فضا در هنر تجسمی
مشخصات فضا
معمولاً از طریق فاصله و ابعاد درک میشود.
- انسان در درون فضا قرار گرفته است.
- همه چیزهایی كه پيرامون ما فضاي زندگي ما را ميسازند و ما و همة چيزها فضا را تشكيل ميدهيم.
- فضا یک مفهوم یا موضوع انتزاعی خارج از طبیعت نیست.
- دارای معنای کاملاً ملموس و عینی است.
- مفهوم فضا در هنر تجسمی
- با توجه به فاصله و ابعاد، اجزا و عناصر بصری یک اثر معنا پیدا میکند.
در آثار تجسمي، فضا دربرگیرندة شکلها و روابط میان عناصری است که آن آثار را به وجود آورده اند.
سازماندهی فضای تجسمی، معمولاً با معنی درک مکان، زمان و اشیا و ارتباط آنها با یکدیگر انجام میشود.
در معماری و پیکرهسازی، مخاطب در فضای اثر و در کنار آن قرار میگیرد و خود بخشی از فضای اثر است.
در نقاشی و در طراحی، فضای اثر در مقابل مخاطب و مستقل از او معنی میشود.
فضاسازی با نگرش تحليلي در آثار هنرمندان
1- فضای سه بعدی (واقعگرا):
نمایش فضای سه بعدی بر روی سطح دو بعدی از طریق پرسپکتیو و تجسم و عمق و نشان دادن دوری و نزديكي
1-1- تغییر اندازه – شكلها بهتدريج كوچكتر شده و به همين نسبت هم فاصلهي ميان آنها كمتر ميشود.
2-1- تغییر رنگ و تیرگی – تغییر رنگ در فاصلههای دور نسبت به رنگ همان اشیا در فاصلة نزدیک و تغییر تیرگی و روشنی
شدت و درجة خلوص رنگ در فاصله دور کاهش یافته و به خاکستری میگراید.
3-1- تغییر وضوح – جسم هر چه دورتر – وضوح کمتر
2- فضای دو بعد نما (غیرواقعگرا)
بدون قصد واقع نمایی از طبیعت – ايجاد عمق و فضاي تجسمي - همانند آن چه در آثار گرافیکی و انتزاعی صورت میگیرد و ارتباطی به واقعیت پیرامون ندارد.
1-2- تغییر اندازة شکلهای مشابه به صورتی که برخی از آنها کوچکتر از برخی دیگر باشند.
2-2- تغییر تیرگی یا رنگ به صورتی که برخی از اشکال تیرهتر و برخی روشنتر باشند.
3-2- شفاف نمایی و روی هم قرار گرفتن شکلها میتواند عمق فضایی ایجاد کند.
4-2- تغییر وضوح و بافت شکلها نیز میتواند عمق بصری ایجاد کند.
5-2- ترسیم یک شکل از چند زاویة مختلف و یا تغییر شکل و تغییر جهت دادن آن میتواند عمق فضایی به وجود آورد.
3- فضای همزمان (تلفیقی)
1-3- در برخي آثار فضاسازي تجسمی بهصورت تلفيقی از فضا سازی واقع نما و دو بعد نما صورت ميگيرد.
ساختار ترکیب بدون رعایت قواعد واقعنمایی در كل اثر، از مکانهای مختلف بهصورت موازی و هم زمان شكل ميگيرد.
2-3- نمایش همزمان رویدادها در مکانهای مختلف باعث بهوجود آوردن تلفيقي از فضاهاي داخلي و بيروني و گسترش فضاي تجسمي ميشود.
گسترش فضای تجسمی نمايش همزمان رويدادها در مكانهاي مختلف
3-3- در آثار نقاشی قدیم ایرانی اين روش فضاسازي باعث كمك به ایجاد یک فضای تجسمی گسترده برای روایتگری موضوعات داستانی ميشده است.
4-3- در هنر مدرن نقاشان کوبیست به نمایش گذاشتن زمان، با به نمایش گذاشتن اشیا و مکانها از چند زاویة دید مختلف.
4- فضای وهمی
1-4– با استفاده از شکلها و عناصر واقع نما فضای غیر واقعی به وجود میآورد.
2-4- مخاطب تحت تاثیر فضای ساختگی که در آن اشیا و موجودات واقعی بدون ارتباط منطقی و گاه بدون رعایت ویژگیهای طبیعی و معمول در کنار یکدیگر واقع میشوند.
3-4- در آثار هنرمندان رمانتیک، نمادگرا و سورئالیست اين فضاسازي ديده ميشود.
4-4- جنبهای خیالی و ذهنی دارد.
سعید کمالو – مسئول بخش علمی دهم و یازدهم هنرستان
