سلام به همه دانش آموزان
در این مطلب، درس سوم روانشناسی با عنوان احساس توجه ادراک مطالعه به صورت کامل و به همراه حل تعدادی نمونه سوال امتحان نهایی و تست شناسنامه دار کنکوری با پاسخنامه تشریحی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
امید است با مطالعه دقیق این مطلب، به سوالات آزمون نهایی و کنکوری که از این بحث طرح می شود، با کمال آسودگی پاسخ داده و نهایت موفقیت را کسب کنید.
🔴 ویژگی های مطلب 🔴
1- درسنامه کامل به همراه مثال های مرتبط با هر موضوع
2- تعدادی نمونه سوال امتحانی نهایی رسمی به همراه پاسخنامه معتبر
3- تعدادی تست شناسنامه دار از کنکور های سراسری سال های قبل
4- پاسخ کلیدی تست ها در انتهای مطلب
5- پاسخ تشریحی و کامل هر تست به همراه نکات کلیدی و مهم هر یک از آنها
مؤلف:
رضا جلالی
رتبه 43 کنکور انسانی 1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران.
«باسمه تعالی»
قبل از هر کاری، برای تفهیم اهمیت مطلب پیش رو و ایجاد آمادگی ذهنی برای مطالعه، تعدادی نمونه سوال نهایی از همین مبحث را مورد بررسی قرار می دهیم.
1️⃣درست و نادرست بودن جملات زیر را مشخص کنید.
الف ) به خاطر آوردن اطلاعات ذخیره شده از حافظه «اندوزش» نام دارد.
ب ) تغییر و تفسیر کردن، معنی و مفهوم و سازمان دادن به محرکهای توجه شده «احساس» نام دارد.
2️⃣جمله‌های زیر را با کلمه مناسب کامل کنید.
د) پردازش .................... علاوه بر ویژگی های حسی تحت تاثیر ویژگی های کیفی قرار دارد.
هـ) خطاهای حافظه به دو دسته ی .................... و .................... تقسیم می شود.
پاسخنامه:
1️⃣ الف) نادرست ب) نادرست
2️⃣ الف ) پردازش مفهومی ب) حذف کردن و خطای اضافه کردن
حالا بریم سراغ مطالعه درسنامه:
مقدمه
احساس
تحریک اندام های حسی توسط محرک
توجه
انتخاب دریافت های حسی توجه نام دارد.
ادراک
تفسیر دریافت های حسی انتخاب شده.
احساس
تحریک اندام‌های حسی، باعث ایجاد «احساس» میشود.·
محرک: به هر چیزی که گیرنده‌های حسی را تحریک کند، محرک می‌گویند.· از نظر تکاملی، احساس محرکهای بیرونی برای بقای موجودات زنده حیاتی است.
🔹مثال: تا حالا فکر کرده‌اید اگر احساس گرما نداشتیم چه می‌شد؟ آن‌وقت دستمان را روی آتش می‌گذاشتیم و احتمالاً از بین می‌رفتیم! پس احساس، به بقای ما کمک می‌کند.
محرومیت حسی: یعنی فرد در شرایطی قرار بگیرد که هیچ‌یک از گیرنده‌های حسی‌اش (مثل چشم، گوش و...) توسط محرکهای بیرونی تحریک نشود. به این حالت، «فقدان حواس» می‌گویند. · نتیجه آزمایش‌ها: این مطالعات نشان داد که داوطلبان حتی با وجود دریافت پاداش، بیشتر از چند ساعت نتوانستند شرایط محرومیت حسی را تحمل کنند.·
محرومیت حسی
نتیجه‌گیری: محرومیت حسی به دلیل آزاردهنده بودن، نوعی «شکنجه» تلقی میشود.· مطالعات نشان می‌دهد که موجودات زنده، به‌خصوص انسان، نیاز به «احساس» دارند.
💡نکته: همان‌طور که محرومیت حسی آزاردهنده است، درگیر شدن حواس با محرکهای مختلف هم متنوع و مطلوب و لذت‌بخش است. · قانون مهم: اگر یک موضوع را با چند حس دریافت کنیم، دریافت ما قویتر میشود؛ بنابراین دریافت چند حسی، کارایی بیشتری دارد.
🔹مثال: اگر مطلبی را هم بشنوید، هم بنویسید و هم تایپ کنید، یادگیری تان راحت تر خواهد بود.
