برنامههای آموزشی اجتماعی-عاطفی، یا به اختصار SEL[1]، فرآیندهای است که در آن کودکان یاد میگیرند چگونه از دانشی که در سیستم آموزشی فراگرفته اند، در زندگی روزمره و مدیریت عواطف خود استفاده کنند. علاوه بر این، در بعد اجتماعی، فرا میگیرند که چگونه ارتباط مناسب و موثری با دیگران برقرار کنند و قادر به درک احساسات و نیازهای سایرین باشند. تحقیقات نشان میدهد این رویکرد تاثیر قابل ملاحظهای در کسب موفقیتهای تحصیلی دانشآموزان در مقاطع بالاتر، بهبود نحوه ی ارتباط با همردهها و معلمان خود و کاهش رفتارهای پرخطر داشته است.
البته آموزش مفاهیم عاطفی به دانشآموزان و نحوه ی برقراری و درک احساسات دیگران یا پدیدههای اطراف نیازمند دانش خاص خود است. بسیاری از معلمان اظهار میکنند که وقت کافی برای کسب دانش در این زمینه و انتقال آن به دانشآموزان ندارند. با توجه به اینکه یافتههای علمی بیشماری نشان میدهد که این رویه در فرآیند آموزش کودکان، شناسایی مهارتهای اصلی آنها برای ادامه ی تحصیل در رشتههای سازگار با آنها و حضوری شایسته در جامعه آینده تاثیر مثبت دارد، برخی محققان برای تسهیل این فرآیند و اجرای مستمر آن در حین برگزاری کلاس درس، رویههای سادهای را پیشنهاد میکنند.
ترغیب دانشآموزان به انجام فعالیتها بهصورت گروهی یکی از موارد مهم در این زمینه است. انجام فعالیتهای درسی در قالب گروه، به دانشآموزان کمک میکند تا نحوه ی تعامل با دیگران را برای رسیدن به هدفی مشترک بیاموزند. این امر موجب ایجاد این نگرش در دانشآموز میشود که همواره در یادگیری مطالب میتواند از افراد مختلف کمک بگیرد و دیدگاههای مختلف در آن زمینه را بررسی کند.
دانشآموزان نباید تصور کنند محیط درسی یک محیط مجزا از دنیای پیرامون است. این دیدگاه موجب کاهش انگیزه و تلاش آنها در کلاس درس میشود. معلم همواره باید برخوردی مناسب و تا جای ممکن گرم با دانشآموزان خود داشته باشد و اوقاتی را در کلاس به خواندن داستان یا روایت رویدادی در دنیای واقعی اختصاص دهد. این رویه تنها منحصر به کودکان نیست؛ بلکه حتی در مقاطع بالاتر، نظیر آموزش متوسطه نیز میتوان از آن برای ایجاد فضایی دلنشین و منعطف برای دانشآموزان استفاده کرد. معلم میتواند همه روزه سازگار با خصوصیات عاطفی و اجتماعی دانشآموزان در ردهی سنی خود، جملات و کلمات انگیزشی را در تابلوی مخصوصی در کلاس نصب کند و از دانشآموزان بخواهد نظر خود را در رابطه با آن بیان کنند. اگر نظرات دانشآموزان در آن رابطه با یکدیگر تفاوت داشته باشد، از آنها بخواهد به بیان دلایل خود برای دیگران بپردازند. این رویه موجب گرایش دانشآموزان به انجام تحلیل و بررسی دقیق روابط عالی در یادگیری متون درسی خواهد شد.
بهمنظور تقویت روابط اجتماعی دانشآموزان و برقراری ارتباط در جامعه میتوان در مدرسه جلساتی برگزار کرد که گروه های سنی مختلف در آن شرکت داشته باشند. تحت این شرایط دانشآموزان فرامیگیرند چگونه با افراد بزرگتر یا کوچکتر از خود ارتباط برقرار کنند و در مورد مسائل مختلف با آنها تبادل نظر کنند.
یکی دیگر از رویههای مفید در این زمینه، آموزش دانشآموزان برای ارزیابی خود بهصورت انفرادی است. بهدیگر بیان، به جای اینکه دائما معلم پیشرفت یا عدم پیشرفت را در دروس مختلف را به دانشآموزان یادآور شود، از آنها بخواهد تا هدفی مشخص برای خود تعریف کنند و بهصورت مستمر گزارشی از تلاش خود را در آن زمینه، در کلاس به صورت شفاهی ارائه کنند.
[1] Social-Emotional Programs
منبع:
Marzano, R., Waters, T. and McNulty, B. (2006).School leadership that works. Heatherton, Vic.: Hawker Brownlow Education.,