سلام به همهی دوستان امیدوارم حال خوبی داشته باشید🌱
در این مطلب قصد داریم مباحث مهمی از درس16جامعه شناسی دهم به همراه سوالات امتحان نهایی و چند تست از کنکور و آزمونهای کانون را با هم بررسی کنیم.😉
🟢ویژگی های مطلب🟢
✅ درسنامه کامل به همراه مثال
✅ بررسی سوالات امتحان نهایی
✅ 5 تست کنکور و شناسنامه دار از این مبحث+پاسخ
مولف:
حسام موذن
رتبه117 کنکور انسانی1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران
((به نام خدا))
در ابتدا برای آشنایی و درک بیشتر این مبحث به برسی سوالات امتحان نهایی میپردازیم👇
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
چه رابطه ای بین حمعیت و هویت جوامع وجود داره❓ |
🔍وقتی جوامع رو معرفی میکنن، به ویژگیهای جمعیتی اونها مثل تعداد جمعیت، جوان یا پیر بودن، روستایی یا شهری بودن، بیکار یا شاغل بودن جمعیت و... اشاره میکنن، چون جمعیت هر جامعه بخشی از هویت اون به حساب میاد.
اولین شرط برای بقای هر جامعه، جمعیت اونه. حالا تصور کنید جمعیت یک جامعه به طور کامل منقرض بشه. در این صورت، اون جامعه هم از بین میره. اگر اعضای جامعه وجود نداشته باشن یا تعدادشون کم باشه، خیلی از فعالیتهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روی زمین میمونه.
📕توی یکی از درسها درباره تفاوت جهان طبیعی و جهان اجتماعی گفته شد که جهان اجتماعی یک پدیده معناداره. همچنین گفته شد به آگاهیها و معانی مشترکی که جهان اجتماعی بر اساس اونها ساخته میشه، «فرهنگ» میگن.
یادتون هست این درس رو؟
توی درس دیگهای گفته شد که هویت هر جهان اجتماعی بر اساس فرهنگ، عقاید و ارزشهای کلان اون شکل میگیره و به همین دلیل بهش «هویت فرهنگی» گفته میشه.
🧷شما با گستره جهان اجتماعی و اینکه چطور گسترش پیدا میکنه، آشنایید.
گسترش جهان اجتماعی از طریق گسترش فرهنگ و معانی اون انجام میشه. هر عاملی که در گسترش فرهنگ و معانی تأثیر داشته باشه، روی گسترش هویت جهان اجتماعی هم اثر میذاره.
راه گسترش هر فرهنگی، شناختن، اندیشیدن، پذیرفتن و عمل کردن به اونه. 1️⃣ شناختن و عمل کردن فقط از عهده افراد و اعضای جهان اجتماعی برمیاد. اعضای جهان اجتماعی هم حامل و عامل فرهنگ و معانی اون هستن.
2️⃣هرچی حاملان و عاملان یک فرهنگ و معانی اون بیشتر باشن، اون فرهنگ هم بیشتر گسترش پیدا میکنه. حالا وضعیتی رو تصور کنید که یک جهان اجتماعی همه اعضاش رو از دست بده.
روند گسترش فرهنگ رو بهخوبی میشه در گسترش معانی و ارزشهای خانواده دید. با ازدواج و تشکیل خانواده، مودت و رحمت بین زن و مرد ایجاد میشه. با تولد اولین فرزند، مودت و رحمت بین اعضای خانواده بیشتر میشه و محبت و مودتی که بین زن و شوهر وجود داره، به رابطه فرزند و والدین هم منتقل میشه. با تولد فرزندان بعدی و بزرگتر شدن خانواده، این معانی و ارزشها گستردهتر میشن.
با گسترش خانوادهها و ایجاد نسبتهایی مثل پدربزرگ، مادربزرگ، خاله، دایی، عمه، عمو، پسرعمو و... نظام خویشاوندی شکل میگیره که باز هم زمینه گسترش بیشتر مودت و رحمت رو فراهم میکنه.
📚به همین ترتیب، افزایش جمعیت یک جهان اجتماعی به معنی گسترش فرهنگ و معانی اون هست و کاهش جمعیت یک جهان اجتماعی هم به معنی محدود شدن گستره اونه که میتونه👈 زمینهساز گسترش و تسلط جهانهای اجتماعی دیگه بشه. به همین دلیل، تأمین جمعیت مناسب برای جهانهای اجتماعی، یک مسئله هویتیه.
