سلام به همهی دوستان امیدوارم حال خوبی داشته باشید🌱
در این مطلب قصد داریم مباحث مهمی از درس15جامعه شناسی دهم به همراه سوالات امتحان نهایی و چند تست از کنکور و آزمونهای کانون را با هم بررسی کنیم.😉
🟢ویژگی های مطلب🟢
✅ درسنامه کامل به همراه مثال
✅ بررسی سوالات امتحان نهایی
✅ 5 تست کنکور و شناسنامه دار از این مبحث+پاسخ
مولف:
حسام موذن
رتبه117 کنکور انسانی1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران
((به نام خدا))
در ابتدا برای آشنایی و درک بیشتر این مبحث به برسی سوالات امتحان نهایی میپردازیم👇
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
| ❓ چرا نظام سیاسی مهمه؟ |
رابطه جهان اجتماعی و نظام سیاسی هر جهان اجتماعی هم هویت فرهنگی داره،هم هویت سیاسی.
پس وقتی میخوایم یه جامعه رو بشناسیم، فقط فرهنگش مهم نیست؛ نظام سیاسی و شیوهی حکمرانیش هم مهمه.چیزایی مثل شناسنامه، گذرنامه، پرچم،جشنهای ملی، مرزهای سیاسی، نیروهای مسلح، جنگ و صلح، دادگاهها، احزاب،رسانهها، قوههای سهگانه، قانون اساسی وشیوهی حکمرانی، همگی نشوندهندهی هویت سیاسی اون جهان اجتماعی هستن.
| 🌎 قدرت اجتماعی |
هر موجودی که بتونه با آگاهی و اراده خودش کاری انجام بده، دارای قدرته. انسان هم چون کارهاشو آگاهانه و با اراده انجام میده، یه کنشگر قدرتمنده.
ولی قدرت انسان محدوده و نمیتونه همهی نیازهاشو تنهایی برطرف کنه؛ برای بعضی نیازهای اولیه به کمک بقیه احتیاج داره.
قدرت اجتماعی وقتی به وجود میاد که انسان بتونه برای رسیدن به هدفش، روی ارادهی دیگران تأثیر بذاره و از کار ارادی اونها استفاده کنه.
پس هرچی یه فرد یا گروه بیشتر بتونه روی ارادهی بقیه تأثیر بذاره، قدرت اجتماعی بیشتری داره.
نکته❗ فقط افراد نیستن که قدرت اجتماعی دارن؛ نهادها، سازمانها و جوامع هم میتونن دارای قدرت اجتماعی باشن.
| 💪 قدرت سخت و نرم |
قدرت رو میتونیم به دو نوع سخت و نرم تقسیم کنیم:
قدرت سخت: با زور و ابزارهای خشن و بهصورت آشکار اعمال میشه؛ مثل قدرت نظامی.
قدرت نرم: بهصورت پنهان و از راه نفوذ فرهنگی اعمال میشه؛ مثل استفاده از رسانهها و نظام آموزشی.
در گذشته بیشتر قدرت سخت باعث سلطهی سیاسی و اقتصادی کشورها میشد؛ ولی امروزه ، قدرت نرم میتونه باعث سلطهی فرهنگی بشه.
مثلاً یه کشور میتونه با نفوذ توی نظام آموزشی کشور دیگه، فرهنگ و جهانبینی نسلهای آیندهی اون کشور رو در جهت منافع خودش تغییر بده.
پس جنگها هم تغییر کردن:
قدیما → جنگ نظامی و سرزمینی
امروزه → جنگ فرهنگی و رسانهای
رسانهها و شبکههای اجتماعی هم باعث شدن بعضی افراد و کنشگران فردی مثل سلبریتیها و ستارههای هنری و ورزشی، گاهی حتی از دولتها هم تأثیرگذاری اجتماعی و فرهنگی بیشتری داشته باشن و بتونن جریانساز بشن.
✅ مقبولیت و اقتدار
وقتی سلطه از راه فرهنگ اعمال بشه، معمولاً بیشتر مورد پذیرش مردم قرار میگیره. جامعهشناسها به این نوع سلطه میگن هژمونی.
هژمونی یعنی استفاده از ابزارهای فرهنگی مثل هنر و رسانه برای اینکه رضایت مردم جلب بشه و برتریِ خودشون رو توجیه کنن.
مثلاً رسانههای آمریکایی با استفاده از اسلامهراسی سعی میکنن مردم جهان رو برای مقابله با اسلام همراه کنن.
🔊 قدرت اجتماعی و پذیرش
ما با قدرت بدنی فقط میتونیم روی جسم دیگران اثر بذاریم؛ مثلاً اگه کودکی رو جابهجا کنیم، خودش هیچ فعالیت ارادیای انجام نداده.
