درسنامه درس 10و11 ادبیات دهم عمومی؛
نویسنده: لیلا پابخش-رتبه8کنکور انسانی 98-حقوق شهیدبهشتی
لغت و املا
کلمات مهم املایی(درس10 و 11)
غم غربت - تلاطم - طمأنينه فراعنه - جغد - بیتابی - سماور - والصافات صفا - قوس -- وعظ – زغال-گردان - آغوش - رعب – وحشت- قوه الهی - تجلی - چنین - غواص - دعای توسل - مرضیه -طويل - فتوحات - تحولات - نسیان و غفلت - جزر ومد - خور - نفوس - تلافی - معرکه - مجاهدان هراس - - تمثيل – مردانگی -- بولدوزرچی - تفهیم - أنس - مظهر - فقر -مراتب قرب - علم داران - تحول - شهر طوس - استدعا - خانقاه - مقریان - معرف - مهیا۔ قرآن خوان - دلهره هراس-خصم – میهن – تجلی – تسلیم –توسن – آزادگان – تیغ – تقریظ – ذخیره عظیم –مجرومان – فوریت – اورژانس –قیچی – شست و شو –غلغله –ازدحام – زوزه – حمله هوایی –گورستان – ترجیح – مهیب -قنداق – کمینگاه – مقنعه – آستر– بُنات الخمینی – هلال احمر– جرئت – مبهم
قلمرو زبانی
انواع جمله از نظر ساده و غیر ساده
جمله ساده: جمله ای که یک فعل دارد و معنی آن کامل است.
جمله غیر ساده (مرکب): جمله ای که دارای دو فعل یا بیشتر است و نکته بعدی اینکه دو جمله از نظر معنایی به یکدیگر وابستهاند، به گونه ای که اگر یکی از آنها نباشد، دیگری ناقص است.
مثال: علی فردا برای کارهای استخدامی به آموزش و پرورش می رود. (ساده)
اینها دریادلانی صف شکن هستند که دل شیطان را از رعب و وحشت می لرزانند. (مرکب)
راه تشخیص
یکی از راه های تشخیص جملات غیر ساده ،این است که به حروف ربط (پیوند)موجود در جملات توجه کنیم.
حروف ربط (پیوند) شامل دو گروه می باشند: 1- وابسته ساز 2- همپایه ساز
وابسته ساز : و-اما-ولی-یا –لیکن - .....
همپایه ساز : که-اگر-تا-زیرا-چون-همین که-گرچه-با اینکه-تا اینکه-هنگامی که-....
*اگر بین جملات حروف ربط همپایه ساز استفاده شود ،آن دو جمله همپایه هستند واز هم دیگر مستقل می شوند.
*اگر بین دو جمله از حروف ربط وابسته ساز استفاده کنیم ،حتما جمله مرکب داریم.
جمله وابسته و هسته
در جملات غیر ساده حرف ربط وابسته ساز برسر هر جمله ای بیاید،آن جمله،جمله وابسته نامیده میشود و جمله دیگر که فاقد حروف وابسته ساز هست ،جمله هسته نامیده میشود.
نکات بسیارمهم:
1. حروف ربط وابستهساز گاهی محذوف هستند: حسن آمد بگوید. حسن آمد(که)بگوید.
2. دقت کنید «که- تا- چون- ...» دارای معانی دیگری هم هستند که در آن معانی اگر به کار برده شوند دیگر حروف ربط وابستهساز نیستند. به عنوان مثال اگر«چون» معنی مانند را برساند، به عنوان حرف اضافه آن را تلقی میکنیم.
تمرین
درابیات زیر جملات ساده وغیر ساده را معین کنید.
الف) دیده آتشین من برکش و آتشم را بکش به آبی خوش (دو جمله ساده)
ب) ور هنری داری و هفتاد عیب دوست نبیند مگر آن یک هنر (جمله غیر ساده)
قلمرو ادبی
شیوه بلاغی
در این شیوه اجزای کلام بر حسب تشخیس نویسنده و برای تاثیر بیشر سخن جابه جا می شوند بدیهی است که این جابه جایی ، با مجوز های دستوری انجام می پذیرد.
راه تشخیص
1. به کمک نقش نما:
اجزای جمله می توانند با نقش نمای خود جابه جا شوند:
با دوست از هر دری سخن گفتیم از هر دری با دوست سخن گفتیم
2. از طریق معنا :
به دو جمله زیر توجه کنید:
الف) زیبا ترین چیز نگاه پر از عشق تو بود ب) نگاه پر از عشق تو زیبا ترین چیز بود
از نظر معنا بین این این دو جمله هیج تفاوتی وجود ندارد اما فضای عاطفی هر یک از آنها ، در موقعیت مناسب ، باعث برگزیدن یکی از آن دو می شود.
