جدیدترین رده‌بندی کشورها در تولید علم/ جزئیات صعود ایران

جعفر مهراد در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار داشت: سرمايه گذاري هاي هدفمند و آگاهانه در آموزش عالي، شريان توليد علم کشور را در مسير جديدي قرار داده است. سياستها و برنامه هاي چند سال اخير نشان مي دهد که با تاسيس دوره هاي تحصيلات تکميلي و افزايش جذب دانشجويان در اين دوره ها توليد علم ايران به شدت افزايش يافته است.

وي گفت: سالهاست که کشورهاي پيشرفته و حتي کشورهاي نو ظهور علمي مانند چين، هند و برزيل از اين سياستها تبعيت کرده و راه نشر علمي را با انجام تحقيقات علمي در دانشگاهها و موسسات پژوهشي به روي دانشمندان و پژوهشگران گشوده اند.

وضعيت 5 کشور اول توليد کننده علم در اسکوپوس

رئيس مرکز منطقه اي اطلاع رساني علوم و فناوري، در بخش ديگر سخنان خود با بيان اينکه 4 کشور پيشرفته جهان همواره در توليد علم پيشگام بوده اند، جزئيات توليد علم اين کشورها را در سالهاي 2010 و 2011 شرح داد. بر اين اساس، در سالهاي اخير با افزوده شدن جمهوري خلق چين، مجموعه اين 5 کشور تاثير عميقي در انتشارات علمي و چاپ مقالات تحقيقاتي داشته اند.

جدول 5 کشور اول توليد کننده علم در جهان

وي گفت: کشور آمريکا در سالهاي 2010 و 2011 ميلادي به ترتيب 21/23، 32/22 درصد از کل توليدات علم دنيا را بر اساس آمار پايگاه استنادي اسکوپوس توليد کرده است. کل توليد علم اين کشور در همين پايگاه در سالهاي مزبور به ترتيب 508 هزار و 22، 476 هزار و 19 مقاله بوده است. 

مهراد اظهار داشت: بر اساس پايگاه استنادي اسکوپوس، جمهوري خلق چين دومين کشور توليد کننده علم دنياست. اين کشور در سالهاي 2010 و 2011 به ترتيب با توليد 322 هزار و 630 و 332 هزار و 283 مقاله در حدود 15 درصد از کل توليدات علم جهان را به خود اختصاص داده است.

وي افزود: همچنين، مجموع توليدات انگلستان در دو سال بررسي، با توليد حدود 5/6 درصد از کل توليدات علم جهان به ترتيب 140 هزار 992 و 134 هزار و 869 مقاله است.

رئيس مرکز منطقه اي اطلاع رساني علوم و فناوري گفت: رتبه چهارم در پايگاه اسکوپوس به کشور آلمان تعلق دارد. اين کشور با توليد حدود 6 درصد از کل توليدات علم جهان در سالهاي 2010 و 2011 به ترتيب 130 هزار و 887 و 126 هزار و 799 مقاله در نشريات معتبر بين المللي منتشر کرده است.

وي گفت: پنجمين توليد کنند علم، ثبت شده در اسکوپوس، کشور ژاپن است. اين کشور با توليد 23/5 درصد در سال 2010 و 87/4 درصد در سال 2011 از کل توليدات علم جهان با توليد 114 هزار و 544  و 103 هزار و 846 مقاله رتبه پنجم جهان را کسب کرده است.

کاهش توليد علم در 4 کشور جهان به تفکيک سال

مهراد اظهار داشت: نگاه اجمالي به آمار توليدات علمي اين 5 کشور، نشان مي دهد که به استثنا جمهوري خلق چين، ميزان توليدات علمي اين 4 کشور در سال 2011 نسبت به سال 2010 کاهش داشته است. ميزان توليدات علمي جمهوري خلق چين در سال 2011 در مقايسه با سال 2010 تعداد 9653 مقاله افزايش را نشان مي دهد.

وي اضافه کرد: در سال 2010 ميلادي، رتبه هاي 6 تا 10 مربوط به کشورهاي فرانسه، کانادا، ايتاليا، هندوستان و اسپانيا است. سهم توليدات علمي اين کشورها، در سال 2010 به ترتيب 95 هزار و 835 مقاله ( 38/4 درصد)، 78 هزار و 737 مقاله (6/3 درصد)، 74 هزار و 425 مقاله (4/3 درصد)، 73 هزار و 40 مقاله (34/3 درصد) و 65 هزار و 565 مقاله (3 درصد) است.

رئيس مرکز منطقه اي اطلاع رساني علوم و فناوري گفت: در سال 2011، در پايگاه اسکوپوس در رتبه هاي 6 تا 10 توليد علم با صعود کشور هندوستان به رتبه 7 (در سال 2010 داراي رتبه 9 بود) جا به جايي صورت گرفته و به اين ترتيب کشورهاي فرانسه، هندوستان، کانادا، ايتاليا و اسپانيا به ترتيب مقامهاي 6 تا 10 را به خود اختصاص داده اند.

