سلام به همهی دوستان امیدوارم حال خوبی داشته باشید🌱
در این مطلب قصد داریم مباحث مهمی از درس10جامعه شناسی دهم به همراه سوالات امتحان نهایی و چند تست از کنکور و آزمونهای کانون را با هم بررسی کنیم.😉
🟢ویژگی های مطلب🟢
✅ درسنامه کامل به همراه مثال
✅ بررسی سوالات امتحان نهایی
✅ 5 تست کنکور و شناسنامه دار از این مبحث+پاسخ
مولف:
حسام موذن
رتبه117 کنکور انسانی1404
دانشجوی حقوق دانشگاه تهران
((به نام خدا))
در ابتدا برای آشنایی و درک بیشتر این مبحث به برسی سوالات امتحان نهایی میپردازیم👇
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
حالا وقتشه که بریم سراغ خود درس🦾
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
منظور از موقعیت اجتماعی، جایگاهیه که یک فرد در یک جامعه یا گروه اجتماعی داره. موقعیت اجتماعی فرد روی انتظاراتی که از اون داریم تأثیر میذاره؛ مثلاً اینکه با چه کسانی در ارتباطه، چه انتظاری باید از اون داشته باشیم و چطور باید باهاش رفتار کنیم. تغییرات در موقعیت اجتماعی افراد، معمولاً با تغییرات در انواع جدیدی از روابط و نقشهای اجتماعی همراهه.
این تغییرات میتونن روی انتظاراتی که از افراد داریم و نوع رفتاری که با اونها داریم تأثیر بذارن.
🔴افراد از همون زمان تولد هویت اجتماعی انتسابی خودشون رو به صورت انفعالی و بدون اینکه خودشون نقشی در به دست آوردنش داشته باشن در محیط خانواده و جامعه می پذیرن اما با گذشت زمان فرد کم کم به شکل فعال تری با محیط اجتماعی خودش برخورد میکنه و هویت اکتسابی خودش رو به دست میاره در نتیجه متناسب با این هویت اجتماعی جدید موقعیت اجتماعی جدیدی هم پیدا میکنه.
به جابه جایی افراد از یک موقعیت اجتماعی به موقعیت اجتماعی دیگه تحرک اجتماعی میگن تحرک اجتماعی انواع مختلفی داره که شامل تحرک صعودی نزولی و افقی می شه.
🗯️وقتی یک کارمند اداره، مدیر یک بخش میشود و بعد از مدتی به سمت مدیرکل میرسد، در واقع تحرک اجتماعی صعودی پیدا کرده است.
اگر یک مدیر از سمت مدیریتش عزل شود و دوباره به عنوان یک کارمند عادی به کارش ادامه دهد، تحرک اجتماعی نزولی داشته است.
اما اگر فرد شغلش را تغییر دهد، ولی شغل جدید از نظر موقعیت اجتماعی تفاوتی با شغل قبلی نداشته باشد، تحرک اجتماعی او افقی است. برای مثال، وقتی یک کارمند از یک بخش اداره به بخش دیگری منتقل میشود، بدون اینکه موقعیت اجتماعیاش تغییر کند، تحرک افقی داشته است.
نکته❗باید به یاد داشته باشیم که موقعیت اجتماعی افراد فقط به شغل آنها بستگی نداره، بلکه عوامل دیگهای مثل علم، ایمان، تقوا، هنر، احترام و موارد دیگه هم میتونن روی موقعیت اجتماعی افراد تأثیر بذارن.
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
📌 به بسته بودن راه ارتقا و تحرک اجتماعی صعودی، انسداد اجتماعی میگن.
باز بودن راه تحرک اجتماعی یعنی افراد محروم و کمتر برخوردار جامعه هم بتونن به موقعیتهای اجتماعی بالاتر دست پیدا کنن.
