سلام کانونی های عزیز👋
در این مطلب قصد داریم به مبحث تنوع تبادلات گازی از کتاب درسی بپردازیم.
 | حسین سلیمانی رتبه 340 منطقه 1 کنکور تجربی 1404 پزشکی دانشگاه ایران |
🔴ویژگی های درسنامه🔴
1- درسنامه کامل به همراه نکات تستی
2- بررسی شکل های مهم کتاب
3-دارای سه تست شناسنامه دار
4-پاسخنامه کلیدی تست ها در انتهای مطلب
5-سوالات نهایی مبحث و پاسخنامه
ابتدا سوالات نهایی این مبحث رو بررسی میکنیم:
بریم سراغ درسنامه کامل این بخش😎
سطوح تنفسی ویژه
در تک یاخته ای ها، ساختار تنفسی ویژه ای برای تنفس وجود ندارد؛ زیرا تبادلات گازی می تواند از سطح سلول انجام شود.
در جانورانی مانند هیدر نیز که همه یاخته های بدن میتوانند با محیط تبادلات گازی داشته باشند، ساختار ویژهای برای تنفس وجود ندارد؛ اما در سایر جانوران که همه سلول های بدن مستقیما با محیط تبادل ندارند، ساختارهای تنفسی ویژهای مشاهده میشود.
در جانورانی مانند هیدر که همهیاختههای بدن میتوانند با محیط تبادلات گازی داشته باشند، ساختار ویژهای برای تنفس وجود ندارد؛ اما در سایر جانوران، ساختارهای تنفسی ویژهای مشاهده میشود.
تقسیم بندی جانوران از لحاظ تعداد سطوح تنفسی ویژه:
تنفس نایدیسی
نایدیس ها، لوله های منشعب و مرتبط به هم هستند که از طریق منافذ تنفسی به خارج راه دارند.
نکته: منافذ تنفسی در ابتدای نایدیس ها و در سطح شکمی قرار دارند.
اگر حشراتی مثل ملخ رو از سطح شکمی در آب فرو ببریم، دچار خفگی میشن :((
نایدیس با به انشعاب های کوچکتری تقسیم می شوند. انشعابات پایانی، که در کنار تمامی یاخته های بدن قرار دارند بن بست هستند و دارای مایعی برای برای تبادلات گازی می باشند.
نکته: در تنفس نایدیسی دستگاه گردش مواد در انتقال گازهای تنفسی فاقد نقش است.
بررسی شکل:
✅ نایدیس ها ساختار زنده نیستند و جنس دیواره آنها کیتین (نوعی پلی ساکارید، سازنده اسکلت خارجی حشرات) و پروتئین است.
✅ انشعابات پایانی به تعداد سه عدد در کنار هر سلول وجود دارد.
✅ در ملخ نایدیس ها به صورت دو لوله افقی طویل و چندین لوله عمودی کوتاه تر بین این دو لوله قرار دارند.
✅ لوله های عمودی به سمت انتهای بدن شیب دارند.
✅ هر چه به سمت انتهای پیکر ملخ می رویم اندازه لوله های عمودی و فاصله بین لوله های عمودی کاهش می یابند.
✅ چشم های ملخ در قسمت بالایی سر آن و نزدیک به شاخک های آن قرار دارند.
تنفس پوستی
در تنفس پوستی شبکۀ مویرگی زیر پوستی با مویرگ های فراوان وجود دارد و گاز ها با محیط اطراف از طریق پوست مبادله می شوند. سطح پوست در جانورانی که تنفس پوستی دارند، مرطوب نگه داشته میشود.
کرم خاکی تنفس پوستی دارد. تنفس پوستی در دوزیستان نیز وجود دارد.
بررسی شکل:
✅ در سمت انتهای سرخرگی مویرگ سرخرگ نزدیک به پوست و در سمت سیاهرگی مویرگ سیاهرگ به پوست نزدیک تر است.
✅ شبکه مویرگی وسیعی زیر پوست دوزیست و کرم خاکی وجود دارد.
✅ پوست مرطوب برای تبادل گاز ها در تنفس پوستی ضروری است.
تنفس آبششی
ساده ترین آبشش ها، برجستگی های کوچک و پراکنده پوستی هستند، مانند آبشش های ستاره دریایی.