بر اساس گفته هاي مهراد، ميزان توليدات علمي اين کشورها در سال 2011 به ترتيب به اين شرح است: 88 هزارو 39 مقاله 4.13 درصد)، 75 هزار و 518  مقاله ( 3.54 درصد)، 73 هزار و 877 مقاله ( 3.46 درصد)، 71 هزار و 325 مقاله (3.34 درصد) و 65 هزار و 36 مقاله ( 3.05 درصد) است.

ايران از ترکيه پيشي گرفت

وي همچنين اظهار داشت: رتبه ايران در سال 2010 ميلادي، در پايگاه استنادي اسکوپوس 19 است. کشور ترکيه در اين سال در جايگاه 18 نشسته است. ميزان توليدات اين دو کشور در سال 2010 ميلادي به ترتيب 27 هزار و 780 مقاله ( 27/1 درصد) و 30 هزار و 809 مقاله (41/1 درصد) از کل توليدات علمي دنيا است.

سهم ايران از توليد علم در جهان

علت پيشي گرفتن ايران از ترکيه

وي با تشريح دلايل پيشي گرفتن ايران از ترکيه گفت: در سال 2011 ميلادي، بنا به دلايلي که در ابتداي خبر بيان شد، يعني سرمايه گذاري از يک طرف و تدوين سياستهاي مناسب از سوي ديگر، دستاوردهاي علمي جمهوري اسلامي ايران نسبت به ترکيه پيشي گرفته و ايران براي نخستين بار با توليد 31 هزار و 204 مقاله ( 46/1 درصد) و ترکيه با توليد 29 هزار و 47 مقاله ( 36/1 درصد) از کل توليدات علمي جهان در منطقه حائز رتبه اول و دوم و در کل جهان به ترتيب رتبه هاي 17 و 19 را به دست آورده اند.

اسامي کشورهايي که بعد از ايران قرار گرفته اند

وي با بيان اينکه شيب رشد توليدات علمي ايران يک واقعيت انکار ناپذير است، گفت: گرچه در فاصله رتبه هاي 11 تا 19 (ايران) در سال 2010 ميلادي در پايگاه اسکوپوس کشورهاي استراليا، کره جنوبي، برزيل، هلند، تايوان، روسيه، سوئيس و ترکيه را برتر از ايران مشاهده مي کنيم، اما اين نکته مهمي است و قابل توجه است که در همين سال کشورهايي مانند لهستان(رتبه 20)، سوئد (رتبه 21)، بلژيک(رتبه 22)، اتريش(رتبه 23)، دانمارک(رتبه 24) و دهها کشور توسعه يافته يا در حال توسعه بعد از جمهوري اسلامي ايران قرار دارند. رتبه رژيم اشغالگر قدس نيز در اين سال 26 است.

وي اظهار داشت: با صعود جمهوري اسلامي ايران به رتبه 17 در سال 2011 ميلادي در پايگاه اسکوپوس کشورهايي که در فاصله 11 تا 17 (ايران) قرار دارند، به ترتيب متوان از استراليا، کره جنوبي، هلند، برزيل، تايوان و روسيه نام برد.

مهراد افزود: بعد از جمهوري اسلامي ايران، با احراز جايگاه اول در منطقه و 17 در سطح جهان در سال 2011، کشورهاي سوئيس(رتبه 18)، ترکيه (رتبه 19) و سوئد رتبه 20 را به خود اختصاص داده اند. تعداد بيشماري از کشورهاي پيشرفته جهان بعد از جمهوري اسلامي ايران ديده مي شوند. رتبه مالزي 26 و رتبه رژيم اشغالگر قدس 27 است.

وي اظهار داشت: با موفقيتهاي چمشگيري که در پرتو فعاليتهاي دانشمندان و پژوهشگران دانشگاهها و موسسات پژوهشي و فناوري از نظر توليد علم در سال 2011 ميلادي با توجه به داده هاي موجود در پايگاه اسکوپوس رتبه اول منطقه نصيب جمهوري سلامي ايران شده است، بايد بخش ديگر توليدات علمي دانشگاهها و مراکز تحقيقاتي کشور ثبت شده در پايگاه اسنتادي علوم جهان اسلام (ISC) را نيز يادآوري کرد.

سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام گفت: با توجه به پردازش اطلاعات مربوط به مقالات نشريات معتبر وزارت علوم و بهداشت در ISI ، ميزان توليدات علمي سالهاي 1388 تا پايان آذرماه سال 90 به ترتيب 21 هزار و 650 مقاله، 19 هزار و 867 مقاله و 12 هزار و 361 مقاله است.

وي اظهار داشت: علت افت اطلاعات در سال 1390 به اين دليل است که سال جاري به پايان نرسيده و تاخير در انتشار نشريات فارسي نيز مسئله اي است که نمود آن را مي توان حتي در آمار سال 1389 (19 هزار و 867 مقاله) به وضوح مشاهده کرد.

مهراد گفت: براي پر کردن شکاف بين صنعت نشر مجلات در ايران و ساير کشورهاي جهان که انتشار نشريات علمي معتبر را در انحصار خود دارند، انتشار منظم نشريات فارسي و تعهد سردبيران به کميسيونهاي نشريات معتبر وزارتين علوم و بهداشت موضوع با اهميتي است که در ارزيابي روند نشر مجلات علمي بايد بدان توجه شود.