مشاورهي درسي آزمون 15 شهريور «زبان و ادبيات فارسي 3»
ادبيات فارسي (3)
مبحث: ادبيات انقلاب اسلامي، سفرنامه، حسب حال و زندگينامه، ادبيات عرفاني (صفحههاي 74 تا 115)
املا و واژگان: درسهاي شانزدهم و نوزدهم هم از نظر املايي و هم از نطر واژگان اهميت بسيار زيادي دارند. کلمات درس نوزدهم، معاني نزديک به همي دارند. معاني کلمات اين درس را به دقت ياد بگيريد.
اينک کلمات مهم را همراه با معني آنها مرور ميکنيم:
«ابريق»: کوزه ي آب
«مغنّي»: آوازه خوان / «مقنّي»: چاه کن
«بقاع»: جمع بقعه، مکان مبارکه
«مروّح»: آرامش بخش (اين واژه، سؤال کنکور آزاد سال 88 بوده است.)
«آثار»: جمع اثر، خبرها و روايتهاي ديني
«نسّاک»: پرهيزگاران
«سنن»: جمع سنت، واجبات و رسوم، مقدمات و امکانات نماز است و واجبات آن تا پايان سلام نماز
تاريخ ادبيات: تاريخ ادبيات دروس اين آزمون همواره در کنکورهاي سراسري و آزاد مورد توجه بوده است. نام کتاب ها و نويسندهها را با هم مرور ميکنيم :
مهرداد اوستا: از کاروان رفته، پاليزبان، راما، تيرانا و امام حماسهاي ديگر
سيد حسن حسيني: هم صدا با حلق اسماعيل، گنجشک و جبرييل، حمام روح (ترجمه)، برادهها، بيدل، سپهري و سبک هندي
آثار سيد حسن حسيني سؤال کنکور سراسري سال 90 بوده است.
مشفق کاشاني (عباس کيمنش): صلاي غم، مثنوي شباهنگ، شراب آفتاب، آذرخش
سهيل محمودي: دريا در غدير ، فصلي از عاشقانهها
زکريا اخلاقي : تبسمهاي شرقي
ايرج افشار يزدي: فهرست مقالات فارسي، راهنماي تحقيقات ايران، تصحيح انيس الناس، بياض سفر
نادر ابراهيمي: بار ديگر شهري که دوست مي داشتم، ابوالمشاغل، مردي در تبعيد ابدي، غزل داستان سالهاي بد، صوفيانهها و عارفانهها
علامه جلالالدين همايي: فنون بلاغت و صناعات ادبي، مولوي چه ميگويد، تاريخ ادبيات، غزالينامه، نهضت شعوبيه، ديوان اشعار
ابوالفضل رشيدالدين ميبدي: تفسير کشف الاسرار و عدة الابرار
عزيزالدين محمد بن نسفي: انسان کامل
شيخ محمود شبستري: گلشن راز، حق اليقين، مرآت المحققين
آرايههاي ادبي: ايبات دروس 13 تا 15 گرچه به ظاهر بسيار ساده هستند اما از نظر آرايههاي ادبي اهميت بسياري دارند. آرايههاي اين ابيات را به دقت مشخص کنيد و ياد بگيريد.
براي اين کار، به نکاتي که در قسمت توضيحات ذکر شده است، توجه نماييد.
قرابت معنايي: درس هاي 18 و 20 از نظر قرابت معنايي بسيار مهم هستند و در کنکور همواره از اين دروس سؤال مطرح شده است. نکات قسمت توضيحات را به دقت مطالعه کنيد چرا که برخي اوقات همين نکات به ظاهر ساده، مورد سؤال قرار مي گيرند.
بيت «با من آميزش او الفت موج ...» سؤال قرابت معنايي کنکور سراسري سال 88 بوده است.
بيت «به استواري معيار تازه ...» سؤال قرابت معنايي کنکور سراسري سال 85 بوده است.
بيت «پشه کي داند که اين باغ ....» سؤال قرابت معنايي کنکور سراسري سال 89 بوده است.
مفاهيم عرفاني ابيات اين دروس را طبقهبندي کنيد، ابيات هم معني را مشخص کنيد و به دقت ياد بگيريد.
مفهوم وحدت وجود
چو نيکو بنگري در اصل اين کار / هم او بيننده هم ديده است و ديدار
جهان را سر به سر آيينه ميدان/ به هر يک ذرهاي صد مهر تابان
به زير پردهي هر ذره پنهان / جمال جانفزاي روي جانان
زبان فارسي (3)
مبحث: درس شانزدهم تا بيست و يکم (صفحههاي 106 تا 153)
درس شانزدهم: مهمترين نکته در خصوص اين درس، اين است که بتوانيد يک بيت را به درستي بازگرداني کنيد. يک غزل را انتخاب کنيد و ابيات آن را باز گرداني کنيد و ميزان تغييرات هر بيت را بررسي کنيد. معمولاً در سؤالاتي که از اين درس طراحي ميشود؛ ميزان تغييرات ناشي از بازگرداني ابيات با هم مقايسه ميشود.
هم چنين در بياموزيم اين درس و درسهاي بعدي، فرآيندهاي واجي مطرح ميشود که اهميت بسيار زيادي دارند.