اما برای اینکه کسی با ارادهی خودش طبق خواستهی ما کاری انجام بده، باید پذیرش و توافقش رو داشته باشیم. به همین دلیل قدرت اجتماعی بدون پذیرش و توافق دیگران به وجود نمیاد.
تبعیت از ارادهی یک نفر میتونه دو حالت داشته باشه:
1. تبعیت با کراهت: فرد به خاطر تهدید و ترس از دیگری اطاعت میکنه.
2. تبعیت با رضایت: فرد با میل و رضایت درونی طبق خواستهی دیگری عمل میکنه.
🔸 قدرتی که بدون تهدید و با رضایت طرف مقابل به دست بیاد، مقبولیت داره.
🔸 قدرتی که علاوه بر مقبولیت، بهصورت رسمی هم پذیرفته شده باشه، اقتدار نامیده میشه.
خلاصهی خیلی مهم:👇
رضایت → مقبولیت _ رضایت + پذیرش رسمی → اقتدار
🌐 مقبولیت و مشروعیت
مقبولیت یعنی قدرتی که بدون زور و اکراه و با رضایت افراد اعمال بشه.
مشروعیت یعنی قدرت بر اساس یه نظام عقیدتی و ارزشی خاص اعمال بشه.
پس فرقشون اینه:
🔹 مقبولیت → رضایت و خواست مردم
🔹 مشروعیت → حق و باطل بودن
اگه قدرت طبق حکم و قانون الهی باشه، مشروعیت حقیقی داره؛ ولی اگه بر اساس ایدئولوژیهای ساختگی بشری باشه، مشروعیت حقیقی نداره.
مقبولیت و مشروعیت میتونن با هم باشن یا از هم جدا باشن.
مثلاً اگه قدرت هم مطابق قانون الهی باشه و هم مردم با رضایت ازش پیروی کنن، هم مشروعیت حقیقی داره و هم مقبولیته.
🎭 سیاست و نظام سیاسی
وقتی قدرت برای رسیدن به یه هدف مشخص، سازماندهی و منظم بشه، سیاست به وجود میاد.
پس: سیاست = اعمال قدرت سازمانیافته برای رسیدن به هدفی مشخص
هر جهان اجتماعی با توجه به هویت، فرهنگ، ارزشها و آرمانهای خودش به سیاست مناسب نیاز داره تا بتونه به اون ارزشها و آرمانها برسه.
مجموعهی سازوکارهایی که برای اجرای سیاستهای یک جهان اجتماعی وجود داره، نظام سیاسی نامیده میشه.
نظام سیاسی هم مستقل از نظامهای دیگه مثل نظام فرهنگی و اقتصادی نیست؛ بلکه روی اونها اثر میذاره و از اونها هم تأثیر میگیره.
🔐 رابطه نظام فرهنگی و سیاسی
نظام فرهنگی عقاید، ارزشها و اصولی رو که نظام سیاسی باید بر اساسشون عمل کنه، مشخص میکنه.
اگه نظام سیاسی طبق ارزشها و اصول فرهنگی جامعه عمل کنه، نظام فرهنگی ازش حمایت میکنه و اقتدارش رو افزایش میده.
ولی اگه نظام سیاسی از ارزشها و آرمانهای فرهنگی خودش فاصله بگیره، اقتدارش کم میشه و ممکنه تعارض، تزلزل و بحران فرهنگی و هویتی به وجود بیاد.
از طرف دیگه، نظام سیاسی هم اگه به ارزشهای فرهنگی وفادار بمونه، با مدیریت سیاسی خودش به گسترش و توسعه فرهنگ کمک میکنه.
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
🔵 هر جهان اجتماعی با پذیرفتن یه نظام سیاسی خاص، هویت سیاسی پیدا میکنه.
نظامهای سیاسی انواع مختلفی دارن و میشه اونها رو با ملاکهای مختلف دستهبندی کرد.
✍ انواع نظامهای سیاسی
نظامهای سیاسی رو میشه با ملاکهای مختلفی دستهبندی کرد:
۱. بر اساس تعداد افراد تأثیرگذار
- یک نفر → فقط ارادهی یک فرد تأثیرگذاره.
- اقلیت → فقط یه عدهی کم از مردم تأثیرگذارن.
- اکثریت → بیشتر مردم در سرنوشت سیاسی خودشون تأثیر دارن.
۲. بر اساس روش تصمیمگیری
افراد یا بر اساس خواستهها و تمایلات خودشون تصمیم میگیرن، یا بر اساس حقیقت، فضیلت و موازین عقلی.