انسداد اجتماعی بیشتر در جوامعی دیده میشه که موقعیت اجتماعی افراد بر اساس ویژگیهای انتسابی مثل وراثت، نژاد و موارد مشابه تعیین میشه. البته در خیلی از جوامعی که موقعیتها بر اساس ویژگیهای اکتسابی تعیین میشن هم ممکنه در عمل راه تحرک اجتماعی برای افراد محروم بسته باشه.
برای مثال، در جامعهای که موقعیتهای اجتماعی بیشتر بر اساس میزان سرمایه اقتصادی افراد مشخص میشه، افراد محروم و کمدرآمد با انسداد اجتماعی مواجه میشن.
نکته❗تحرک اجتماعی دروننسلی زمانی اتفاق میافته که موقعیت اجتماعی یک فرد در طول زندگی خودش تغییر کنه. مثلاً فردی که کارش رو به عنوان یک کارمند معمولی شروع میکنه و بعد به مدیر یک اداره تبدیل میشه.
تحرک اجتماعی میاننسلی زمانی اتفاق میافته که موقعیت اجتماعی یک فرد نسبت به والدینش تغییر کرده باشه. مثلاً پدری کارگر باشه و فرزندش پزشک بشه و موقعیت اجتماعی بالاتری نسبت به پدرش پیدا کنه.
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
آیا اعضای جهان اجتماعی می توانند هر نوع هویتی کسب کنند❓ |
🟢در جوامع فئودالی غربی، موقعیت اجتماعی افراد به رابطهشون با زمین بستگی داشت. بعضیها ارباب بودن و بعضیها رعیت. در این جوامع، یه گروه از مردم عادی هم وجود داشت که نه جزو اشراف بودن و نه رعیت. به همین دلیل بهشون «طبقه سوم» گفته میشد که شامل صراف، بنا، کفاش و... بود. این طبقه هویت منفی و پستی داشت و از نظر قانونی و اجتماعی اهمیت و اعتبار چندانی نداشت؛ ولی به خاطر فواید و کارکردهایی که داشت، تحمل میشد. یکی از نویسندهها میپرسه: «طبقه سوم چیست؟» و خودش جواب میده: «چیزی نیست؛ اما میخواهد چیزی بشود.»
این طبقه همون طبقه متوسط بود که برای به دست آوردن اعتبار، شروع کرد به ارزیابی گروههای دیگه بر اساس مفید بودن یا نبودن اونها. با همین معیار، اشراف رو بیاعتبار کرد؛ چون خودش رو تولیدکننده و مفید میدونست و اشراف رو مصرفکننده و سربار جامعه معرفی میکرد.
پذیرفته شدن این معیار توسط مردم👈 باعث شکلگیری فرهنگ فایدهگرایی شد؛ فرهنگی که همه انسانها رو فقط بر اساس میزان فایده و سودمندیشون ارزیابی میکرد. این روند در نهایت باعث شکلگیری جوامعی شد که توی اونها وضعیت اقتصادی افراد، موقعیت اجتماعیشون رو تعیین میکرد و بقیه ویژگیهای هویتی هم به وضعیت اقتصادی فرد وابسته میشد.
❓ چرا کنترل پذیری ❓ |
در جهانهای اجتماعی مختلف، فرصتهایی که افراد برای تحرک اجتماعی و به دست آوردن هویتهای جدید دارن، با هم فرق میکنه. هر جامعهای با توجه به عقاید و ارزشهایی که داره، بعضی تغییرات هویتی و تحرکهای اجتماعی رو تشویق میکنه و بعضی دیگه رو محدود یا منع میکنه.
مثلاً جامعهای که بر اساس ارزشهای نژادی شکل گرفته، فقط برای یک نژاد خاص امکان تحرک اجتماعی صعودی رو فراهم میکنه. درباره جامعه آپارتاید (جدانژادی) چه میدونید؟
جامعهای که قواعد و روابطش بر اساس ارزشهای اقتصادیه، تحرک اجتماعی صعودی رو بیشتر برای کسانی ممکن میکنه که منابع ثروت رو در اختیار دارن. همچنین جهانی که بر اساس ارزشهای دنیوی و اینجهانی شکل گرفته، تحرک اجتماعی رو فقط در محدوده همون ارزشها به رسمیت میشناسه.