هدف اسلام، تأسیس جهان اجتماعی توحیدی و گسترش اونه. برای تحقق این هدف، داشتن جمعیت مناسب لازمه. بنابراین، اگه 1️⃣اولاً فرهنگی که با افزایش جمعیت گسترش پیدا میکنه، فرهنگ حق باشه نه فرهنگ باطل، و 2️⃣ثانیاً افراد و اعضای این فرهنگ هم حاملان و عاملان معانی حق باشن، افزایش جمعیت ضروریه. به همین دلیل، پیامبر اسلام در روز محشر به زیاد بودن پیروان خودش افتخار میکنه.
نبودن هر کدوم از این شرایط، مانع تحقق جهان اجتماعی توحیدی میشه.
سیاست های جمعیتی❗ |
📌فرزندآوری یک نیاز فطری انسانهاست و تأمین جمعیت هم یکی از کارکردهای مهم نهاد خانواده به حساب میاد. ولی گاهی ممکنه اختلال در نهاد خانواده باعث بشه جهان اجتماعی با کاهش جمعیت روبهرو بشه.
امروزه جوامع غربی به دلایلی مثل بالا رفتن سن ازدواج، بیشتر شدن بیثباتی، فروپاشی خانوادهها و طلاق، رفاهزدگی، عافیتطلبی و مصرفگرایی و در نتیجه هزینهبر دونستن فرزندان، با مسئله کاهش جمعیت و پیامدهایی مثل پیر شدن و سالمندی جمعیت روبهرو هستن.
کاهش جمعیت، یکی از شاخصها و نشانههای جهان اجتماعی متجدد به حساب میاد، چون قوام خانواده و فرزندآوری به محبت، ایثار و فداکاری نیاز داره. ولی در جهان متجدد، به دلیل فردگرایی و اصالت لذت، این محبت و ایثارگری کمتر میشه و در نتیجه فرزندآوری کاهش پیدا میکنه و جمعیت بهشدت کم میشه و این جوامع وارد چاله جمعیتی میشن.
امروزه این جوامع برای جبران کاهش جمعیت، سیاستهای تشویقی و همچنین پذیرش مهاجران رو در دستور کار خودشون قرار دادن.
وقتی یک جهان اجتماعی با کاهش یا رشد جمعیت روبهرو میشه، نهاد سیاست که مسئول هماهنگی بین نهادهاست، برای حل مسئله جمعیت چارهاندیشی میکنه و با همراهی و همکاری مردم، تدابیر و راهحلهایی رو اجرا میکنه که بهشون «سیاستهای جمعیتی» گفته میشه. سیاستهای جمعیتی میتونن در جهت رشد یا کاهش جمعیت باشن.
📈ایران ما در دو دوره زمانی، سیاستهای کاهش جمعیت رو اجرا کرد.
یک بار قبل از انقلاب اسلامی که از سال ۱۳۴۵ تا زمان پیروزی انقلاب ادامه داشت و در این مدت، میزان رشد سالانه جمعیت از حدود ۳/۱ به ۲/۷ درصد در سال کاهش پیدا کرد.
بار دیگه هم بنا به ضرورت، از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۰ سیاست کاهش جمعیت اجرا شد که در نتیجه اون، میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۹ به ۱/۳ درصد کاهش پیدا کرد.
کاهش بیش از حد و کمسابقه رشد سالانه جمعیت، زمینه تغییر سیاستهای جمعیتی رو فراهم کرد. از سال ۱۳۹۰ بازنگری در سیاستهای کاهش جمعیت شروع شد و در نهایت، در سال ۱۳۹۳ اصول کلی سیاستهای جمعیتی کشور به تصویب رسید.
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
📚به اون دسته از فعالیتهای روزمرهای که برای تهیه و تولید وسایل ضروری زندگی و برطرف کردن نیازهای مادی و معیشتی خودمون و دیگران انجام میدیم، «کنش اقتصادی» میگن. کنشهای اقتصادی ما بخشی از کنشهای اجتماعی هستن، چون در ارتباط با دیگران انجام میشن. مجموعه کنشها، روابط و قواعدی که درباره تولید و مصرف کالا و خدمات و توزیع درآمد و ثروت شکل میگیره، نهاد اقتصاد رو به وجود میاره.