فرآيندهاي واجي را همراه با مثال هايشان مرور ميکنيم:
کاهش: افتادن همزه پس از مصوت بلند آ در پايان واژههاي عربي (انشاء، املاء، اجراء )
حذف واج ت و د در زنجيرهي گفتار وقتي آخرين واج يک هجاي کشيده باشند. ( دست بند: دسبند / قندشکن: قنشکن)
حذف همزه ي آغازين برخي از واژهها در زنجيرهي گفتار (برافتاد: برفتاد / بازآمد: بازامد)
افزايش: اضافه شدن واج ميانجي ( مويِ کوتاه / پايِ تخته / خانهيِ دوست)
ابدال : تلفظ بِ پيشين در برخي واژ ها بهصورت بُ ( بُرو / بُدو)
تلفظ نَ پيشين بهصورت نِ (نِميرفت / نِميآيد / نِمينشيند)
تبديل شدن واجهاي ن و ب به هم هر گاه بيفاصله در کنار هم قرار بگيرند. (منبر: ممبر / سنبل: سمبل / شنبه: شمبه / پنبه: پمبه)
ابدال گاهي نمود نوشتاري نيز پيدا ميکند:
در کلمات فارسي: سپيد: سفيد / پليته: فتيله / هگرز: هرگز
در کلمات عربي: لکن: ليکن / مهماز: مهميز / تخليص: تلخيص
ادغام: ادغام شدن دو واج بهدليل نزديکي به هم براي سهولت در تلفظ (بدتر: بتّر / شبپره: شپّره)
درس هفدهم: براي يادگيري اين درس چند مرحله را بايد طي کنيد :
1) متن درس را به دقت ياد بگيريد.
2) ويژگيهاي جمله در متون گذشته (تکرار، کوتاه بودن جملات، عدم مطابقت نهاد و فعل و جابهجايي اجزاي جمله) را به دقت ياد بگيريد.
3) مثالهاي متن کتاب را به ذهن بسپاريد؛ چراکه غالباً در سۀالات از همين مثالها استفاده ميشود.
4) براي يادگيري و تسلط هرچه بيشتر خصوصاً قسمت جابهجايي اجزاي جمله، ميتوانيد به بررسي اشعار خارج کتاب بپردازيد.
مثال:
تقديم مضافاليه (فک اضافه):
وين چرخ مردم خوار را چنگال و دندان بشکنم: چنگال و دندانِ اين چرخ مردمخوار را بشکنم
اگر يک قطره را دل بر شکافي: دلِ يک قطره را بر شکافي
قاعدهي فک اضافه سؤال کنکور آزاد سال 90 بوده است.
تقديم مفعول و فعل:
حرف مردان بدزدد مرد دون: مرد دون، حرف مردان را بدزدد
تقديم متمم:
به تماشاي غنچههاي شهيد / گل به رنگ پريده ميآيد: گل به تماشاي غنچههاي شهيد...
درس هجدهم: انواع شيوههاي طنزپردازي را به دقت ياد بگيريد و به مثالهاي مربوط به هر کدام از اين شيوه ها توجه کنيد. (مطالعهي اين بخش را از روي کتاب درسي توصيه ميکنيم.)
طنزپردازي در کنکور آزاد سال 85 مورد پرسش بوده است.
درس نوزدهم: ساختمان انواع فعلها را به دقت ياد بگيريد. دقت داشته باشيد براي تعيين ساختمان فعلها در متون کهن فارسي، حتماً بايد به معني جمله و فعل توجه کنيد. براي اين کار ابتدا بيت را بازگرداني کنيد.
مثال:
از اين نامداران گردن کشان / کسي هم بَرَد سوي رستم نشان
فعل «بَرَد» در ظاهر مضارع التزامي است اما با کمي دقت و بعد از بازگرداني بيت، متوجه ميشويم که بهمعناي «ميبرد» و مضارع اخباري است.
براي تسلط بر مباحث اين درس، به بررسي ابيات خارج از کتاب بپردازيد و نوع و زمان افعال آنها را مشخص کنيد.
مثال:
جامه پشمين از براي کد کنند ( کنند: مي کنند /مضارع اخباري)
جهان را سر به سر آيينه ميدان (ميدان: بدان / فعل امر)
گردون اگر دوني کند، گردون گردان بشکنم ( کند: بکند، مضارع التزامي / بشکنم: ميشکنم، مضارع اخباري)
نوع افعال (دستور تاريخي 2) در کنکور آزاد سال 85 مورد پرسش بوده است.
درس بيستم: درسهاي مربوط به املا بسيار مهم هستند. کليهي لغات را همراه با معني ياد بگيريد و به ذهن بسپاريد. ممکن است اين کلمات در يک متن خارج از کتاب درسي مورد پرسش واقع شوند.
درس بيست و يکم: متن درس را به دقت بخوانيد. مطالب را طبقهبندي کنيد و نکات مربوط به هر قسمت را ياد بگيريد. درس مرجعشناسي از اهميت ساير دروس زبان فارسي برخوردار نيست و عموماً در کنکور سراسري مورد پرسش واقع نميشود. با اين حال مطالعهي مختصر و گذاراي اين درس را فراموش نکنيد.
رويا رحماني؛ رتبهي 9 کنکور سراسري سال 89