انواع کم خونيها
آنمي ناشي از دفع خون
بعد از خونريزي سريع ، بدن پلاسماي خون را در ظرف 1 تا 3 روز جايگزين ميکند
اما اين امر يک غلظت پايين گويچههاي سرخ به جاي ميگذارد. اگر خونريزي دومي بوجود
نيايد غلظت گويچههاي سرخ خون معمولا در ظرف 3 تا 6 هفته در حد طبيعي باز ميگردد.
در خونريزي مزمن ، شخص به کرات نميتواند در مقدار کافي آهن از روده جذب کند تا هموگلوبين خون را به همان سرعتي که از دست ميرود تشکيل دهد.در اين حال گويچههاي سرخ با هموگلوبين بسيار کمي در داخلشان توليد ميشوند و منجر به بروز آنمي ميشوند.
آنمي آپلاستيک
آپلازي مغز استخوان به معني آن است که مغز استخوان فاقد عمل طبيعي خود است. به عنوان مثال ، شخصي که در معرض تشعشع گاما از يک انفجار هستهاي قرار گيرد ممکن است دچار تخريب کامل مغز استخوان و متعاقب آن در ظرف چند هفته مبتلا به آنمي کشنده شود. به همين ترتيب درمان بيش از حد با اشعه ايکس ، بعضي از مواد شيميايي ، صنعتي و حتي داروهايي که مشخص ممکن است نسبت به آنها حساس باشد ميتوانند همين اثر را ايجاد کنند.
آنمي مگالوبلاستي
کمبود ويتامين B12 ، اسيد فوليک و فاکتور داخلي مخاط معده و فقدان هر يک از اين ترکيبات ميتواند منجر به توليد مثل بسيار آهسته اريتروبلاستها شود. در نتيجه ، اين سلولها بسيار بزرگ شده و شکلهاي غير عادي پيدا ميکنند و مگالوبلاست ناميده ميشوند. به اين ترتيب آتروفي مخاط معده يا فقدان معده در نتيجه برداشتن آن با عمل جراحي ميتواند منجر به آنمي مگالوبلاستي گردد.
همچنين بيماران اسپروي روده Sprue که در آن اسيد نولئيک ويتامين B12 و ساير ترکيبات ويتامين B به خوبي جذب نميشوند غالبا دچار آنمي مگالوبلاستي ميگردند. چون اريتوبلاستها نميتوانند آنقدر به سرعت تکثير يابند که تعدا کافي گويچههاي سرخ توليد کنند بيشتر گويچههاي که تشکيل ميشوند بزرگتر از طبيعي و به اشکال عجيب و غريب هستند و غشاي شکنندهاي دارند. اين گويچهها به آساني پاره شده و شخص را دچار کمبود تعداد کافي گويچه سرخ ميسازند.
آنمي هموليتيک
بسياري از ناهنجاريهاي مختلف گويچههاي سرخ که بيشترشان ارثي هستند گويچههاي سرخ را فوقالعاده شکننده ميسازند بطوري که هنگام عبور از مويرگها و بخصوص هنگام عبور از طحال به آساني پاره ميشوند.
بنابراين با وجودي که تعداد گويچههاي سرخ توليد شده کاملا طبيعي يا حتي در بعضي از بيماريهاي هموليتيک بيش از حد طبيعي است، دوران زندگي گويچه سرخ آنقدر کوتاه است که منجر به آنمي شديد ميگردد بعضي از انواع اين آنميها عبارتند از:
اسفرسيتو ارثي Spherocytosis
گويچههاي سرخ بسيار کوچک بوده و به جاي اينکه به شکل صفحات مقعرالطرفين باشند کروي هستند. اين گويچهها ميتوانند فشرده نشوند. اين گويچهها هنگام عبور از مغز طحال حتي با يک فشار مختصر به آساني پاره ميشوند.
