مقدمه‌ای بر سینتیک شیمیایی و عوامل مؤثر بر سرعت واکنش
واکنش‌های شیمیایی همه‌جا در حال رخ دادن هستند؛ از زنگ‌زدن آهن و پوسیدن میوه‌ها تا سوختن بنزین در موتور خودرو و هضم غذا در بدن. اما یک پرسش مهم این است: این واکنش‌ها با چه سرعتی انجام می‌شوند؟ برخی واکنش‌ها مانند انفجار، در کسری از ثانیه به پایان می‌رسند و برخی دیگر مانند زنگ‌زدن آهن، ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول می‌کشند. مطالعهٔ سرعت واکنش‌های شیمیایی و عواملی که بر آن اثر می‌گذارند، در شاخه‌ای از علم شیمی به نام سینتیک شیمیایی انجام می‌شود.
سینتیک شیمیایی به ما کمک می‌کند بفهمیم یک واکنش چقدر سریع پیش می‌رود، چه چیزی سرعت آن را کم یا زیاد می‌کند و در سطح مولکولی چه اتفاقاتی در حین واکنش می‌افتد. برای مثال، چرا غذا در یخچال دیرتر فاسد می‌شود؟ چرا ذغال خردشده سریع‌تر از یک تکهٔ بزرگ ذغال می‌سوزد؟ چرا برخی واکنش‌ها در حضور نور یا کاتالیزگر انجام می‌شوند؟ پاسخ این پرسش‌ها در شناخت عوامل مؤثر بر سرعت واکنش نهفته است.
مهم‌ترین عواملی که سرعت یک واکنش شیمیایی را تغییر می‌دهند عبارت‌اند از:
غلظت واکنش‌دهنده‌ها: هرچه غلظت بیشتر باشد، برخورد بین ذرات بیشتر و سرعت واکنش غالباً بیشتر می‌شود.
دما: افزایش دما باعث افزایش انرژی جنبشی ذرات و در نتیجه افزایش تعداد برخوردهای مؤثر می‌شود.
سطح تماس: در واکنش‌های ناهمگن (مثل واکنش جامد با مایع یا گاز)، افزایش سطح تماس سرعت واکنش را زیاد می‌کند.
کاتالیزگر: ماده‌ای که با کاهش انرژی فعال‌سازی، مسیر واکنش را آسان‌تر می‌کند و سرعت واکنش را افزایش می‌دهد، بدون آنکه خودش مصرف شود.
فشار (در واکنش‌های گازی): افزایش فشار در گازها معادل افزایش غلظت است و می‌تواند سرعت واکنش را تغییر دهد.
در ادامهٔ این متن، فایل ضمیمه در مورد هر یک از عوامل مؤثر بر سرعت واکنش با مثال‌های ساده و آزمایش‌های قابل انجام در کلاس بررسی و اشاره ای به مفهوم سرعت واکنش به طور تفصیلی آمده است. هدف این است که دانش‌آموزان نه‌تنها تعریف‌ها را حفظ کنند، بلکه بتوانند با مشاهدهٔ پدیده‌های روزمره، دلیل تغییر سرعت واکنش‌ها را توضیح دهند
مولف و مدرس شیمی.... دکتر جهانـ شاهیـ
