هنر و تمدن ماد:
- نخستین دولت متحد فلات ایران را مادها در حدود سال 800 پ.م پایه گذاری کردند.
- مادها با تاثیرپذیری از معماری پیشرفتهی تمدن ایلام و مراکز محلی در مناطق غربی ایران، تحولی در ساختار معماری منطقه ایجاد کردند.
- نتیجهی یافته های تدفینی زیویه (خصوصاً سفالهای کشف شده)، تایید وجود تاثیرات متقابل بین مادها و دیگر اقوام ساکن در فلات ایران و سکاهاست. این تاثیر، نوعی تمایل به اشکال و موضوعات حیوانی (جانورسان) در بیان هنر است.
- ارتباط فلزکاری مادها با اقوام بومی لرستان را میتوان در پیکرههای کوچک مفرغی بز به دست آمده از همدان ملاحظه کرد. تاثیر فلزکاری ماد تا قفقاز و فریژیه گسترش یافت و شیوهی فلزکاری آنان را تحت تاثیر قرار داد.
- مراکز عمدهی سفالگری مادها عبارتاند از:
1- نوشیجان تپه در ملایر 2- بیستون در کرمانشاه
3- زیویه در کردستان 4- کلاردشت در مازندران 5- باباجاني در لرستان
- از مهمترین آثار معماری ماد:
1- بناهای عمارتنشین صفهای بالای تپه 2- گوردخمههای سنگی
- مادها به ویژه به ساخت دژ اهمیت بسیار میدادند. نمونهی آن، دژ اکباتان (همدان) است.
- بارزترین نقش برجستههای مادی را بر پیشانی گوردخمهها میتوان دید.
- شاخصهای معماری ایرانی : نقشهی چلیپایی و طاقهای ضربی عصر ساسانی
سعید کمالو