✍️در یک جهان سکولار، هویت دینی و معنوی افراد نمیتونه بروز و ظهور اجتماعی داشته باشه. در این جهان، فعالیتهایی که هویت دینی افراد رو آشکار کنه، منع میشن. برای مثال میشه به جلوگیری از تحصیل دختران محجبه در بعضی جوامع غربی اشاره کرد.
در جوامع سکولار و دنیوی، امکان رأی دادن به قوانین الهی وجود نداره. اکثریت مردم الجزایر در سال ۱۹۹۱ میلادی به حاکمیت اسلامی رأی دادن، اما کودتای نظامی مانع از اجرای نتایج انتخابات شد. رئیسجمهور وقت آمریکا در دفاع از این کودتا گفت که مردم الجزایر به دموکراسی کنترلشده نیاز دارن.
از این حرف رئیسجمهور آمریکا چه چیزی میفهمید؟
نکته❗در یک جهان دینی و معنوی هم هویتهایی که ابعاد متعالی و الهی انسان رو نفی کنن، به رسمیت شناخته نمیشن.
📢تا وقتی هویت اجتماعی افراد در چارچوب عقاید و ارزشهای اساسی جامعه شکل بگیره، تغییرات هویتی افراد و گروهها هم با هویت جهان اجتماعی سازگاره و معمولاً مورد تشویق و تأیید جامعه قرار میگیره.
مثلاً فردی که با تلاش و پشتکار خودش، در یکی از عرصههای اجتماعی نوآوری ایجاد میکنه و از این طریق باعث ارتقای موقعیت اجتماعی خودش و بخشی از افراد جامعه میشه، مورد تأیید جامعه قرار میگیره.
🟥تغییرات هویتی افراد گاهی از مرزهایی که جهان اجتماعی قبول داره فراتر میره. اگر این تغییرات هویتی خارج از مرزهای مورد قبول جهان اجتماعی اتفاق بیفته و باعث شکلگیری شیوههایی از زندگی بشه که با عقاید و ارزشهای جامعه در تضاد هستن، به تعارض فرهنگی منجر میشه و میتونه اضطراب و نگرانیهای اجتماعی زیادی به همراه داشته باشه.
نکته❗تعارض فرهنگی گاهی به دلیل عوامل درونی به وجود میاد و به نوآوریها و فعالیتهای اعضای همون جهان اجتماعی مربوط میشه و گاهی هم علت بیرونی داره و نتیجه تأثیرپذیری از جهانهای اجتماعی دیگه است.
حالا که خوب مطالب رو مرور کردیم بهتره به چند تست کنکوری و شناسنامه دار از این درس بپردازیم🦾
1️⃣کدام عبارت در رابطه با «جامعه جهانی» درست است، اما در رابطه با «جهان اجتماعی» نادرست است؟
۱) در هر دوره تاریخی، جوامع مختلف و شبکه روابط میان آنها جامعه جهانی را میسازد ـ در جهان اجتماعی، تفاوتهایی که به حوزه نمادها و هنجارها بازمیگردد، از نوع تفاوت میان جهانهای اجتماعی مختلف است که درون جهان اجتماعی پذیرفته میشود.
۲) در جامعه جهانی، زمانی برخوردهای فرهنگی و تمدنی به وجود میآید که جامعه جهانی عرصه حضور فعال فرهنگهای متفاوت باشد ـ جهان اجتماعی بعد از تولد هر فرد، بخشی از هویت اجتماعی او را تعیین میکند.
۳) جامعه جهانی برای بقا و تداوم، اعتقادات، ارزشها و شیوه زندگی خود را به فرد آموزش میدهد ـ در جهانهای اجتماعی مختلف، فرصتهای پیش روی افراد برای تحرک اجتماعی و کسب هویتهای جدید، متفاوت است.
