نکات مهم درس هفتم
پيشينهي علوم اجتماعي در يونان و جهان اسلام:
علوم اجتماعی پيش از قرن نوزدهم:
انديشمنداني چون ارسطو، علوم را در يك طبقهبندي كلان، براساس موضوع آنها به دو دسته علوم نظري و علوم عملي تقسيم ميكردند.
نكته:
در قديم فلسفه را در معناي علم بهكار ميبردند و علم نظري و علمي را فلسفه نظري و عملي ميگفتند.
تعريف فلسفه يا علم نظري: به هر علم و دانشي گفته ميشود كه موضوع آن مستقل از اراده و آگاهي انسان است.
تعريف فلسفه يا علم عملي: به دانشي گفته ميشود كه موضوع آن با اراده و آگاهي انسان پديد ميآيد و معادل علوم انساني است.
علوم نظري به بخشهاي زير تقسيم ميشود:
اول: علمي كه به قوانين عام هستي ميپردازد و آن را متافيزيك يا فلسفه به معناي خاص مينامند.
دوم: علمي كه موضوع آن اندازه و مقدار است شامل دانشهاي رياضي
سوم: دانشي كه موضوع آن موجودات مادي و طبيعي است و علم طبيعي نام دارد.
علوم عملي (علوم انساني) به سه بخش تقسيم ميشوند: اول ـ علم اخلاق / دوم ـ علم خانواده و تدبير منزل / سوم ـ علم جامعه (سياست) و تدبير مُدُن.
نكته:
جامعهشناسي انتقادي هنگامي كه با فراتر رفتن از محدوده علم تجربي و ابزاري بهدنبال سطوح ديگري از علم كه توان داوري ارزشي و هنجاري داشته باشد، ميگردد با شكل مواجه ميشود. زيرا از نشان دادن معيار و ميزاني كه فراتر از محصولات اجتماعي و تاريخي انسان بوده و براي همگان معتبر باشد باز ميماند. اما متفكراني كه عقل را همچون حس و تجربه بهعنوان يك ابزار مستقل معرفتي به رسميت ميشناسند براي داوري ارزشي و هنجاري مشكلي ندارند.
انواع عقل:
1- عقل نظري: به شناخت هستيها ميپردازد و با كمك حس و با روش تجربي هستيهاي طبيعي را ميشناسد همچنين با روش تجريدي، احكام رياضي و متافيزيكي را در مييابد.
2- عقل عملي: بايدها و نبايدها و احكام ارزشي را ميشناسد.
نكته:
فارابي علم اجتماعي را علم تدبير مُدُن مينامد. زيرا علم اجتماعي هنگامي كه با استفاده از عقل و وحي توان داوري دربارهي ارزشهاي اجتماعي را پيدا كند، با حفظ هويت علمي خود وظيفه تدبير اجتماعي را نيز برعهده ميگيرد.
اعتباريات: علامه طباطبايي، پديدههايي را كه با قرارداد و اعتبار عقل عملي ايجاد ميشوند را اعتباريات مينامد مانند خانواده، جامعه و … .
ويژگيهاي اعتباريات: 1- به خواست و اراده انسانها بهوجود ميآيند. 2- داراي آثار و پيامدهاي غيرارادي و تكويني هستند.
