این مطلب شامل درسنامه با 5 تست چالشی از کتاب سه سطحی عربی (3)، مبحث استثنا و اسلوب حصر میباشد.
در فایل ضمیمه درسنامه به همراه پاسخ تشریحی سوالات قرار داده شده است.
این مطلب توسط محمدحسین شکری تهیه شده است.
* گروه پشتیبانان ویژه کانون *
اَلِاسْتِثناءُ وَ أُسلوبُ الْحَصْر
أُسلوبُ الِاسْتِثناءِ:
هر گاه در زبان عربی بخواهیم یک جز را از یک کل جدا کنیم از ساختار فوق بهره می گیریم.
مثال:
حضََر الزمُّلَاء (مستثنی منه) في صالةَ الِامتْحِانِ إلّا (ادات استثنا) حامدِا (مستثنی)
هم شاگردی ها به جز حامد در سالن امتحان حاضر شدند.
نکته1) مستثنی یک نقش محسوب شده و غالبا نیز اعراب آن نصب است.مستثنی منه یک جایگاه است و نقش آن در عبارت مشخص می گردد.
نکته2) هرگاه جمله قبل از الا مثبت باشد مستثنیمنه همواره در آن موجود است و اعراب مستثنی همواره در این حالت منصوب خواهد بود.
مثال:
حَلَّ الطُّلّابُ مَسائِلَ الرّياضيّاتِ إلاّ مَسأَلَةً
نکته3) اگر جمله قبل از الا منفی یا سوالی باشد مستثنی منه ممکن است موجود یا غیر موجود و اعراب مستثنی نیز ممکن است مرفوع یا منصوب باشد.
نکته4) هرگاه اعراب مستثنی(کلمه بعد از الا) مرفوع باشد قطعا مستثنی منه در عبارت قبل از الا محذوف بوده است.
مثال:
لا ییاسُ مِن رَوحِ اللهِ الا القومُ الکافرونَ
نکته5) اگر بعد از مستثنی از ساختار مِن+ضمیر یا بعض+ضمیر استفاده شود،این ضمایر به وجود مستثنی منه دلالت کرده و در این شرایط اعراب قهری مستثنی نصب خواهد بود.
مثال:
التلامیذُ ادّوا واجباتِهم اِلّا واحداً مِنهم
نکته6) اگر در جمله قبل از اِلّا کلماتی همچون احد،عمل،امر،شی،اشیا،کل،الناس،جمیع و... به کار رفته باشد،غالبا در جایگاه مستثنی منه هستند.
مثال:
کلُ شیٍ هالکٌ الا وجهَه
فسَجَدَ المَلایِکهُ کلُهُم اَجمَعونَ إلّا إبليسَ
كُلُّ عَيْنٍ باكيَةٌ يَوْمَ الْقيامَةِ إلاّ ثَلاثَ اَعیُنٍ
کُلُّ شَيءٍ يَرْخُصُ إذا کَثُرَ إلاَّ الَْدَبَ
أُسْلوبُ الْحَصْرِ:
زمانی که جمله قبل از الا منفی یا سوالی باشد و مستثنی منه از جمله حذف شده باشد،آن عبارت دارای حصر محسوب میشود.
مثال:
ما حَفِظَ القَْصيدَة إلاّ کاظِمٌ
اِنََّ الّذینَ یَتَکاسَلونَ فِی الحیاهِ لا یُحبّونَ اِلّا الّلذه و الرّاحه
نکته1) إلّا در اسلوب حصر برای استثناء نمی آيد؛ بلکه برای «اختصاص و حصر » است.
نکته2) حصر همراه با الا را هم می توانیم به صورت استثنا و هم به صورت مثبت و موکد همراه با فقط ترجمه کنیم که البته در این نوع از ترجمه بلافاصله بعد از فقط، باید مستثنی را بیاوریم.
مثال:
لا تَعبدوا اِلّا اللهَ :
1- ستایش نکنید مگر خدا را (درست)
2- فقط خدا را ستایش کنید (درست)
3- فقط ستایش کنید خدا را (نادرست)