انواع حواس
حواس طبقه‌بندی‌های مختلفی دارند. مهم‌ترین حواس عبارتند از: 1. بینایی
2. شنوایی
3. چشایی
4. بویایی
5.لامسه
· تحریک هر یک از گیرنده‌های حسی، تابع شدت محرک است. یعنی تحریک حواس از سوی محرک، باید به میزان خاصی برسد تا آن عضو حسی تحریک شود.
توجه
توجه: به فرایند انتخاب یک محرک از بین محرکهای حسی مختلف، توجه می‌گویند.· توجه با تمرکز متفاوت است.
· تمرکز: اگر توجه ما مداوم و پایدار باشد، در آن صورت با تمرکز مواجه شده‌ایم.· اغلب به دلیل ارتباط نزدیک بین این دو مفهوم، همه افراد قادر به تفکیک آن دو نیستند. 🔹مثال: احتمالاً برایتان پیش آمده که قبل از شروع کلاس تصمیم بگیرید برای یادگیری بهتر به سخنان دبیر گوش کنید. تو دقیقه‌های اول تمام تمرکزتان روی صحبت‌های اوست، اما بعد از چند دقیقه حواستان به موضوعات مختلف پرت میشود! · اینجا شما دچار مشکل شده‌اید؛ یعنی نتوانسته‌اید به صورت پایدار و مداوم به حرف‌های دبیر توجه داشته باشید.
💡نکته : در مطالعه و یادگیری مطالب، ممکن است در هر دو مرحله (توجه و تمرکز) با مشکل مواجه شوید. یعنی ممکن است موضوع موردنظر را انتخاب نکنید (اشکال در توجه) یا بعد از انتخاب، روی آن تمرکز نداشته باشید (اشکال در تمرکز).
منابع توجه
.تحریک حسی: تحریک حواس ما به وسیله محرکهای بیرونی.
2. حافظه: یکی از منابع مهم توجه است.
3. سبک پردازش افراد و انتظارات: انتظارات و سبک پردازش افراد باعث میشود تا محرکهای خاصی را انتخاب کنند.
🔹مثال برای درک منابع توجه: فرض کنید یک مکانیک به استادکار مکانیک تبدیل شده است. او در حافظه‌اش اطلاعاتی از ابزارآلات مکانیکی دارد.
آماده سازی
آماده‌سازی (Priming): توضیح داده شده که قرار گرفتن در معرض یک محرک قبلی، می‌تواند بر درک و توجه ما به محرکهای بعدی تأثیر بگذارد (مثلاً دیدن یک کتاب روانشناسی، توجه ما را به کتاب‌های دیگر جلب می‌کند).
🔹مثال
وقتی از یه فروشگاه خرید می‌کنین، دقت کردین که روی کیسه پلاستیکی که خریداتون توشه، نام تجاری یه محصولی نوشته شده. مثلاً نوشته ضد آفتاب شرکت … و یا نوشته روانشناسی خیلی سبز! دفعه بعد وقتی برای خرید کتاب، روانشناسی می‌کنین چون ذهنتون قبلاً با این اسم آماده شده از بین همه کتاب، کتاب ما رو انتخاب می‌کنین!
پدیده آماده‌سازی می‌تواند علت مطالعه ثمربخش باشد.
🔹مثال: اگه قراره فردا صبح زود پاشین درس بخونین. اگه مثلاً کتاب روانشناسی رو بالای سرتون بذارین و بخوابین فردا صبح بهتر یاد می‌گیرین تا این که صبح پاشین، خواب‌آلود دنبال کتاب مورد نظرتون برید! پس تو این مورد علت مطالعه ثمربخش تون این بوده که از شب قبل آماده مطالعه شدین.
دقت کردین که تو بیمارستان‌ها، فرودگاه‌ها و … قبل از اعلام خبری موسیقی یا صدایی نواخته میشه و سپس اصل پیام گفته میشه، این امر باعث پدیده آماده‌سازی میشه و دریافت پیام با توجه بیشتری انجام میشه. حتماً دیدین که تو استادیوم، دور تا دور زمین فوتبال پر از تابلوهای تبلیغاتیه! هیچ‌کدوم از تماشاگران به قصد دیدن این پیام‌های تبلیغاتی به استادیوم نمیان!! ولی این تصاویر زمینه ذهنی اونا رو برای خریدهای بعدی آماده می‌کنه. این مثال نمونه‌ای از پدیده آماده‌سازی است
چگونه می توانیم تمرکز ایجاد کنیم؟
خوگیری: آفت تمرکز است و شامل عادت کردن به محرک خاص است، به نحوی که به تدریج کمتر و کمتر به آن محرک می‌پردازیم.