📢اقتصاد امروز ما نتیجه اتفاقات گذشته و عملکرد فعلی خودمونه. این اقتصاد از یه طرف دستاوردهای مختلفی مثل گسترش دسترسی مردم کشور به آب و برق و گاز و ارتباطات، ایجاد زیرساختهای مختلف مثل سدها و نیروگاهها، افزایش ظرفیت تولید کشور در زمینههای مختلف، بهتر شدن شاخصهای بهداشت و درمان، موفقیتهای علمی و فناوری، سازندگی خرابیهای ناشی از جنگ، جبران بعضی عقبماندگیهای تاریخی، مقابله با تحریمها و... رو به همراه داشته.
از طرف دیگه، با مشکلاتی مثل تورم، بیکاری، وابستگی به نفت، توزیع نابرابر امکانات، تجملگرایی و غلبه فرهنگ مصرفی و... هم دستوپنجه نرم میکنه.
✍️از جمله عواملی که در طول تاریخ معاصر ایران روی شکلگیری این اقتصاد تأثیر گذاشته👈 کشف نفت و سرمایههایی بوده که از فروش نفت به خارجیها به دست اومده. البته سرمایههای نفتی میتونن به انواع داراییها و ثروتها، مثل صنایع و کارخانههای تولیدی مختلف، تبدیل بشن؛ اما اگه درست ازشون استفاده نشه، ممکنه یک اقتصاد وابسته شکل بگیره که رشد و افت اون به قیمت و درآمد نفتی وابسته باشه.
آیا درباره تأثیر نوسانات قیمت نفت روی یک اقتصاد وابسته چیزی میدونید؟
1️⃣چنین اقتصادی از این جهت که درآمد زیادی رو بدون زحمت زیادی ایجاد میکنه، باعث شکلگیری تولید ملی ضعیف و شکنندهای میشه که بهصورت مستقیم و غیرمستقیم به نفت وابسته است.
2️⃣در این شرایط، یک دولت بزرگ شکل میگیره که سعی میکنه رفاه اقتصادی رو به کمک نفت، نه با رونق کسبوکار، افزایش بده و حتی هزینههای آموزش و بهداشت رو که در بیشتر نقاط دنیا از محل مالیاتها پرداخت میشن، با کمک درآمدهای نفتی تأمین کنه.
3️⃣این وضعیت ممکنه در کوتاهمدت احساس رفاه بیشتری برای مردم ایجاد کنه، البته با نوسانهای زیاد؛ اما پایدار نیست.
4️⃣در مقابل، یک وضعیت شکننده به وجود میاره که میتونه مورد سوءاستفاده طمعورزان بینالمللی قرار بگیره و از اون به عنوان ابزاری برای فشار آوردن به جامعه استفاده کنن.
انواع تحریمهای اقتصادی، نفتی و مالی هم با همین رویکرد علیه کشور ما اجرا شده تا اولاً درآمد نفتی کشور رو محدود کنن و ثانیاً جلوی انتقال اون به کشور رو بگیرن.
هجوم اقتصادی به ایران سابقه طولانیای داره و در دورههای مختلف، از طرف استعمارگران غربی به شکلهای مختلف دنبال شده.
این کار در زمان قاجار با تلاش برای گرفتن امتیازهای مختلف، مثل امتیاز رویتر و رژی و... و در دوره پهلوی از طریق تاراج نفت، فروش جنگافزار و کالاهای مصرفی، صنایع مونتاژ و تخریب پایههای تولید ملی، بهخصوص روح خودباوری مردم ایران، انجام شد.
📌تهاجم اقتصادی استعمارگران غربی در طول تاریخ علیه ملتهای دیگه هم انجام شده و در مقابل، واکنش اونها رو به دنبال داشته؛ چون اقتصاد به عنوان راه ورود استعمار و نابودی هویت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جوامع شناخته میشه.
کمپانی هند شرقی انگلیس که با ماهیت اقتصادی و تجاری فعالیت میکرد، عملاً به ابزاری برای هویتزدایی و غارت و چپاول داراییهای عظیم مردم هند تبدیل شده بود و مقاومت مردم هند به رهبری گاندی، نمونهای از واکنش به چنین اقداماتی بود.