در سایر بی مهرگان، آبشش ها به نواحی خاص محدود می شوند.
ماهیان و نوزاد دوزیستان نیز آبشش دارند، تبادل گاز از طریق آبشش، بسیار کارآمد است.
بررسی شکل آبشش ستاره دریایی
✅ در ستاره دریایی پوست در نایحه برجستگی ها دارای تنها یک لایه سلول است.
✅ ستاره دریایی خون و همولنف ندارد.
✅ گازها برای تبادل از دو لایه سلول عبور می کنند.
✅ گازهای تنفسی برای تبادل از چهارلایه غشاء می گذرند.
✅ فضای درونی خارها به مجرای اصلی گردش مواد متصل می شوند.
✅ اکسیژن از بالای برجستگی ها تبادل و کربن در اکسید از قسمت پایینی برجستگی ها تبادل می شود.
تنفس ششی
تنفس ششی در مهره داران و بی مهرگان دیده می شود.
حلزون از بیمهرگان خشکیزی است که برای تنفس، از شش استفاده میکند.
در مهرهداران ششدار سازوکارهایی وجود دارد که باعث میشود جریان پیوستهای از هوای تازه در مجاورت بخش مبادلهای برقرار شود. این سازوکارها به سازوکارهای تهویهای شهرت دارند.
سازوکار تهویه ای
مهرهداران دو نوع ساز و کار متفاوت در تهویه دارند:
1- سازوکار تهویه ای فشار منفی
2- سازوکار تهویه ای فشار مثبت
در انسان ساز و کار فشار منفی وجود دارد که در آن، هوا به وسیلهی کشش حاصل از فشار منفی قفسه سینه، به ششها وارد میشود.
نکته: پستاندران به دلیل داشتن دیافراگم همگی سازوکار فشار منفی دارند.
نکته: دلفین و نهنگ ها نیز پستاندار آبزی هستند، آنها دیافراگم و شش دارند و تنفس آنها به صورت ششی است نه آبششی!
قورباغه به کمک ماهیچههای دهان و حلق، با حرکتی شبیه «قورت دادن» هوا را با فشار به ششها میراند؛ به این ساز و کار پمپ فشار مثبت میگویند.
تنفس در قورباغه
1- قورباغه کف دهان خود را پایین می آورد (حفره دهانی را بزرگ میکند.) تا هوا از طریق سوراخ های بینی وارد حفره دهان شود.
2- سپس سوراخ های بینی را می بندد و کف دهان را به سمت بالا فشار می دهد. این کار هوا را به داخل ریه ها می راند (سازوکار فشار مثبت).
3- با انقباض ماهیچه های دیواره بدن و باز شدن سوراخ های بینی، هوای کهنه از ریه ها و سپس از طریق حفره دهان به بیرون رانده میشود.
نکته: قورباغه در طول زندگی خود سه سطح تنفسی ویژه را تجربه می کند: در نوزادی آبشش و در بلوغ شش و پوستی
نکته: حفره دهانی قورباغه به شش قورباغه راه دارد.
تنفس در پرندگان
پرندگان به علت پرواز، نسبت به سایر مهرهداران انرژی بیشتری مصرف میکنند و بنابراین به اکسیژن بیشتری نیاز دارند.
پرندگان علاوه بر شش، دارای ساختارهایی به نام کیسه های هوادار هستند که کارایی تنفس آنها را نسبت به پستانداران افزایش میدهد.
نکته: پرندگان دیافراگم ندارند. در پرندگان کیسه های هوایی تکامل یافته و کارآمدترین سیستم تنفسی در خشکی را دارند.
بررسی شکل پرنده
✅ شش راست از شش چپ بزرگتر است.
✅ عقبی ترین کیسه های هوایی بزرگترین کیسه های هوایی هستند.
✅ تصویر کتاب از نمای شکمی، دستگاه تنفس پرنده را نشان داده.
✅ شش ها در سطح بالاتری از کیسه های هوادار عقبی قرار دارند.
✅ در محل انشعاب نای کیسه هوادار جلویی قرار داد.
بریم سراغ سه تست این بخش:
پاسخنامه کلیدی تست ها:
💥😎عضویت در کانال بله کانون برترها😎 💥
