سلام دوستان
در این مطلب متن کتاب و شکل های گفتار یک فصل دوم زیست دوازدهم را به همراه نکات آن را بررسی میکنیم.
ویژگی درسنامه
🎯 نمونه سوالات امتحان نهایی
🎯 برسی کامل همۀ شکلهای فصل
🎯 درسنامه کامل به همراه نکات کنکوری آن
نمونه سوال امتحان نهایی این گفتار :
سطوح بررسی رفتار در زیستشناسی
پژوهشگران برای تحلیل هر رفتار جانوری، از دو زاویه دید متفاوت به موضوع نگاه میکنند:
پرسشهای «چگونگی» (علتهای نزدیک): در این سطح، محقق بررسی میکند که بدن جانور از نظر فیزیکی و زیستی چطور آن رفتار را بروز میدهد؟ یعنی نقش ژنها در شکلگیری رفتار، فرآیندهای رشد و نمو که باعث بلوغ رفتار میشوند و عملکرد دستگاههای بدن (عصبی، هورمونی و ماهیچهای) مورد مطالعه قرار میگیرد.
پرسشهای «چرایی» (علتهای نهایی): این پرسشها به دنبال ریشه رفتار در تاریخچه تکاملی هستند. اینجا بررسی میشود که چرا انتخاب طبیعی این رفتار را برگزیده است؟ در واقع محقق بررسی میکند که این رفتار چه کمکی به «بقا» و «موفقیت در تولیدمثل» جانور میکند.
معمای پوستههای شکسته در پرنده کاکایی
پرنده کاکایی رفتاری عجیب دارد؛ او بلافاصله بعد از تولد جوجهها، پوستههای شکسته تخم را از لانه دور میکند.
تضاد در استتار: تخمهای کاکایی و جوجههای تازهمتولد شده، رنگی دارند که در میان علفهای اطراف لانه به خوبی پنهان میشوند (استتار). اما نکته اینجاست که بخش داخلی پوستههای شکسته، «سفید و درخشان» است.
فرضیه: این سفیدیِ براق میتواند مانند یک علامت راهنما عمل کرده و توجه شکارچیان را به سمت لانه جلب کند، که در این صورت امنیت جوجهها و تخمهای باز نشده به خطر میافتد.
آزمایش علمی برای اثبات نقش انتخاب طبیعی
پژوهشگران برای آزمایش فرضیه بالا، یک محیط شبیهسازی شده طراحی کردند:
روش کار: آنها تخمهای مرغ خانگی را به رنگ تخم کاکایی درآوردند و در محل آشیانهسازی آنها قرار دادند. سپس تعدادی پوسته شکسته سفید را در کنار برخی از این تخمها گذاشتند.
مشاهده: کلاغها به عنوان شکارچی، تخمهایی که در کنارشان پوسته شکسته وجود داشت را بسیار سریعتر پیدا کرده و خوردند.
نتیجه: رنگ سفید داخل پوسته، در واقع راهنمای شکارچیان بود. پس دور انداختن پوسته، یک رفتار حیاتی است که احتمال شکار شدن را کم و شانس بقای نسل را بالا میبرد.
انتخاب جفت؛ سرمایهگذاری برای نسل آینده
تولیدمثل فقط به معنی به دنیا آوردن فرزند نیست، بلکه هدف اصلی «داشتن بیشترین تعداد زادههای سالم» است که بتوانند خودشان هم تولیدمثل کنند.
چرا مادهها انتخابکنندهاند؟ در بیشتر جانوران، والد ماده زمان و انرژی بسیار زیادی را صرف تولید تخمک، دوران بارداری، شیردهی و مراقبت از جوجهها میکند. این «هزینه سنگین» باعث میشود مادهها در انتخاب جفت بسیار سختگیر باشند.
معیار انتخاب: مادهها باید نری را انتخاب کنند که تضمینکننده سلامت و کیفیت ژنتیکی فرزندان باشد. بنابراین، ویژگیهای ظاهری نرها را به دقت بررسی میکنند.
نشانههای کیفیت در انتخاب جفت (مثال طاووس)
ویژگیهای ظاهری نرها (مثل دم پرزرقوبرق طاووس) پیامهای مهمی برای ماده دارند: ارتباط با سلامت: درخشان بودن رنگ پرها نشاندهنده این است که نر دارای رژیم غذایی خوبی بوده و بدنی سالم و بدون انگل دارد.
ژنهای برتر: این صفات ظاهری نشاندهنده وجود ژنهای سازگارکننده در بدن نر است. اگرچه داشتن دم بلند و سنگین برای خودِ طاووس نر خطرناک است (فرار از شکارچی را سخت میکند)، اما چون باعث جذب ماده و انتقال ژنهای برتر به نسل بعد میشود، انتخاب طبیعی آن را حفظ کرده است.