بسیاری از دانش‌آموزان موضوع خاصی را برای مطالعه انتخاب می‌کنند ولی برخلاف پیشرفت‌های اولیه، در ادامه تصور می‌کنند قادر به یادگیری نیستند. یکی از دلایل این موضوع خوگیری است.
کارگاه های توجه
1️⃣ ردیابی درست علامت
2️⃣ گوش به زنگی
3️⃣ جست و جو
1️⃣ ردیابی درست علامت
در هر موقعیت توجه دو نوع علامت وجود دارد:
1.علامت هدف ۲. علائم انحرافی·
علامت یا محرک هدف علامتی است که فرد باید آن را برگزیند.· محرک ها یا علائم انحرافی محرک‌هایی است که همواره مانع انتخاب هدف میشود. (باعث حواس‌پرتی می‌شوند)·
🔹مثال: فرض کنید از شما می‌خواهیم در یک اتاق تاریک به صفحه‌ای نگاه کنید و هر زمان که نقطه نورانی زردی به عمل مورد نظر تابیده شد گزارش دهید. اگر لحظه وقوع تابش نور را به درستی گزارش دهید به‌عنوان یک پاسخ درست علامت فاشره و اگر در آن زمان گزارش نیمی یعنی علامت فامر و ردیابی نکردن و این تعمیم‌پذیری باعث از دست رفتن تمرکز هدف میشود. حالا مشکل این تابانده نشو و شما او را گزارش می‌کنید. به این حالت هشدار کاذب می‌گوییم؛ چرا که محرک مورد نظر ما در واقع در آن خاطب بوده.
1️⃣اصابت، که ردیابی علامت حاضر است.
2️⃣ رد درست، که ردیابی‌نکردن علامت غایب است.
و دو نوع ردیابی غلط است:
1️⃣هشدار کاذب، ردیابی علامت غایب است.
2️⃣از دست دادن محرک هدف، ردیابی‌نشدن علامت حاضر است. · در هر موقعیت ردیابی هر دو خطا ممکن است رخ دهد. این‌که از دست دادن را فدای هشدار کاذب بکنیم و یا برعکس، بستگی به اهمیت تکالیف دارد.· تکالیف مهم‌تر با هشدار کاذب همراه است.
2️⃣ گوش به زنگی
به توانایی فرد برای پیدا کردن یک محرک هدف در طول یک دوره زمانی طولانی، گوش‌به‌زنگی می‌گویند.
· 💡نکته: مهم‌ترین عامل افت گوش‌به‌زنگی، خستگی است.
🔹مثال:در یک آزمایش، از شرکت‌کنندگان خواسته شد تا به عقربهٔ ثانیه‌شمار ساعت خود نگاه کنند. هر زمان که عقربه به یک عدد خاص (مثلاً ۱۲) رسید، به آزمایش‌گر اطلاع دهند. نتیجه این آزمایش نشان داد که افراد فقط تا چند دقیقه اول می‌توانند این کار را به خوبی انجام دهند و بعد از آن، دقتشان به شدت افت می‌کند. شاید به نظر برسد که این یک آزمایش ساده است، اما همین موضوع در مورد سانسورچی‌ها (افرادی که باید مراقب صفحات رادار باشند) بسیار حیاتی است. اگر آنها دقت کافی نداشته باشند، ممکن است یک حمله هوایی را از دست بدهند و فاجعه رخ دهد.
💡نکته مهم: در مورد مثال زلزله، اگرچه ما نمی‌توانیم زمان دقیق زلزله را پیش‌بینی کنیم، اما باید همیشه آمادگی مقابله با آن را داشته باشیم.
ساماندهی توجه
1️⃣در توجه، هرچه آگاهی بیشتر باشد، نوع توجه هم ارادی‌تر خواهد بود.
🔹مثال:اگر کسی از شما بپرسد که "آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا برخی افراد در درس ریاضی قویتر هستند؟"، احتمالاً پاسخ شما این است که "نه، تا به حال به آن فکر نکرده‌ام".
💡نکات کلیدی:
·2️⃣ حفظ تمرکز: برای حفظ تمرکز، باید از انجام فعالیت‌های طولانی پرهیز شود. هر از چند گاهی بعد از مطالعه، استراحت کنید تا کیفیت کار کاهش پیدا نکند.·
3️⃣زمان‌بندی: برای ایجاد تمرکز، مدت‌زمان مفید برای هر کار بستگی به دو عامل دارد: ۱) ویژگی‌های شخصی و
۲) دشواری تکلیف. برای انجام یک تکلیف، باید از حواس مختلف (بینایی، شنوایی و...) استفاده کنید.·
4️⃣کارایی: اگر از حواس مختلف برای انجام یک کار استفاده کنید، کارایی آن کار بهتر خواهد بود.
