معرفي رشتهي باستانشناسي و تفاوت آن با رشتهي تاريخ
با سلام به همرشتهايهاي خوب خودم؛
يكي از دانشآموزان خوب چهارم انساني، مدتي پيش درخواست نموده بود تا در خصوص معرفي رشتههاي تاريخ و باستانشناسي و تفاوت آنها با يكديگر، مطلبي در اختيار علاقمندان به اين دو رشته قرار دهيم، كه در اجابت خواستهي ايشان، تصميم به نگارش اين مطلب نمودم و اميد است مفيد واقع شود.
يادآوري: مطلبي در خصوص معرفي رشتهي تاريخ بهصورت كامل و مفصل توسط سركار خانم فيروزي (يكي از فارغالتحصيلان اين رشته) نوشته شده كه بر روي سايت كانون موجود و قابل دسترسي است.
مقدمه:
رشتههاي تاريخ و باستانشناسی در زیر گروه 4 رشتههاي علوم انسانی جاي دارند. در اين زيرگروه، درسهاي رياضيات، تاريخ و جغرافيا و روانشناسي با داشتن ضريب 3، مهمترين دروس براي قبولي در اين رشتهها محسوب ميشوند.
در رشتهي باستان شناسی دانشجویان واحدهايي را در زمینهي دورههاي پیش از تاریخ (دورههای پارینهسنگی، میانسنگی و نوسنگی)، دورهي تاریخی و دورهي اسلامی میگذرانند. همچنین دانشجویان باستانشناسي باید در یکی از دو ترم آخر، در يك محل حفاری به انتخاب دانشگاه، حضور یابند و ضمن كارآموزي، مهارتهایی را در این زمینه بیاموزند.
برخی رشتهي باستانشناسی را با رشتهي تاریخ یکی میدانند اما باید بدانيم که این دو رشته گرچه مشابهتهایی با هم دارند، اما دو رشتهي متفاوت و مجزا هستند.
رشتهي باستانشناسی تا یک جايي (تقریباً از زمان اختراع خط)، از برخی اطلاعات و دادههاي رشتهي تاریخ استفاده میکند اما همهي آن را بهکار نمیگیرد. رشتهي تاریخ، مجموع نوشتهها و آثار بر جاي مانده از گذشتگان را مطالعه ميكند اما رشتهي باستانشناسی میباید خود به دنبال این آثار بگردد.
در حقيقت، رشتهي تاريخ از جايي آغاز ميشود كه باستانشناسي خاتمه مييابد؛ باستانشناس، آثار گذشتگان را كشف ميكند و در اختيار مورخ قرار ميدهد و سپس مورخ برمبناي آن آثار، تاريخ را واكاوي ميكند.
رشتهي تاریخ با توجه به آثار موجود به بحث پيرامون وقايع گذشته میپردازد اما رشتهي باستانشناسی با توجه به حدسیات، به کاوش در زمین و اجزاي آن میپردازد. اگرچه همانطور که گفته شد گاه از اشارههایی که در کتابهای تاريخي شده نيز استفاده میکند که نمونهي آن را در حفاریهای بینالنهرین میتوان دید که باستانشناسان در كشف آثار تاريخي آنجا از نوشتههای تاریخی و بیشتر از متون دینی استفاده کردهاند.
معرفي رشتهي باستانشناسي:
گفته ميشود كه باستانشناسی از یك سو مسیر تاریخ را تعیین میكند و از سوی دیگر مادر تاریخ است. هدف از تحصیل در این رشته، تربیت نیروی متخصص و كارآمد برای بررسی و شناسایی آثار تاریخی و كاوشهای باستانشناسی در مناطق مختلف كشور، همچنین تأمین كادرهای تحقیقی، فرهنگی و هنری سازمانی مربوط است. رشتهي باستانشناسی در مقطع كارشناسی به مطالعهي آثار باستانی سه دورهي «پیش از تاریخ، تاریخی و اسلامی» میپردازد.
باستانشناس فردی است كه در محلهای باستانی كاوش میكند، یافتهها را مورد مطالعه قرار میدهد و پس از تعیین ارزش مادی و معنوی و تخمین قدمت آثار، آنها را در بازارهای عتیقه به فروش میرساند.
باستانشناس یك پژوهشگر است؛ پژوهشگري كه شواهد لازم برای تحقیقات خود را از طریق بررسی، پژوهش و كاوش در نقاط مختلف جهان كه روزی محل تردد، سكونت یا هر نوع فعالیت انسانی بوده است، به دست میآورد و سعی دارد تا گذشته را براساس یافتههای خود بازسازی كند.
باستانشناسی در مقطع کارشناسی دارای گرایش خاصی نبوده و بهصورت عمومي دنبال ميشود؛ يعني در طی دورهي كارشناسي کلیهي درسهاي لازم ارائه میشود و یک ترم نيز كارآموزي در محل حفاری انجام ميشود.
رشتهي باستانشناسی در ایران تا مقطع دکتري تدریس می شود. همچنين داشتن اطلاعات مناسب در زمینههاي تاریخ و جغرافیای ایران و کشورهای همسایه و همچنین تسلط به زبان انگلیسی برای دانشجویان این رشته ضروری به نظر میرسد.
باستانشناسی با کار و تلاش در گرمای کویر و در سرمای کوهستان و با تحمل سختیها و مشکلات بسیار همراه است. بنابراين باستانشناس باید علاقهمند به کار در طبیعت باشد. یعنی اگر فردي علاقهمند کاوش و جستوجو و کشف مجهولات و نقاط تاریک در تاریخ گذشتگان نباشد، نمیتواند در این رشته موفق گردد.
کاربرد این رشته نیز از نام آن پیداست؛ این رشته در کشور ما که هنوز بسیاری از آثار تاریخی آن کشف نشده میتواند جایگاه مناسبی داشته باشد.
تاريخچهي رشتهي باستان شناسی در ایران:
از سال 1314 شمسي، رشتهي باستانشناسی در دانشكدهي ادبیات دانشگاه تهران تأسيس و تدرس علمی اين رشته در ایران آغاز شد به این ترتیب زمینهي ساماندهی پژوهشهای باستانشناختی در سطح كشور به وسیلهي فارغ التحصیلان ایرانی رشتهي باستانشناسی فراهم آمد.
البته از چند سال پیش دانشکدههای هنر نیز اقدام به راهاندازی رشتهي باستانشناسی در مقطع کاردانی کردند اما دانشجویانی که در این مقطع و در دانشکدههای هنر فارغالتحصیل ميشوند، بعد از یک دورهي دیگر شرکت در کنکور سراسری میتوانند تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی و در زیر مجموعهي علوم انسانی تا مقاطع بالاتر ادامه دهند.