نکات قابل توجه در مبحث اعلال در فعل اجوف:
1) در ماضي اجوف، در پنج صيغهي اول، اعلال به قلب (قلب به الف) و از صيغهي ششم به بعد، اعلال به حذف صورت ميگيرد.
2) در مضارع اجوف فقط در دو صيغهي للغائبات و للمخاطبات (جمع مؤنثها) حرف علّه حذف ميشود؛ «يَقُلنَ ـ تَقُلنَ»
3) در امر مخاطب فقط در صيغههاي للمخاطب و للمخاطبات حرف علّه حذف ميگردد؛ «قُل ـ قُلنَ»
4) در مضارع مجزوم، در صيغههاي بدون ضماير بارز (1، 4، 7، 13 و 14) حرف علّه بهدليل التقاي ساکنين حذف ميشود؛ لم + يَکُونُ = لم يَکُنْ
5) تعيين حرکت اولين حرف در ماضي صيغهي ششم به بعد با توجه به حرکت عينالفعل در اولين صيغه است، اگر عينالفعل ضمه داشت، اولين حرکت صيغهي ششم ضمّه و اگر فتحه يا کسره داشت، مکسور ميشود.
* بهخاطر داشته باشيد که:
الف) در صورتي که حرف علّه متحرّک و حرف قبل از آن، حرفي غير علّه (صحيح) و ساکندار باشد، ابتدا حرف علّه حرکتش را به حرف قبل از خود داده و سپس از جنس آن حرکت ميگيرد؛
يَخْوَفُ = يَخَوفُ = يَخافُ
ب) حرف علّهي متحرّک ماقبل مفتوح تبديل به «الف» ميشود؛ قَوَلَ = قالَ
فعل اجوف در بابهاي «إفعال» و «اِستفعال»:
حرف علّه در اوّلين صيغهي ماضي، قلب به «الف»، در مضارع، قلب به «ياء»، در امر، حذف و در مصدر، بر وزن «اِفالة» و «اِستفالة» ميآيد؛
أعانَ، يُعينُ، أعِنْ، إعانة
استجابَ، يَستجيبُ، اِستجِبْ، اِستجابة
و حالا دوست خوبم براي اينکه ثابت کنيد مباحث بالا را خوب ياد گرفتي جدول زير را کامل کن:
|
الماضي |
المضارع |
الأمر |
|
عُدتُنَّ |
… |
… |
|
… |
تُريدُ |
… |
|
نِمنَ |
… |
… |
|
… |
… |
سِز |
|
خِفتِ |
… |
… |