۴) جامعه جهانی، بنا به هویت خود، با نوع خاصی از هویت اخلاقی و روانی افراد سازگار است ـ در جهانهای اجتماعی مختلف، فرصتهای پیش روی افراد برای تحرک اجتماعی و کسب هویتهای جدید متفاوت است.
تیر 1404
2️⃣علت «پیدایش اضطراب و نگرانیهای اجتماعی»، «تحولات هویتی» و «مرتاض شدن» بهترتیب کدام است؟
الف) تعارض فرهنگی ـ پشت کردن جهان اجتماعی به عقاید خود ـ مرگ جهان اجتماعی
ب) خودباختگی فرهنگی ـ مرگ جهان اجتماعی ـ تحول هویتی
ج) تعارض فرهنگی ـ ازخودبیگانگی ـ خودباختگی فرهنگی
د) تزلزل فرهنگی ـ خودباختگی فرهنگی ـ بحران هویت
۱) اقناع ـ تشویق
۲) تشویق ـ اقناع
۳) اقناع ـ تنبیه
۴) تشویق ـ تنبیه
کنکور1401
3️⃣فرهنگ فایدهگرایی به شکلگیری جوامعی با کدام ویژگیها منجر میشود؟
۱) وضعیت اقتصادی افراد، موقعیت اجتماعی آنها را معین میکند و سایر ویژگیهای هویتی به آن وابسته میشود.
۲) جوامعی که حول ارزشهای دنیوی شکل میگیرند و تحرک اجتماعی را در محدوده همان ارزشها به رسمیت میشناسند.
۳) جوامعی که در تعیین هویت آنها وضعیت اجتماعی و سیاسی نقش داشته و به سایر ویژگیهای هویتی جهت میدهند.
۴) عناصر فرهنگی دیگر را بدون تحقیق و گزینش و بهصورت تقلیدی فرامیگیرد و ارتباطش را با فرهنگ و تاریخ خود از دست میدهد.
کنکور 1401
4️⃣کدام پاسخ در رابطه با سؤالهای زیر درست است؟
فهم همدلانه کنشهای افراد چگونه حاصل میشود؟
نگرش جامعهشناسی تبیینی نسبت به تفاوت جوامع چگونه بود؟
چه چیزی موجب میشود برخی تغییرات هویتی تشویق و برخی منع شوند؟
همه تغییرهای قابل مشاهده را با چه روشی میتوان مطالعه کرد؟
۱) با توجه به تفسیر افراد از خودشان ـ کمّی دانستن تفاوت میان جوامع ـ جهانهای اجتماعی ـ کمّی و آماری
۲) با تأکید بر آگاهی و معناداری کنش ـ مدت زمان تداوم پدیدههای اجتماعی ـ کیفی و آماری
۳) با شناخت آرمانها و اهداف افراد ـ پیمودن راههای متفاوت برای رشد و تحول جوامع ـ تعارضهای فرهنگی ـ تفهمی و تجربی
۴) با فراتر رفتن از نظم حاکم بر رفتار ـ جهانهای اجتماعی در طول هم ـ تحولات هویتی ـ تجربی در کنار روش انتقادی
خارج1403
5️⃣کدام گزینه در رابطه با تحرک اجتماعی افراد نادرست است؟
۱) مدیرعاملی فرزندش را در بخش اداری شرکتش به استخدام درمیآورد. (تحرک نزولی میاننسلی)
۲) کارمند شرکت آب و فاضلاب به سمت مدیرکلی این مجموعه میرسد. (تحرک صعودی دروننسلی)
۳) فرزند یک کارمند بانک که پس از بازنشستگی پدرش در همان موقعیت مشغول به کار میشود. (تحرک افقی دروننسلی)
۴) فرزند یک کارمند که پزشک شده است و تخصص خود را گرفته است. (تحرک صعودی میاننسلی)
آزمون های کانون
🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰🔰
سپاس از توجه شما✌️
🟢پاسخ کلیدی و تشریحی تست ها را می توانید از طریق فایل درسنامه مشاهده کنید🟢