🔹مثال:موقع خوندن یک مطلب علمی، تصاویر آن را هم تماشا کنید و همزمان از دیگر حواس (مثل شنیدن) استفاده کنید. این کار باعث میشود که مطلب بهتر در ذهن شما باقی بماند.
5️⃣انجام تکلیف همزمان:انجام همزمان تکالیف، کارایی را کاهش می‌دهد. · در شرایطی که مجبور می‌شوید به طور همزمان چند تکلیف را انجام دهید، این کار باعث کاهش تمرکز میشود.·
عوامل مؤثر: میزان شباهت تکالیف (هرچه دو تکلیف شبیه‌تر باشند، سخت‌تر است)، درجه دشواری تکالیف (هرچه دشوارتر باشند، سخت‌تر است) و مهارت فرد در انجام آنها.·
💡نکته: اگر تمایل دارید همزمان چند کار را انجام دهید، بهتر است آنها را از هم جدا کنید و به هر کدام به صورت جداگانه توجه کنید.
گشتالت
گشتالت یک واژه آلمانی به معنی کل و هیئت است.· در نزد روان‌شناسان گشتالتی، «ادراک» اهمیت زیادی دارد. معتقدند روش‌های جزءنگر درک جامعی ایجاد نمی‌کند.· که روش‌های جزءنگر، درک جامعی ایجاد نمی‌کند.· اعتقادات روان‌شناسان مکتب گشتالت: «کل بیشتر از مجموع اجزاست.»· کل، علاوه بر مجموع اجزا، شامل «روابط بین اجزا» هم میشود، که از جمع اجزا به دست نمی‌آید.
🔹مثال:همان وقت دقت کردن که یه عده در فضای مجازی، تو پروفایلشون عکس کامل از فحش‌نوش یه ندارن یا تهمت‌خوری می‌دارن یا یه نمای بسیار نزدیک از یه آینه که گل عکس پروفایل رو توفیرین! این نوع نگری درک کلی از ظاهر فرد ایجاد نمی‌کنه.
سایر نکات:
· دانش امروزی از ادراک، بسیار فراتر از آن چیزی است که روان‌شناسان گشتالت مطرح کردند.
.شواهد تجربی جدید نشان می‌دهد که علاوه بر ویژگی‌های حسی، ادراک به شدت از نوع پردازش افراد تأثیر می‌پذیرد.
· به واسطه ادراک، محرکهای بیرونی به اطلاعات روان‌شناختی معنادار تبدیل میشود.
· اطلاعات را در مخزنی به نام «حافظه» نگه‌داری می‌کنیم.
حالا وقتشه با هم چند تا تست کنکور حل کنیم تا اهمیت مطالب رو بهتر درک کنیم و فراموشی این مطالب رو هر چه بیشتر کاهش دهیم.
1️⃣در موضوع ردیابی علامت که یکی از کارکردهای توجه است، اگر علامت غایب باشد و ما علامت را ردیابی کرده و گزارش دهیم، با چه موقعیتی سروکار داریم؟ (خارج از کشور ۹۸)
الف ) اصابت
ب ) هشدار کاذب
ج ) ردّ درست
د ) از دست دادن محرک هدف
2️⃣ در علم روانشناسی، شناخت محرک معینی، تحت تأثیر ارائه پیشین همان محرک را چه می‌نامند؟ ( سراسری ۹9)
الف ) آماده‌سازی
ب ) یادگیری
ج ) مشابهت
د ) حافظه
3️⃣کدام ویژگی محرک باعث ایجاد خوگیری نسبت به آن میشود؟ (سراسری ۹۹)
الف ) تازگی و نو بودن
ب ) تغییرات درونی زیاد
ج ) ارائه به دفعات زیاد
د ) دریافت به شیوه متنوع
4️⃣کدام مورد، براساس اصول روانشناسی گشتالت درست است. (خارج از کشور ۹۹)
الف ) اشیای کامل به صورت ناقص ادراک می‌شوند.
ب ) اشیای مشابه در یک طبقه ادراک می‌شوند.
ج ) اشکال به صورت گسسته و منقطع ادراک می‌شوند.
د ) اجزای یک گروه به صورت جداگانه ادراک می‌شوند.
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید داخل فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
🟩جهت مطالعه درس قبل ( روانشناسی رشد ) کلیک کنید.🟩
🌹با تشکر فراوان از توجه شما🌹