آنمي داسي شکل Sickel Cell
اين نوع از آنمي در حدود (1 - 0.3) سياه پوستان غرب آفريقا و آمريکا وجود دارد گويچهها محتوي يک نوع غير طبيعي هموگلوبين مرسوم به هموگلوبين هستند که داراي زنجيره В غير طبيعي هستند. هنگامي که اين هموگلوبين در معرض فشارهاي کم اکسيژن قرار ميگيرد به صورت بلورهاي درازي در داخل گويچه سرخ رسوب ميکند اين بلورها گويچهها را طويل کرده و به جاي ظاهر يک ديسک مقعرالطرفين يک ظاهر داسي شکل به آن ميدهند و هموگلوبين رسوب کرده به غشا گويچه نيز آسيب ميرساند بطوري که گويچهها فوقالعاده شکننده شده و منجر آنمي شديد ميگردند.
اين بيماران به کرات وارد يک حلقه معيوب مرسوم به بحران آنمي داسي شکل ميشوند که در آن فشار پايين اکسيژن در بافتها موجب داسي شدن گويچهها ميشود که موجب پاره شدن گويچهها ميگردد و به نوبه خود فشار اکسژن را بيشتر پايين ميآورد. که موجب داسي شدن بيشتر و تخريب بيشتر گويچههاي سرخ ميشود. به مجردي که اين روند شروع ميشود به سرعت پيشرفت و در ظرف چند ساعت منجر به يک کاهش شديد در توده گويچههاي قرمز خون و غالبا مرگ ميگردد.
اريتروبلاستوز جنين Erythroblastosis Fetalis
در اين حالت گويچههاي سرخ RH مثبت جنين مورد حمله آنتي کورهاي مادر RH
منفي قرار ميگيرند. اين آنتي کورها گويچهها را شکننده کرده و منجر به پارگي سريع
آنها ميشوند که نوزاد با آنمي شديد به دنيا آيد. تشکيل فوقالعاده سريع گويچههاي
سرخ جديد براي جبران گويچههاي خراب شده که در اريتروبلاستوز جنين بوجود ميآيد
موجب ميشود که تعداد زيادي از انواع بلاستهاي اوليه گويچههاي سرخ به داخل خون
آزاد شونده گاهي هموليز بر اثر واکنشهاي انتقال خون ، مالاريا و واکنش نسبت به
بعضي داروها بوجود ميآيد.
اثرات آنمي بر روي سيستم گردش خون
ويسکوزيته خون تقريبا بستگي کامل به غلظت گويچههاي سرخ خون دارد. در آنمي شديد ويسکوزيته خون ممکن است به جاي رقم طبيعي حدود 3 برابر به يک و نيم برابر ويسکوزيته آب سقوط کند.
اين امر مقاومت در برابر جريان خون را در رگهاي محيطي کاهش ميدهد و لذا مقدار بسيار زيادتري خون نسبت به حال طبيعي در بافتها جريان پيدا کرد، و به قلب باز ميگردد. علاوه بر آن هيپوکسي ناشي از کاهش انتقال اکسيژن توسط خون موجب ميشود که رگهاي بافتي گشاد شوند و اجازه دهند که خون باز هم بيشتري به طرف قلب باز گردد و برون دهي قلبي را به سطح باز هم بيشتري افزايش دهد. به اين ترتيب يکي از اثرات عمده آنمي ، افزايش شديد بار کاري قلب است.
افزايش برون دهي قلب در آنميها تا حدودي بسياري از علائم آنمي را خنثي ميسازد. زيرا اگر چه يک واحد خون فقط مقدار بسيار کمي اکسيژن حمل ميکند، سرعت جريان خون ممکن است به اندازه کافي افزايش يابد. بطوري که تقريبا مقادير طبيعي اکسيژن به بافتها رسانده شوند. اما هنگامي که شخص مبتلا به آنمي شروع به انجام فعاليت عضلاني کند قلب قادر به تلمبه زدن خون بيشتري از آنچه قبلا تلمبه ميزد نخواهد بود در نتيجه ، هنگام فعاليت عضلاني که نياز بافتها به اکسيژن را فوقالعاده افزايش ميدهد. هيپوکسي فوقالعاده شديد بافتي بوجود آمده و غالبا نارسايي قلبي حاد به دنبال آن پيش ميآيد.
