر نکرده است.
2️⃣. توجه گزینشی
توجه نوجوان نسبت به کودک هدفمندتر و انتخابی‌تر می‌شود؛ یعنی بهتر روی اطلاعات مرتبط تمرکز می‌کند و با نیازهای کارش هماهنگ‌تر است.
.3️⃣ کسب مهارت «فراحافظه» در زمینه حافظه، نوجوانان بهتر از کودکان می‌توانند اطلاعات را رمزگذاری، ذخیره و بازیابی کنند. یکی از تفاوت‌های مهم نوجوانی با کودکی، تلاش نوجوان برای تقویت حافظه خودش است. مهارت‌آموزی فراحافظه: یعنی نوجوان یاد می‌گیرد که چطور اطلاعات را به حافظه‌اش بسپارد (در حالی که کودک این تلاش را ندارد). نوجوان می‌تواند روی فکر کردنِ لحظه‌به‌لحظه خود نظارت، ارزیابی و تغییر ایجاد کند. سرعت تفکر در نوجوانی افزایش می‌یابد؛ در نتیجه در یک لحظه می‌تواند اطلاعات بیشتری را در حافظه نگه دارد. نوجوانان برخلاف کودکان قادر به ظرفیت‌سازی حافظه خود هستند. به قول یک جمله قدیمی در کتاب‌ها: فراحافظه یعنی «فکر کردن در مورد فکر کردن». این مهارت به ذهن شما کمک زیادی می‌کند.
پردازش غالب نوجوان مفهومی است.
رشد هیجانی در دوره نوجوانی
تغییرات فیزیولوژیکی و هورمونی در نوجوانیدر دوران نوجوانی، به دلیل تغییرات بدنی و هورمونی، نوجوانان زودتر تحریک و هیجان‌زده می‌شوند و احساسات و حالت‌های روحی آنها خیلی سریع تغییر می‌کند.مثال:ممکن است نوجوان بدون دلیل خاصی، یک‌دفعه خیلی خوشحال یا خیلی ناراحت شود.ممکن است ناگهان خیلی عصبانی و خشمگین شود و بعد از مدت کوتاهی از رفتار خودش پشیمان شود.هیجاناتهیجان‌ها باعث ایجاد رفتارهای مثبت و سازنده می‌شوند.اما اگر هیجان‌ها کنترل نشوند و نوجوان از آنها درست استفاده نکند، ممکن است باعث رفتارهای مخرب و پرخطر شوند.راهکار کنترل هیجانبرای کنترل بهتر هیجان‌ها باید مهارت‌هایی مثل کنترل خشم و ورزش کردن را یاد بگیریم و برای داشتن هیجان‌های سالم، آنها را به شکل درست به کار ببریم.
رشد اجتماعی در دوره نوجوانی
نوجوان در این دوره بیشتر از قبل به گروه دوستان و همسالان خود اهمیت می‌دهد و دوست دارد همسالانش او را تأیید کنند.همراه بودن با همسالان برای نوجوان لذت‌بخش است.
رشد درک اخلاقی در دوره نوجوانی
در این دوره، درک نوجوان از اخلاق تغییر می‌کند: تغییرات: نوجوان درباره مسائل اخلاقی، ارزشی و دینی بهتر قضاوت می‌کند. استقلال: نوجوان در این دوره دوست دارد در مورد مسائل اخلاقی خودش تصمیم بگیرد و کمتر از دیگران (مثل والدین) تقلید کند. شکل‌گیری هویت: یکی از کارهای اصلی نوجوان این است که بفهمد از نظر اخلاقی و دینی چه کسی است. مثال: یک نوجوان ممکن است در تنهایی به خود بگوید: «من آدم صادق و مهربانی هستم»، «من آدم دین‌داری هستم» یا «من به نظرات دیگران کاری ندارم و برای خودم تصمیم می‌گیرم». نکته مهم: دانستنِ اخلاق به تنهایی کافی نیست. برای اینکه آدم بااخلاقی باشیم، باید آن شناخت را به «باورها و ارزش‌های قلبی» خود تبدیل کنیم.
خود آرمانی و خودِ واقعی
همه انسان‌ها در طول زندگی دو تصویر از خود دارند: خودِ واقعی: ویژگی‌هایی که همین الان داریم (مثلاً: وضعیت تحصیلی متوسط، قد بلند، روحیه شاد). خودِ آرمانی: ویژگی‌هایی که دوست داریم داشته باشیم (مثلاً: نقاش ماهر، فیلسوف یا هنرمند شدن). توضیح: فاصله بین «خودِ واقعی» و «خودِ آرمانی» همان چیزی است که باعث تلاش و رؤیاپردازی نوجوان برای رسیدن به اهداف ایده‌آلش می‌شود. 🔹نوجوان باید برای رسیدن به خود آرمانی تلاش کند.
🔹بسیاری از نوجوانان به جای تلاش برای خود ارمانی رویاپردازی میکنند و از آن لذت میبرند.
🔹این پدیده در نوجوانی غیر عادی نیست.
🔹اما اگر به صورت مکرر رویا پردازی شود موجب افت عملکرد تحصیلی می شود.
حالا وقتشه با هم چند تا تست کنکور حل کنیم تا اهمیت مطالب رو بهتر درک کنیم و فراموشی این مطالب رو هر چه بیشتر کاهش دهیم.
1️⃣کدام عبارت، نشانگر مفهوم «رسش» است؟
الف) رفتارهایی که وابسته به آمادگی زیستی است.
ب) افزایش تجربیات روان‌شناختی افراد در زندگی است.
ج) پیش‌بینی تغییراتی که در طول زندگی صورت می گیرد .
د) تغییراتی که معلول عوامل محیطی از دورۀ جنینی تا سالمندی است. (خارج از کشور ۹۹)
2️⃣کدام عبارت، در خصوص رشد جسمانی در دورۀ نوجوانی درست است؟
الف) رشد جسمانی به تدریج صورت می‌گیرد.
ب) اندازه و ظرفیت شُش و قلب افزایش پیدا می‌کند.
ج) تناسب اندازۀ بدن به سرعت و ناگهانی به ثبات می‌رسد.
د) یک سال قبل از افزایش قد و وزن، ماهیچه‌ها رشد بیشتری میکنند. (خارج از کشور ۹۹)
3️⃣معنای پختگی کدام است؟
الف ) تغییرات در طول زندگی
ب) به ارث بردن صفات از والدین
ج) بارورکردن تخمک مادر با اسپرم پدر
د) رفتارهای وابسته به آمادگی زیستی (خارج از کشور ۱۴۰۰)
4️⃣کدام عبارت، در خصوص ویژگی‌های رشد نوجوانان درست است؟۱
الف) از لحاظ جسمانی تغییرات سریع و متعددی را تجربه میکنند.
ب)در پایان این دوره همۀ نوجوانان هویت مثبت و پایداری را کسب میکنند.
ج ) به دلیل تغییرات شناختی نسبت به مسائل اخلاقی و ارزشی بی‌تفاوت هستند.
د) اطلاعات را بیشتر به صورت ادراکی و براساس ویژگی‌های عینی پردازش میکنند. ( خارج از کشور ۱۴۰0)
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید داخل فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
🟫جهت مطالعه درس قبل کلیک کنید.🟫
🌹با تشکر فراوان از توجه شما🌹
