سلام دوستان خوبم! امیدوارم که حالتان عالی باشد. من مهدی خداوندلو، دانشجوی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رتبه 470 کنکور تجربی هستم.
در این مطلب گفتار دوم(پاسخ به محیط) از فصل نهم(پاسخ گیاهان به محرک ها) زیست یازدهم را بررسی می کنیم. اول از همه متن کتاب را که در درس زیست شناسی بسیار مهم است را بررسی خواهیم کرد و برای درک هرچه بهتر متن کتاب (مخصوصا مطالبی را که به توضیح یک فرایند می پردازند)، انیمیشن های مرتبط را تماشا خواهیم کرد.
در ادامه به حل چند تست کنکور منتخب از این مبحث می پردازیم تا به خوبی در ذهن شما تثبیت شود.
**یادتون باشه می تونید در انتهای مطلب نظرتونو کامنت کنید. دوست دارید باز هم از این مطالب براتون تهیه کنم؟ اگر سوالی هم براتون پیش اومد حتما بپرسید تا جوابتونو بدم.
دستگاه تولید مثل در مرد
نکات:
- دقت کنید هر جا از کار اصلی دستگاه تولید مثل مرد سوال شد، منظور تولید اسپرم است.
نکات ترکیبی:
- حتما دقت کنید یاخته های جنسی در مردان، برخلاف زنان، حاصل میوز نیستند. بلکه حاصل تمایز هستند.
- دستگاه تولید مثلی مرد، برخلاف دستگاه تولید مثلی زن، وظایف خود را از بلوغ تا پایان عمر انجام می دهد.
- تولید اسپرم در بیضه از بلوغ تا پایان عمر ادامه دارد در حالی که در در زنان مراحل تولید تخمک در دوران جنینی آغاز و در همان دوران متوقف و سپس در سن بلوغ ادامه میابد و در سن یائسگی متوقف می شود.
- هورمون جنسی مردانه علاوه بر غدد جنسی نر، در بخش قشری غدد فوق کلیه هم تولید می شود.
- کیسه های بیضه برخلاف تخمدان در خارج از محوطه شکمی قرار گرفته اند.
- دمای بهینه آنزیم های بیضه برخلاف سایر نقاط بدن، سه درجه پایین تر از دمای بدن است.
نکات شکل:
- به جای گیری اجزای مختلف نسبت به هم دقت کنید.
- در این شکل فقط بیضه غده ی درون ریز است و سایر غدد برون ریز محسوب می شوند.
- پروستات ترشحاتی را از پنج مجرای مختلف دریافت می کند: دو مجرای اسپرم بر، دو مجرای غدد وزیکول سمینال و یک مجرا از مثانه که همه اینها به هم اتصال میابند و در قالب یک مجرا به نام میزراه خارج می شوند.
- کل بیضه، اپیدیدیم و بخشی از مجرای اسپرم بر، درون کیسه ی بیضه قرار دارند.
زامه زایی (اسپرم زایی)
** جهت مشاهده انیمیشن مرتبط با این پاراگراف به انتهای مطلب مراجعه کنید.
قیدها:
- همه یاخته های زاینده(اسپرماتوگونی ها) به صورت یک فرایند یکسان عمل می کنند تا تعداد زیادی گامت تولید شود.
- در فرایند تمایز اسپرماتیدها، این سلول ها مقدار زیادی از سیتوپلاسم خود را از دست می دهند.
نکات:
-- لوله های پر پیچ و خم: لوله های اسپرم ساز (به تعداد زیاد)
-- لوله های پیچیده و طویل: برخاگ (اپیدیدیم) (دو عدد)
-- لوله ای طویل: لوله ی اسپرم بر (دو عدد)
- دقت کنید یاخته های بینابینی، بین لوله های اسپرم ساز قرار دارند ولی یاخته های سرتولی در دیواره ی این لوله ها قرار دارند.
- سراسری 97: دو نوع لوله ی پر پیچ و خم در دستگاه تولید مثلی مردان وجود دارد: اسپرم ساز و اپیدیدیم. که تولید اسپرم فقط در اسپرم ساز دیده می شود. همچنین فقط لوله های اسپرم ساز در مجاورت با سلول های بینابینی هستند. نه اپیدیدیم.
