شیمی دوازدهم-خلاصه نکات صابون‌ها و کلوئیدها - سیده محدثه حسینی

سلام در این مطلب میخواهیم با هم به جمع بندی نکات صابون‌ها و کلوئیدها (مطابق با آزم

شیمی دوازدهم-خلاصه نکات صابون‌ها و کلوئیدها - سیده محدثه حسینی

سلام

در این مطلب میخواهیم با هم به جمع بندی نکات صابون ها و کلوئیدها (مطابق با آزمون) و خلاصه نکات که برای پاسخگویی به سوالات آزمون باید به آن‌ها مسلط باشید، بپردازیم.

همه چیز درباره صابون ها

اسیدهای چرب، کربوکسیلیک اسید هایی با زنجیر بلند کربنی هستند مانند:CH3(CH2)16COOH

چربی ها مخلوطی از اسید های چرب و استر های بلند زنجیر( با جرم مولی زیاد) است.

به نمک اسیدهای چرب، صابون می گویند. صابون های جامد، نمک سدیم اسید چرب و صابون های مایع، نمک پتاسیم یا آمونیم اسید چرب هستند؛ 


صابون جامد ترکیبی با فرمول RCOONa است که در آن گروه R بیانگر زنجیر هیدروکربنی بلند است. به بیان دیگر صابون جامد نمک سدیم اسید چرب می باشد. (صابون مایع نمک پتاسیم یا آمونیم اسید چرب است).    

            صابون جامد را از گرم کردن مخلوط روغن های گیاهی یا جانوری مانند روغن زیتون، نارگیل، دنبه با سدیم هیدروکسید تهیه می کنند.            

جز آنیونی هم خودش دو بخش دارد:

1- بخش زنجیر هیدروکربنی که آب گریز است و در نتیچه چربی دوست است و سر ناقطبی صابون را تشکیل می دهد.

2- بخش کربونیل که سر قطبی و آب دوست آن است.

هرگاه مخلوط مقداری از صابون و آب راهم بزنیم، مولکول های صابون در سرتاسر مخلوط پخش می شوند. اگه گفتین چرا؟ 

نیروی جاذبه میان مولکول های آب و صابون به اندازه ای است که باعث پخش شدن صابون در آب می شود؛ به عبارت دیگر نیروی جاذبه میان مولکول های آب و صابون در مخلوط، از میانگین نیروهای جاذبه میان مولکول های آب و میان مولکول های صابون بیشتر است (میان بخش قطبی جزء آنیونی صابون و مولکول های آب، جاذبه یون - دوقطبی ایجاد می شود. در ضمن مخلوط آب و صابون، خاصیت بازی دارد. می دانید که کاغذ پی اچ درمحیط های اسیدی به رنگ سرخ و در محیط های بازی به رنگ آبی در می آید؛ پس کاغذ پی اچ در مخلوط آب و صابون، به رنگ آبی در خواهد آمد. به همین ترتیب هرگاه مقداری صابون مایع رادر روغن بریزیم و مخلوط را به هم بزنیم، مخلوط به ظاهر همگنی به دست می آید. این مشاهده نشان می دهد که بین بخش ناقطبی صابون و مولکول های ناقطبی روغن، نیروی جاذبه واندروالسی برقرار می شود؛ به همین دلیل مولکول های صابون در سرتاسر روغن مایع پخش می شوند. خلاصه این که صابون ماده ای است که هم در چربی ها و هم در آب حل می شود.حالا به راحتی میشه فهمید که صابون چه جوری چربی ها را پاک می کند. چربی ها ناقطبی هستند؛ به همین دلیل آب به تنهایی نمی تواند چربی ها را پاک کند. وقتی صابون وارد آب می شود، کاتیون و آنیون آن از هم جدا می شوند.