جیرجیرک؛ وقتی نر انتخابگر میشود
در دنیای جانوران، همیشه ماده انتخابکننده نیست. در نوعی جیرجیرک، هزینه تولیدمثل برای نر بسیار بالاست:
هدیه مغذی: جیرجیرک نر هنگام جفتگیری، کیسهای حاوی اسپرم و مواد مغذی به ماده میدهد. این کیسه بخش بزرگی از وزن بدن نر را تشکیل میدهد و انرژی زیادی برای تولیدش صرف شده است.
تغییر استراتژی: چون نر هزینه زیادی میپردازد، اوست که انتخابگر میشود. جیرجیرک نر به دنبال مادههای «بزرگتر» میگردد؛ چرا که ماده بزرگتر تخمکهای بیشتری دارد و این یعنی زادآوری موفقتر برای جیرجیرک نر.
راهبرد غذایابی بهینه
جانوران نمیتوانند هر چیزی را در هر زمانی بخورند؛ آنها باید «اقتصادی» عمل کنند.
غذایابی بهینه: طبق این اصل، انتخاب طبیعی جانوری را برمیگزیند که بتواند «بیشترین انرژی خالص» را دریافت کند.
موازنه انرژی: جانور باید بین انرژی موجود در غذا و انرژی/زمانی که برای پیدا کردن و خوردن آن صرف میکند، تعادل برقرار کند.
مثال خرچنگ ساحلی: خرچنگها صدفهای سایز متوسط را به بزرگ ترجیح میدهند. چون صدف بزرگ انرژی زیادی دارد اما شکستن آن آنقدر زمانبر و سخت است که سود خالص انرژی را کم میکند.
محدودیتهای غذایابی (خطر شکار و نیاز دارویی)
همیشه «بیشترین انرژی» تنها اولویت جانور نیست:
تعارض با امنیت: گاهی جانور برای اینکه شکار نشود، ترجیح میدهد در محلی امن بماند و غذایی با انرژی کمتر بخورد. یعنی جانوران بین کسب انرژی و «کمترین خطر شکار شدن» موازنه ایجاد میکنند.
تأمین مواد غیرانرژیزا: گاهی هدف از خوردن، دریافت انرژی نیست. مثلاً طوطیها خاک رس میخورند. خاک رس انرژی ندارد، اما مواد شیمیایی موجود در آن، سموم گیاهانی که طوطی خورده را در دستگاه گوارش خنثی میکند. این کار برای زنده ماندن جانور حیاتی است.
قلمروخواهی؛ سودها و هزینههای دفاع
قلمرو بخشی از زمین است که جانور آن را متعلق به خود میداند و از آن دفاع میکند.
روش دفاع: از طریق آواز خواندن (در پرندگان)، نمایشهای تهاجمی یا حمله مستقیم به مزاحم.
هزینههای سنگین: دفاع از قلمرو زمانبر است، انرژی زیادی مصرف میکند و ممکن است منجر به زخمی شدن یا کشته شدن جانور شود. همچنین آواز بلند، جای جانور را به شکارچیان لو میدهد.
سودهای حیاتی: استفاده انحصاری از منابع غذایی، داشتن پناهگاه امن برای جوجهها و افزایش شانس جذب جفت، فوایدی هستند که هزینههای دفاع را توجیه میکنند.
مهاجرت و اسرار جهتیابی
مهاجرت جابهجایی طولانی و دوطرفهای است که به دلیل تغییرات فصلی و کمبود منابع انجام میشود.
نقش یادگیری: مهاجرت یک رفتار غریزی است، اما تجربه هم در آن نقش دارد. مثلاً سارهای مسنتر مسیر را بهتر از سارهایی که اولین بار مهاجرت میکنند، تشخیص میدهند.
ابزارهای جهتیابی:
روز: استفاده از موقعیت خورشید.
شب: استفاده از موقعیت ستارهها.
روزهای ابری: استفاده از میدان مغناطیسی زمین. پژوهشگران با بستن آهنربا به سر کبوترها ثابت کردند که آنها ذرات مغناطیسی در سر دارند که مانند قطبنما عمل میکند.
نشانههای زمینی: استفاده از کوهها، رودخانهها و عوارض محیطی برای پیدا کردن مسیر دقیق
خواب زمستانی و رکورد تابستانی
برخی جانوران برای بقا در زمستان خواب زمستانی دارند. جانور به خواب عمیقی میرود و مصرف انرژی کمتری دارد. قبل از ورود به خواب مقدار زیادی غذا مصرف میکند تا به صورت چربی ذخیره شود.
رکورد تابستانی نیز یک دوره کاهش فعالیت است. در جاندارانی دیده میشود که در بیابان زندگی میکنند.
🔮عضویت در کانال تلگرام کانون برترها🔮
با آرزوی موفقیت