جهان غرب هویت خودش رو بر اساس اقتصاد شکل میده و سرمایهداری عامل اصلی هویتیابی افراد و جوامع غربیه. در این جهان، هویت انسانها و جوامع بیشتر از هر چیز به دارایی و توان اقتصادی اونها وابسته است. جوامع دیگهای هم که به دنبال غرب، رویکرد سکولار و دنیوی دارن، هویت سرمایهداری پیدا میکنن.
این جهان اجتماعی در اقتصاد هیچ مانعی رو در برابر خودش نمیپذیره و در مسیر گسترش خودش، شیوههای اقتصادی غیرسرمایهداری رو در سراسر جهان از بین میبره.
بنابراین، بعضی از کشورهای سلطهگر غربی که از یه طرف اقتصاد رو اساس همهچیز میدونن و از طرف دیگه، همه شیوههای اقتصادی غیرسرمایهداری رو از بین رفته میبینن، پاشنه آشیل ایران اسلامی رو اقتصاد میدونن. به همین دلیل، جنگ اقتصادی تمامعیاری رو علیه کشور ما راه انداختن.
❓در چنین شرایطی، راه نجات اقتصاد ایران و احیای هویت اون چیه؟ |
⚙️ ایران اسلامی با اجرای قانون اساسی و سیاستهای اقتصاد مقاومتی، به دنبال بازسازی هویت اقتصادی خودشه.
اقتصاد مقاومتی الگویی از یک اقتصاد پیشرفته، مستقل و مستحکمه که با تکیه بر تعالیم حیاتبخش اسلام و استفاده از ظرفیتهای مولد مردم و دولت، روحیه جهادی، خلاقیت، نوآوری، امید و همبستگی رو تقویت میکنه و با حضور فعال و مؤثر در تعاملات جهانی، برای مردم ایران امنیت، رفاه و پیشرفت همراه با عدالت و برای جهان اسلام و بشریت، الگویی ایرانیاسلامی از رشد و شکوفایی به همراه میاره.
مردم و دولت ایران تلاش میکنن بر اساس عدالت، با تکیه بر دانش و فناوری و با تأکید بر استقلال، خودکفایی، جلوگیری از خامفروشی ثروتهای طبیعی، حفظ اقتدار و عزت ملی و درونزایی در عین برونگرایی، هویت اقتصادی جدیدی رو در این سرزمین پایهریزی کنن.
این هویت اقتصادی در برابر انواع مشکلات و موانع مقاوم و پایدار میشه تا بتونه مسیر پیشرفت رو بدون تأثیرپذیری از دشمنیهای بیرونی و موانع درونی طی کنه.
حالا که خوب مطالب رو مرور کردیم بهتره به چند تست کنکوری و شناسنامه دار از این درس بپردازیم🦾
1️⃣نقش جمعیت در بسط هویت اجتماعی چیست؟
۱) بسط هویت جهان اجتماعی ← افزایش جمعیت ← گسترش فرهنگ و معانی آن ← افزایش تعداد حاملان و عاملان فرهنگ ← ایجاد زمینه بسط و تسلط جهانهای اجتماعی دیگر
۲) شناخت، پذیرش و عمل کردن به فرهنگ ← گسترش فرهنگ و معانی آن ← افزایش تعداد عاملان و حاملان فرهنگ ← افزایش جمعیت ← بسط هویت جهان اجتماعی و تسلط جهانهای اجتماعی دیگر
۳) افزایش جمعیت ← افزایش تعداد عاملان و حاملان فرهنگ ← شناخت، پذیرش و عمل کردن به فرهنگ ← گسترش فرهنگ و معانی آن ← بسط هویت جهان اجتماعی
۴) افزایش تعداد عاملان و حاملان فرهنگ ← گسترش فرهنگ و معانی آن ← شناخت، پذیرش و عمل کردن به فرهنگ ← عملکرد نهاد سیاست در جهت افزایش جمعیت ← بسط هویت جهان اجتماعی
اردیبهشت1404
2️⃣اصول کلی سیاستهای جمعیتی در ایران در چه سالی تصویب شد و در کدام مقاطع زمانی سیاستهای کاهش جمعیت در ایران اجرا شد و میزان رشد سالانه جمعیت چگونه بود؟
۱) ۱۳۹۳ ـ از سال ۱۳۴۵ تا پیروزی انقلاب اسلامی و طی آن میزان رشد سالانه جمعیت از حدود ۳/۱ به ۲/۷ درصد کاهش یافت و بار دیگر از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۰ که طی آن میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۹ به ۱/۳ درصد رسید.
