سلام به همه‌ی دوستان امیدوارم حال خوبی داشته باشید🌱
در این مطلب قصد داریم مباحث مهمی از درس2 علوم و فنون ادبی دهم به همراه سوالات امتحان نهایی و چند تست از کنکور و پاسخ سوالات خود ارزیابی را با هم بررسی کنیم.😉
🟢ویژگی های مطلب🟢
✅ درسنامه کامل به همراه مثال
✅ بررسی سوالات امتحان نهایی
✅ پاسخ سوالات خود ارزیابی
✅ 5 تست کنکور و شناسنامه دار از این مبحث+پاسخ
مولف:
حسام موذن
رتبه117 کنکور انسانی1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران
((به نام خدا))
در ابتدا برای آشنایی و درک بیشتر این مبحث به برسی سوالات امتحان نهایی می‌پردازیم👇
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
در این درس با سه موضوع مهم در شعر فارسی آشنا می‌شویم: عاطفه، وزن و آهنگ و لحن. این سه موضوع ارتباط نزدیکی با هم دارند.
شاعر ابتدا احساس و حال درونی خود را در قالب شعر بیان می‌کند، سپس وزن و آهنگ به انتقال بهتر این احساس کمک می‌کنند و در نهایت از توجه به فضای عاطفی و آهنگ شعر، می‌توان به لحن مناسب آن رسید.
عاطفه؛ اساسی‌ترین عامل پیداییش شعر
شعر فقط کنار هم قرار گرفتن چند واژه و جمله نیست. پشت هر شعر، احساس و حالتی وجود دارد که شاعر می‌خواهد آن را به مخاطب منتقل کند. به این حالت درونی شاعر، عاطفه می‌گوییم.اندوه، شادی، امید، یأس، خشم، حیرت و تعجب از نمونه‌های عاطفه هستند. شاعر با استفاده از زبان و واژه‌ها تلاش می‌کند احساس خود را به مخاطب منتقل کند.به همین دلیل، عاطفه را می‌توان اساسی‌ترین عامل پیدایی شعر دانست. اگر احساس و عاطفه‌ای در میان نباشد، شعر نمی‌تواند تأثیر عاطفی لازم را بر مخاطب بگذارد.
عاطفه چگونه به مخاطب منتقل می‌شود؟
شاعر ابتدا احساس و حال درونی خود را دارد. بعد این احساس را با انتخاب واژه‌ها و ساختن عبارت‌ها وارد زبان می‌کند. قرار گرفتن این واژه‌ها در کنار یکدیگر، آهنگ خاصی به شعر می‌دهد و همین آهنگ می‌تواند انتقال احساس را قوی‌تر کند.
پس بین عاطفه، زبان و آهنگ ارتباط وجود دارد. شاعر با انتخاب مناسب واژه‌ها و ایجاد آهنگ متناسب با فضای شعر، احساس خود را بهتر به مخاطب منتقل می‌کند.
وزن و آهنگ در شعر
یکی از ویژگی‌های مهم شعر، موسیقی و آهنگ آن است. شعر و موسیقی هر دو می‌توانند احساس و حال خاصی را در انسان ایجاد کنند. برای مثال، یک آهنگ آرام می‌تواند احساس آرامش ایجاد کند و یک آهنگ تند و کوبنده ممکن است هیجان و شور بیشتری به وجود آورد.
در شعر هم آهنگ کلام می‌تواند با عاطفه و محتوای شعر هماهنگ شود.
برای نمونه، در شعرهای حماسی معمولاً آهنگ شعر استوار و کوبنده است و با فضای حماسی و پرهیجان آن تناسب دارد. در مقابل، در شعرهای عاشقانه یا غمگین ممکن است آهنگ شعر نرم‌تر و کشیده‌تر باشد.
بنابراین وزن و آهنگ فقط یک ویژگی ظاهری برای زیباتر شدن شعر نیستند؛ بلکه به انتقال بهتر عاطفه و احساس شاعر کمک می‌کنند.
وزن چگونه در شعر احساس می‌شود؟
وقتی یک الگوی صوتی در شعر به صورت منظم تکرار شود، گوش ما این نظم و تکرار را دریافت می‌کند. در واقع، یکی از راه‌های درک وزن، توجه به همین نظم و تکرار است.
برای درک بهتر وزن لازم نیست همیشه شعر را به صورت کاملاً فنی بررسی کنیم. گاهی کافی است شعر را درست و با صدای بلند بخوانیم و به ضرباهنگ و نظم موجود در آن توجه کنیم.
به همین دلیل، برای شناخت آهنگ شعر می‌توان به مواردی مثل سرعت خواندن، کشش آواها، تکرارها و محل درنگ توجه کرد.
هماهنگی وزن و عاطفه
یکی از نکات مهم این درس، ارتباط میان وزن و عاطفه است. وزن و آهنگ شعر باید بتوانند با فضای عاطفی آن هماهنگ شوند.