۳. بر اساس دینمداری یا دنیامداری
- نظام دینی: بر اساس احکام و قوانین الهی شکل میگیره.
- نظام سکولار و دنیوی: فقط ارزشها و آرمانهای دنیوی و اینجهانی رو در نظر میگیره.
| 📚 نظریه دو فیلسوف بزرگ |
🔵 دستهبندی ارسطو
ارسطو از دو ملاک اول استفاده کرد و ۶ نوع حکومت رو مطرح کرد:
سه نوع حکومت بر اساس خواستههای نفسانی و سه نوع بر اساس حقیقت و فضیلت شکل میگیرن.
نکتهی مهم ارسطو:
- اکثریت + خواستههای خودشون → دموکراسی
- اکثریت + حقیقت و فضیلت → جمهوری (پولیتی)
پس ارسطو بین دموکراسی و جمهوری تفاوت میذاره.
🔵دیدگاه فارابی
فارابی ملاک دینمداری یا دنیامداری رو هم اضافه میکنه.
از نظر فارابی، مدینه فاضله یه جامعهی الهیه که بر اساس سنت و قانون الهی شکل گرفته. حقیقت هم با ارادهی الهی مشخص میشه و با عقل و وحی شناخته میشه.
جامعههایی که ارزشها و آرمانهاشون عقلانی و الهی نباشه، جوامع جاهلی هستن.
| ❓ لیبرال دموکراسی و جمهوری اسلامی چه تفاوتی با هم دارن؟ |
لیبرال دموکراسی:
1️⃣لیبرالیسم یعنی مباح و آزاد دانستن امور برای انسانها.
2️⃣ دموکراسی یعنی حاکمیت مردم.
3️⃣ خودش رو نظامی میدونه که بر اساس خواست اکثریت مردم شکل میگیره.
4️⃣ یه نظام دنیوی و اینجهانیه و با فرهنگ دنیوی غرب سازگاره.
جمهوری اسلامی یا مردمسالاری دینی:
1️⃣ جمهوری یعنی حضور و نقش مؤثر مردم در نظام سیاسی.
2️⃣اسلامی یعنی فعالیت مردم و نهادها بر اساس عقاید و ارزشهای اسلامی باشه.
3️⃣احکام و مقررات با خواست مردم و در چارچوب اراده و مشیت خداوند شکل میگیرن.
4️⃣ عقل و وحی وسیلهی شناخت ارزشها و احکام الهی هستن و انسانها مسئول شناخت و اجرای اونها هستن.
ارزشهایی مثل عبودیت، عدالت، آزادی، استقلال، نفی وابستگی و سلطه بیگانگان، امنیت، تأمین اجتماعی، مشورت و مشارکت، آبادانی و افزایش آگاهی از ارزشهای اجتماعی اسلامی هستن.
نکتهی ❗در نگاه توحیدی، این ارزشها فقط جنبهی دنیوی ندارن؛ بلکه جنبهی الهی و دینی دارن و عمل به اونها میتونه وظیفهی الهی محسوب بشه.
حالا که خوب مطالب رو مرور کردیم بهتره به چند تست کنکوری و شناسنامه دار از این درس بپردازیم🦾
1️⃣پاسخ پرسشهای زیر بهترتیب کدام است؟
ـ از نظر ارسطو، حکومت دموکراسی از چه نظر با جمهوری تفاوت دارد؟
ـ در دستهبندی فارابی از انواع حکومتها، «ضروریه جامعه قناعتگرا» به چه نوع حکومتی گفته میشود؟
ـ ابوریحان بیرونی با استفاده از چه روشی فرهنگ جامعه هند را توصیف کرد؟
ـ بهکارگیری اصطلاح «قفس آهنین» توسط ماکس وبر برای بیان چه موضوعی بود؟
۱) روش تصمیمگیری ـ حکومت اقلیت براساس فضیلت انسانی ـ تجربی و تفهمی ـ نادیده گرفتن نیازهای واقعی انسانها بهواسطه سلطه نظم اجتماعی
۲) روش تصمیمگیری ـ حکومت اقلیت براساس فضیلت انسانی ـ حسی و تجربی ـ نادیده گرفتن معنای کنش و پرداختن به خصوصیات قابل مشاهده
۳) تعداد حاکمان ـ حکومت اکثریت براساس خواست و میل حاکم ـ عقلی و انتقادی ـ ضرورت فهم معنای کنش و ناکارآمد بودن روشهای تجربی
۴) کمیت افراد ـ حکومت اقلیت براساس خواست و میل شخص حاکم ـ عقلی و تفهمی ـ ارزشزدایی از کنشهای اجتماعی
تیر1402