- اسپرماتید ها و اسپرم ها وارد مرحله G0 می شوند.
- دقت کنید اسپرم ها مسیر لوله ی اسپرم ساز تا اپیدیدیم را با تاژک های خود طی نمی کنند! چون هنوز توانایی حرکت را به دست نیاورده اند.
- دقت کنید همه سلول های زایا دیواره لوله اسپرم ساز به هم متصل اند ولی از جایی که تمایز اسپرماتید ها شروع می شود به بعد، اتصال ها از بین می روند.
- در فرایند اسپرم زایی، اولین یاخته ی تاژک دار، اسپرماتید است.
نکات ترکیبی:
- دقت کنید نمی توانیم بگوییم اسپرماتوسی ثانویه قادر به همانند سازی هیچ یک از اجزای خود نیست! چرا که می تواند سانتریول های خود را همانند سازی کند.
- در فرایند میوز کامل یک اسپرماتوسیت اولیه، سه بار سیتوکینز، سه بار تشکیل دوک تقسیم و دو بار همانند سازی سانتریول ها اتفاق می افتد.
نکات شکل:
- ساختار داخلی بیضه مشابه کلیه است و دارای ساختار های هرمی شکل میباشد. همچنین دارای بخشی مشابه با ناف کلیه می باشد.
- لوله های اسپرم ساز مشابه سرخرگ و لوله ی پیچ خورده ی نزدیک کلیه دارای دیواره ی ضخیم و مجرای تنگ می باشد و این برخلاف سیاهرگ ها و مویرگ هاست.
- بزرگترین سلول های دیپلوئید لوله اسپرم ساز؟ یاخته های سرتولی
- بزرگترین سلول های دیپلوئید زایای لوله ی اسپرم ساز؟ اسپرماتوگونی
ساختار اسپرم
** جهت مشاهده انیمیشن مرتبط با این پاراگراف به انتهای مطلب مراجعه کنید.
قیدها:
- آنزیم ها به زامه کمک می کنند تا در لایه های حفاظت کننده ی تخمک نفوذ کند.
- در تنه یا قطعه ی میانی، تعداد زیادی راکیزه وجود دارد.
نکات ترکیبی:
- آکروزوم نقشی مشابه با ساختار کلاهک در نوک ریشه نهاندانگان دارد.
- تنه ی اسپرم مشابه با یاخته های مکعبی ریزپرز دار لوله ی پیچ خورده ی نزدیک و مشابه با پایانه آکسون نورون ها، دارای تعداد زیادی میتوکندری است.
اندام های ضمیمه (کمکی)
قید ها:
- اسپرم ها باید حداقل 18 ساعت در برخاگ بمانند تا توانایی حرکت پیدا کنند.
نکات:
- به این نکته ی بسیار مهم دقت کنید که طبق متن کتاب، اسپرم جزئی از مایع منی نیست. مایع منی مجموع ترشحات غدد دستگاه تولید مثلی(به جز بیضه) می باشد که تعداد زیادی اسپرم در آن شناور می شود. وظیفه منی، تغذیه و حفاظت اسپرم ها می باشد.
نکات ترکیبی:
- می توان گفت ترشحات گشناب دان، میزان مصرف ADP را در اسپرم افزایش می دهد.
- در این فصل گفته شده غدد پیازی میزراهی به اندازه نخود فرنگی هستند. در فصل تنظیم عصبی گفته شده بود غده هیپوفیز به انداز نخود است. ان دو را به خاطر داشته باشید.
- در تست ها دقت کنید هرگاه گفتند هر غده ی برون ریز در مردان که:
-- در بخش زیرین مثانه قرار دارند: هم پروستات و هم غدد پیازی میزراهی
-- ترشحات قلیایی دارند: لوزالمعده، غدد روده، غدد بزاقی و ..... و پروستات و غدد پیازی میزراهی
نکات شکل:
- در دو قسمت از میز راه، بخش حجیم و متسع دیده می شود. یکی در محل اتصال غدد پیازی میز راهی و دیگری در انتهای میزراه.
- دیواره ی داخلی لوله ی اسپرم بر، در نزدگی وزیکول سمینال دارای دیواره ی داخلی چین خورده می باشد.