اگر شعر فضای حماسی داشته باشد، آهنگ کوبنده و استوار می‌تواند این حالت را بهتر منتقل کند. اگر شعر حالتی آرام و عاشقانه داشته باشد، آهنگ نرم و کشیده می‌تواند با آن هماهنگ‌تر باشد.
در نتیجه، وقتی وزن و آهنگ با عاطفه شعر هماهنگ باشند، تأثیرگذاری شعر بیشتر می‌شود.
لحن چیست؟
وقتی یک شعر یا متن را می‌خوانیم، آن را با یک حالت خاص ادا می‌کنیم. ممکن است یک متن را آرام، تند، هیجان‌انگیز، اندوهگین، حماسی یا با حالت‌های دیگر بخوانیم. این شیوه خواندن را لحن می‌نامیم.
برای تشخیص لحن مناسب، باید هم به فضای عاطفی شعر و هم به آهنگ آن توجه کنیم.
مثلاً اگر فضای شعر حماسی باشد و آهنگی کوبنده داشته باشد، باید آن را با لحنی متناسب با همان فضای حماسی خواند. اگر شعر عاشقانه و آرام باشد، لحن خواندن نیز باید با این فضای عاطفی هماهنگ باشد.
در واقع می‌توان گفت:
فضای عاطفی➕ آهنگ متن🟰 لحن مناسب
تشخیص لحن مناسب باعث می‌شود هم خواندن شعر دلنشین‌تر شود و هم مفهوم و احساس آن را بهتر درک کنیم.
🔍چگونه لحن مناسب یک شعر را پیدا کنیم؟
برای پیدا کردن لحن مناسب، 1️⃣ابتدا باید موضوع و احساس غالب شعر را تشخیص دهیم.
2️⃣بعد به سرعت و ضرباهنگ واژه‌ها توجه کنیم و ببینیم شعر بیشتر آرام است یا تند، نرم است یا کوبنده.
3️⃣بعد از این مرحله می‌توانیم نوع لحن را حدس بزنیم و شعر را با همان حالت و آهنگ بخوانیم.
پس برای تشخیص لحن، فقط به معنی واژه‌ها توجه نمی‌کنیم؛ عاطفه و آهنگ شعر نیز اهمیت دارند.
حالا که خوب مطالب رو مرور کردیم بهتره به چند تست کنکوری و شناسنامه دار از این درس بپردازیم🦾
1️⃣در کدام بیت شاعر سخن خود را با آمیختن نشاط درونی‌اش بیان می‌کند؟
۱) منم امروز و صد تیمار در دست/نه دل در دست، نه دلدار در دست
۲) آب زنید راه را، هین که نگار می‌رسد/مژده دهید باغ را، بوی بهار می‌رسد
۳) ای ساربان آهسته ران، کارام جانم می‌رود/و آن دل که با خود داشتم، با دلستانم می‌رود
۴) شربتی از لب لعلش نچشیدیم و برفت/روی مه‌پیکر او سیر ندیدیم و برفت
آزمون های کانون
2️⃣آهنگ و موسیقی بیت زیر، با فضای عاطفی کدام بیت همسویی دارد؟
«همچو کتابی است جهان، جامع احکام نهان/جان تو سردفتر آن، فهم کن این مسئله را»
۱) جهانی در پی‌ات مفتون، به جای آب گریان خون/عجب می‌دارم از هامون که چون دریا نمی‌باشد
۲) کم از یک دم زدن ما را، اگر در دیده خواب آید/غم عشقت بجنباند، به گوش اندر جرس ما را
۳) تابش جان یافت دلم، وا شد و بشکافت دلم/اطلس نو بافت دلم، دشمن این ژنده شدم
۴) افروختن و سوختن و جامه دریدن/پروانه ز من، شمع ز من، گل ز من آموخت
آزمون های کانون
3️⃣محسوس‌ترین نوع واج‌آرایی در کدام بیت یافت می‌شود؟
۱) غلام ساقی لعل توأم که چاره من/به جرعه می نوشین خوشگوار برد
۲) قیمت‌شناس جوهر یوسف عزیز مصر است/این پادشاه حسن به کنعان چه قدر دارد
۳) یاد رویش عاشقان را خوش‌تر از عیش نعیم/باد کویش بیدلان را بهتر از بوی عبیر
۴) خطت دمید از اثر دود آه ما/شد آه ما نتیجه روز سیاه ما
آزمون های کانون
4️⃣کدام گزینه غلط است؟
۱) وزن در شعر جزء طبیعت شعر است و جنبه تزیینی ندارد و برای نشان دادن عواطف نمی‌توان از آن چشم پوشید.
۲) اساسی‌ترین عامل پیدایی شعر، عاطفه و سپس وزن است.
۳) وزن امری حسی است و خارج از ذهن کسی که آن را درمی‌یابد، وجود دارد.
۴) توجه به فضای عاطفی و آهنگ متن، سبب کشف لحن می‌شود.
آزمون های کانون
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
سپاس از توجه شما✌️
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید از طریق فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