2️⃣بهترتیب عبارت درست در رابطه با شکلگیری نظام سیاسی، پیامدهای «کنش» و نوع حکومتی که توسط اکثریت به شیوه انسانمحور براساس فضیلتهای انسانی سازمان مییابد، کدام است؟
۱) وجود مجموعه سازوکارهایی برای اعمال سیاستهای جهان اجتماعی ـ پیامدهای آزادی کنش خودشان کنش هستند و باید کنشگری آنها را انجام دهد ـ جماعیه
۲) مجموعه سازوکارهایی برای اعمال سیاستهای جهان اجتماعی ـ پاسخ دادن یا ندادن به فرد سالمکننده، پیامد غیرارادی کنش او محسوب میشود ـ جمهوری
۳) اعمال قدرت سازمانیافته برای دستیابی به هدفی معین ـ پیامدهای غیرارادی کنش، احتمالی هستند و کنش محسوب نمیشوند ـ دموکراسی
۴) سازمانیافتن قدرت برای رسیدن به هدفی معین ـ همواره انسانها کنشهای خود را با توجه به پیامدهای ارادی و غیرارادی آن انجام میدهند ـ فاضله
دی1402
3️⃣هر یک از عبارتهای زیر بهترتیب با کدام اندیشمند ارتباط دارند؟
ـ در دستهبندی از انواع حکومتها، از «حکومت آریستوکراسی» نام برد.
ـ امروزه در تحقیقات مردمشناسی و جامعهشناسی روش او متداول شده است.
ـ با روش تبیینی میخواست مجرم بودن یا نبودن را با مشاهده ویژگیهای جسمانی تشخیص دهد.
ـ «نظریه مقاومت» را مطرح کرد.
۱) ارسطو ـ فارابی ـ هوثرن ـ طه عبدالرحمن
۲) فارابی ـ ابوریحان بیرونی ـ لمبروزو ـ میرزای نائینی
۳) ارسطو ـ ابوریحان بیرونی ـ لمبروزو ـ طه عبدالرحمن
۴) فارابی ـ ابنخلدون ـ فیلیپ زیمباردو ـ علامه طباطبایی
تیر1403
4️⃣بهترتیب پاسخ درست کدام است؟
ـ دور شدن نظام سیاسی از ارزشها و آرمانهای فرهنگی به چه چیزی منجر میشود؟
ـ دانش ابزاری پیامد کدام ویژگی روشنگری و متعلق به چه دورهای است؟
ـ «پلیس» نمونه چیست؟
۱) کاهش مقبولیت نظام سیاسی ـ حسگرایی، نفی عقل و وحی و مرتبط با قرون هفدهم و هجدهم ـ نظارت اجتماعی
۲) عدم حمایت نظام سیاسی از ارزشهای فرهنگی ـ عقلگرایی، نفی وحی و متعلق به قرون هفدهم و هجدهم ـ نهاد اجتماعی
۳) کاهش فرصتهای مناسب تحرک اجتماعی ـ افول تجربهگرایی، نفی عقل و وحی و مربوط به پایان قرن بیستم ـ کنترل اجتماعی
۴) پدیدآیی زمینه تعارضات، تزلزل و بحرانهای
فرهنگی و هویتی ـ حسگرایی، نفی عقل و وحی و متعلق به قرون نوزدهم و بیستم ـ پدیده اجتماعی
تیر1404
5️⃣بهترتیب عبارت درست در رابطه با «تأثیر نظام فرهنگی بر نظام سیاسی»، «سیاست» و «جمهوری» کدام است؟
۱) وفادار ماندن نظام سیاسی به ارزشهای فرهنگی ـ اعمال قدرت سازمانیافته برای دستیابی به هدفی معین ـ حاکمیت اکثریت بر مدار خواسته آنها
۲) تعیین عقاید، ارزشها و اصول حاکم بر نظام سیاسی ـ اعمال قدرت سازمانیافته برای دستیابی به هدفی معین ـ حضور اکثریت مردم براساس حقیقت و فضیلت
۳) عملکرد نظام سیاسی در جهت عقاید و ارزشهای فرهنگی جامعه ـ سازمانیافتن قدرت برای رسیدن به هدفی معین ـ حاکمیت اکثریت بر مدار خواسته آنها
۴) دور شدن نظام سیاسی از ارزشها و آرمانهای فرهنگی ـ پیدایش مجموعه سازوکارهایی برای اعمال سیاستهای جهان ـ فعالیت اقلیت براساس حقیقت و فضیلت
کنکور1401
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
سپاس از توجه شما✌️
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید از طریق فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