هورمون ها فعالیت دستگاه تولید مثلی در مرد را تنظیم می کنند.
قیدها:
- تستوسترون باعث تحریک رشد اندام های مختلف به ویژه ماهیچه ها می شود.
نکات:
- هم LH و هم FSH به طور غیر مستقیم در فرایند اسپرم زایی و میوز موثر هستند.
نکات ترکیبی:
- هورمون های رشد با تحریک تقسیم یاخته های غضروفی باعث رشد استخوان ها می شوند.
- تاثیر تستوسترون بر روی استخوان ها و ماهیچه ها در زنان هم دیده می شود! چون در زنان هم تستوسترون تولید می شود. ( از بخش قشری فوق کلیه)
- دقت کنید نمی توان گفت یاخته های سرتولی یا یاخته های بینابینی فقط برای یک هورمون گیرنده دارند (به ترتیب LH , FSH). هورمون های تیروئیدی را فراموش نکنید! (T3 , T4).
- در مردان، هورمون پرولاکتین هم در تنظیم فرایند های تولید مثل نقش دارد. ( از دیگر نقش های پرولاکتین، تنظیم تعادل آب و دستگاه ایمنی و همچنین در زنان تنظیم تولید شیر می باشد.)
نکات شکل:
- دقت کنید هر جا پای FSH LH که از هیپوفیز پیشین ترشح می شوند، در میان بود، حتما هورمون های آزاد کننده و مهار کننده هیپوتالاموس هم نقش دارند.
تست ها:
در این قسمت به بررسی چند تست از کنکور می پردازیم تا نکات مرور و تثبیت شوند و همچنین شما با تیپ سوالات کنکور آشنا شوید.
برای پاسخنامه تشریحی این تست ها به پی دی اف انتهای مطلب مراجعه کنید.
- به طور معمول، با توجه به محل تشکیل زامه (اسپرم ها) و مراحل زامه زایی (سپرم زایی) در یک فرد بالغ، کدام عبارت درست است؟ (سراسری98)
1- یاخته های اسپرماتوسیت ثانویه، همانند یاخته های زامه زا (اسپرماتوگونی) به یکدیگر متصل هستند.
2- یاخته های زام یاختک (اسپرماتید)، همانند یاخته های زامه زا (اسپرماتوگونی) هسته ی فشرده ای دارند.
3- یاخته های زامه (اسپرم)، برخلاف یاخته های زام یاختک (اسپرماتید)، ابتدا توانایی حرکت و جا به جا شدن را دارند.
4- یاخته های اسپرماتوسیت ثانویه برخلاف زام یاخته ی (اسپرماتوسیت) اولیه، فام تن (کروموزوم) های تک کروماتیدی دارند.
- کدام گزینه در رابطه با هر هورومون جنسی تولید شده در بدن یک مرد سالم و بالغ صحیح است؟
1- توسط غددی تولید می شود که در زیر مثانه قرار دارند.
2- توسط هورمون هایی از هیپوفیز پیشین تنظیم می شوند.
3- در بروز صفات ثانویه در مردان نقش دارند.
4- توسط یاخته های دیپلوئیدی تولید می شوند که فاقد قدرت میوز هستند.
**پاسخ تشریحی در PDF می باشد.
انیمیشن
جهت فهم بهتر شما عزیزان، کلیپی از منابع خارجی برای شما تهیه و بارگزاری کردم که می تواند شما را برای مرور و تثبیت بیشتر مطلب کمک کند. همچنین قسمت هایی از کلیپ را که طبق متن کتاب می باشد را ترجمه کردم و در قالب زیرنویس در کلیپ قرار دادم.
امیدوارم که به خوبی استفاده کنید و برایتان مفید باشد.
صفحه اینستاگرام ما
دوستان عزیزم ما تصمیم گرفتیم برای اینکه بتوانیم ارتباطمان را با هم بیشتر کنیم و قدم به قدم کنارتان باشیم، صفحه ی اینستاگرام متا را بسازیم و همراهتان باشیم. برای دیدن صفحه ما روی لینک زیر کلیک کنید.
موفق باشید.
مهدی خداوندلو، دانشجو پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