۲) ۱۳۹۳ ـ از سال ۱۳۵۰ تا پیروزی انقلاب اسلامی و طی آن میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۹ به ۲/۷ درصد کاهش یافت و بار دیگر از سال ۱۳۶۶ تا ۱۳۹۰ که طی آن میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۱ به ۱/۳ درصد رسید.
۳) ۱۳۹۰ ـ بار اول از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷ که در این برهه میزان رشد سالانه جمعیت از ۲/۹ به ۱/۳ درصد رسید و بار دوم از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰ که در این مقطع میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۱ به ۲/۷ درصد رسید.
۴) ۱۳۶۸ ـ ابتدا از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ که در نتیجه میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۱ به ۲/۷ درصد کاهش یافت و سپس از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۹۰ و در این مقطع میزان رشد سالانه جمعیت از ۳/۹ به ۱/۴ درصد رسید.
کنکور1405
3️⃣هر یک از موارد زیر بهترتیب با کدام موضوع ارتباط دارند؟
ـ مبنای شکلگیری هویت جهان غرب
ـ تبعیت فرعون از خواستههای نفسانی خود و معرفی خود در زمره خدایان
ـ مطرح شدن گرایشها و رفتارهای دینی با توجیه دنیوی
ـ ممانعت عقاید و ارزشهای یک جهان اجتماعی از آشنایی اعضای آن با حقیقت انسان و جهان
۱) فناوری ـ فرهنگ استکبار ـ رنسانس ـ ازخودبیگانگی فرهنگی
۲) اقتصاد ـ فرهنگ دینی ـ فرهنگ مدرن ـ ازخودبیگانگی حقیقی
۳) سیاست ـ فرهنگ جبرگرا ـ جهان مدرن ـ ازخودبیگانگی تاریخی
۴) نظامیگری ـ فرهنگ سلطه ـ جهان متجدد ـ ازخودبیگانگی فطری
خارج 1401
4️⃣کدام گزینه بهترتیب صحیح یا غلط بودن عبارات زیر را بهدرستی نشان میدهد؟
الف) وقتی که بخواهیم جوامع را معرفی کنیم، به ویژگیهای جمعیتی آنها اشاره میکنیم؛ چرا که جمعیت هر جامعه بخشی از هویت آن به شمار میرود و اولین شرط بقای هر جامعه است.
ب) تأمین جمعیت، نیاز فطری انسانها و فرزندآوری از کارکردهای مهم نهاد خانواده است، ولی ممکن است در مواقعی اختلال در نهاد خانواده، جهان اجتماعی را با کاهش جمعیت مواجه کند.
ج) امروزه جوامع غربی به علتهایی مانند بالا رفتن سن ازدواج، افزایش بیثباتی، عافیتطلبی و مصرفگرایی و به دنبال آن هزینه پنداشتن فرزندان، با مسئله کاهش جمعیت مواجهاند.
د) در مواقعی که جهان اجتماعی با رشد یا کاهش جمعیت مواجه میشود، ن
هاد سیاست برای حل مشکل جمعیت چارهاندیشی میکند و با همراهی و همکاری مردم راهحلهایی به اجرا درمیآورد.
۱) ص ـ ص ـ غ ـ ص
۲) ص ـ غ ـ ص ـ ص
۳) غ ـ ص ـ ص ـ غ
۴) ص ـ غ ـ غ ـ ص
آزمون های کانون
5️⃣کدام موارد زیر نادرست هستند؟
الف) کنشهای اقتصادی، بخشی از کنشهای اجتماعی هستند؛ زیرا در رابطه با دیگران صورت میگیرند.
ب) تلاش برای اخذ امتیازاتی مانند رویتر و رژی در دوره پهلوی و نیز صنایع مونتاژ در آن دوره، صورتهایی از هجوم اقتصادی به ایران است.
ج) جهان غرب که هویت خود را بر اساس اقتصاد شکل میدهد، سرمایهداری را عامل اصلی هویتیابی افراد میداند.
د) یک اقتصاد وابسته در بلندمدت احساس رفاه بیشتری را همراه با نوسانات زیاد برای مردم به ارمغان میآورد.
۱) «الف» ـ «ب»
۲) «الف» ـ «ج»
۳) «ب» ـ «د»
۴) «ب» ـ «ج»
آزمون های کانون
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
سپاس از توجه شما✌️
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید از طریق فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