انواع پلي سيتمي
پلي سيتمي ثانويه
هرگاه بافتها به علت کمبود شديد اکسيژن هوا مثلا در ارتفاعات بلند ، يا به علت حمل نشدن اکسيژن به بافتها که مثلا بر اثر نارسايي قلبي بوجود ميآيد، دچار هيپوکسي شوند اندامهاي خون ساز بطور اتوماتيک مقادير زيادي گويچههاي سرخ توليد ميکنند. اين حالت مرسوم به پليسيتمي ثانويه بوده و تعداد گويچههاي سرخ بطور شايع تا 6 - 7 ميليون در ميليمتر مکعب بالا يک نوع شايع پليسيتمي ثانويه مرسوم به پليسيتمي فيزيولوژيک ، در افراد بومي که در ارتفاعات 4200 تا 5100 متري زندگي ميکنند حادث ميشود. تعداد گويچههاي سرخ عموما 6 تا 7 ميليون در ميليمتر مکعب بوده و اين امر با زياد شدن قدرت اين افراد براي انجام درجات بالاي کارهاي مداوم حتي در اين هواي رقيق همراه است.
پلي سيتمي حقيقي (اريترمي)
علاوه بر افرادي که پليسيتمي فيزيولوژيک دارند افراد ديگر نيز وجود دارند که دچار حالتي مرسوم به پلي سيتمي حقيقي Vera هستند که در آنها ممکن است تعداد گويچههاي سرخ 7 تا 8 ميليون در ميليمتر مکعب و هماتوکريت 60 تا 70 درصد باشد. پليسيتمي حقيقي از يک تغيير ژني بوجود ميآيد که در گروه سلولي هموسيتوبلاستيک که گويچههاي سرخ خون را توليد ميکند ايجاد ميشود. سلولهاي بلاستي حتي هنگامي که گويچههاي سرخ بيش از حدي وجود دارند از توليد گويچههاي سرخ باز نميايستند.
اين امر موجب توليد بيش از حد گويچههاي سرخ ميشود درست به همان روشي که يک موتور پستان موجب توليد بيش از حد يک نوع ويژه از سلول پستاني ميشود اين بيماري معمولا موجب توليد بيش از گويچههاي سفيد خون و پلاکتها نيز ميگردد. پليسيتمي حقيقي نه فقط هماتوکريت بلکه هچنين حجم کلي خون نيز افزايش يافته و ندرتا دو برابر مقدار طبيعي ميرسد در نتيجه برابر سيستم رگي مملو از خون ميشود. علاوه بر آن ، مويرگهاي زيادي بوسيله خون غليظ بسته ميشوند، زيرا ويسکوزيته خون در پليسيتمي حقيقي از مقدار طبيعي که سه برابر ويسکوزيته آب است به 10 برابر ويسکوزيته آب افزايش مييابد.
اثر پليسيتمي بر روي سيستم گردش خون
به علت افزايش شديد ويسکوزيته خون در پليسيتمي ، جريان خون در رگها غالبا فوقالعاده کند است. بر اساس عواملي که بازگشت خون به قلب را تنظيم ميکنند، افزايش ديسکوزيته تمايل دارد که ميزان بازگشت وريدي را زياد کند. عملا برونده قلب در پليسيتمي از مقدار طبيعي زياد به دور نيست زيرا اين دو عامل يکديگر را کم و بيش خنثي ميکنند. فشار خون شرياني در بيشتر افراد مبتلا به پليسيتمي طبيعي است، اگر چه تقريبا يک سوم اين بيماران فشار شراياني بالاتر از طبيعي است اين بدان معني است که مکانيسمهاي تنظيم کننده فشار خون معمولا ميتوانند اثر افزايش ويسکزيته خون را که تمايل دارد.
مقاومت محيطي را فازايش داده و از اين راخ فشار شرياني را بالا ببرد خنثي کنند. با وجود اين ، بعد از يک حد معين ، اين تنظيمها از کار ميافتند. رنگ پوست تا حد زيادي بستگي به مقدار خون موجود در شبکه وريدي زير جلدي دارد. در پليسيتمي حقيقي مقدار خون در اين شبکه فوقالعاده افزايش مييابد. علاوه بر آن ، به علت اينکه خون قبل از ورود به شبکه وريدي اکسيژن خود را از دست ميدهد. رنگ آبي اين هموگلوبين بدون اکسيژن رنگ قرمز اکسي هموگلوبين را ميپوشاند. بنابراين ، شخص مبتلا به پليسيتمي حقيقي معمولا يک قيافه گلگون با رنگ پوست متمايل به آبي (سيانوزي) دارد.