صابون به کمک سر آب دوست خود در آب حل می شود. از طرفی ذره های صابون با بخش چربی دوست خود(بخش ناقطبی جزء آنیونی) با مولکول های چربی جاذبه برقرار می کنند. انگاری مولکول های صابون مانند پلی بین مولکول های آب و چربی قرار می گیرند؛ به این ترتیب صابون می تواند مخلوط پایداری از چربی ها را در آب ایجاد کند.


اما با این که گفتیم صابون هم درچربی و هم در آب حل می شود اما حواستون باشه مخلوط صابون و چربی و مخلوط صابون وآب و هم چنین مخلوط آب، صابون و چربی، جزء مخلوط های همگن (محلول) نیستند. این مخلوط ها، کلوئید به شمار می آیند.

کلویید ها

اغلب موادی که در زندگی روزانه با آنها سر و کار داریم، جزء مخلوط ها هستند. در شیمی دهم با مخلوط های همگن (محلولها) آشنا شدیم. همان طور که میدانید محلول ها (مانند محلول مس (II)سولفات درآب)، پایدارند و نور را عبور می دهند. حالا می خواهیم با دو دسته دیگر از مخلوط ها (کلوئیدهاو سوسپانسیون ها) آشنا شویم. کلوئیدها و سوسپانسیون ها جزء مخلوط های ناهمگن هستند. ذره های سازنده این مخلوط ها،درشت تر از محلول ها است، به همین دلیل برخلاف محلول ها نور را پخش می کنند. شکل رو به رو مقایسه رفتار نور در یک محلول و کلوئید را نشان می دهد. همان طور که می بینید کلوئیدبرخلاف محلول، مسیر عبور نور از میان کلوئیدها قابل دیدن است. ذره های سازنده کلوئیدها همانند محلول ها با گذشت زمان ته نشین نمی شوند؛ بنابراین می توان گفت کلوئیدها پایدار هستند. موادی مانند انواع رنگ ها و چسب ها، سرامیک ها، شیر، ژله وسس مایونز کلوئید هستند. اما سوسپانسیون ها (مانند شربت معده) ناپایدارند و باگذشت زمان، ذره های سازنده آنها ته نشین می شوند.


درپاک کردن لکه های چربی با صابون از روی لباس و پوست، در واقع صابون، کلوئید پایداری از چربیها (یاروغن ها) در آب ایجاد می کند؛ به عبارت دیگر، مخلوط آب، صابون و چربی (یا روغن) یکمخلوط ناهمگن از نوع کلوئید است. می دانیم که مخلوط آب و روغن به تنهایی ناپایداراست؛روغن ناقطبی و آب قطبی است، بنابراین به محض توقف هم زدن مخلوط آب و روغن، این دو ماده از هم جدا | شده و دو لایه مجزا تشکیل می دهند. اگر مقداری صابون به مخلوط آب و روغن اضافه کنیم و آن را به هم بزنیم، یک مخلوط پایدار ایجاد می شود که به ظاهر همگن است اما در واقع این مخلوط، مخلوط به ظاهر همگن، ناهمگن بوده و کلوئید است. دراین مخلوط، صابون پلی بین مولکول های آب و روغن تشکیل داده(کلوئید) و مانع از جمع شدن ذرات روغن در کنار یکدیگر و تشکیل قطره های بزرگتر آن می شود.


جمع بندی

تست 1:


تست 2:


تست 3:


تست 4:


دوستان عزیز می توانید برای دسترسی به نسخه کامل خلاصه نکات به همراه پاسخ فایل پی دی اف زیر را دانلود کنید!

فراموش نکنید اگر سوالی در رابطه با این مبحث داشتید می توانید به راحتی در کامنت ها سوال خود را برای ما بنویسید.



دوستان عزیزم؛ برای ارتباط با رتبه برترها صفحه اینستاگرام زیر رو دنبال کنید.

رتبه برترهای کانون


با آرزوی موفقیت و کامیابی 



سیده محدثه حسینی، دانشجوی دکتری تخصصی پیوسته بیوتکنولوژی دانشگاه تهران

نوید آرمات، دانشجوی مهندسی عمران دانشگاه تهران