سلام نهمی های عزیز!!!!
در ادامه به درس پنجم کتاب علوم تجربی شما خواهیم پرداخت.
مولف:علی خداداگان و نازنین صدیقی
«مرور حركت»
در صورتي كه متحركي روي يك خط راست حركت كند و تغيير جهت ندهد، جابهجايي با مسافت طي شده برابر است.
سرعت متوسط همواره كوچك تر مساوي تندي متوسط است.
تنديسنج خودرو، تندي لحظهاي را نشان ميدهد.
در يك حركت، اگر تندي لحظهاي همواره عددي ثابت باشد و تغيير نكند و متحرك روي خط راستي حركت كند، به آن حركت يكنواخت روي خط راست مي گوييم. (توجه كنيد اگر متحركي روي مسيري غيرمستقيم حركت كند و تندياش ثابت بماند، همچنان حركتش يكنواخت است.)
«نيروهاي متوازن »
در ساليان گذشته آموختيم كه نيرو مي تواند باعث ايجاد حركت، توقف حركت، كم و زياد شدن سرعت، تغيير جهت سرعت و تغيير شكل جسم شود. البته بايد به اين دقت شود كه نيرو اثر متقابل بين دو جسم است. يعني هر عملي، عكسالعملي دارد. اگر نيروهاي وارد بر جسـم يكـديگر را خنثـي كنند، جسم در حالت توازن باقي ميماند. يعني اگر در حال حركت باشد، در همان جهت به حركت خود ادامه ميدهد و در صورتي كه ساكن باشد، هم ساكن ميماند. به اين حالت كه جسم تمايل به حفظ حالت خود دارد، قانون اول نيوتون (لختي) مي گويند.
در صورتي كه توازن اوليه به هم بخورد، نيروي خالصي به جسم وارد مي شود و باعث تغيير حالت آني مي شود. يعني اگر در حال حركت بوده باشد، در جهت يا اندازة سرعت تأثيرميگذارد و اگر ساكن بوده باشد، شروع به حركت ميكند.
نيروي خالص، عامل شتاب است.
همانطور كه ديديم در صورتي كه جسم در حالت توازن نباشد و به آن نيروي خالصي وارد شود، جسم در جهت نيروي وارده شتاب ميگيـرد.
يعنـي نيرو باعث به وجود آمدن شتاب مي شود. يعني هرگاه به جسم نيروي خالص وارد شود، شتابي مي گيرد كه نسبت مستقيم با نيروي خالص و نسـبت معكوس با جرم جسم دارد.
«وزن»
نيروي گرانشي كه از طرف زمين بر جسم وارد مي شود، وزن نام دارد. وزن بر حسب نيوتون بيان مي شود و با نيروسنج اندازه گيري ميشود.
در صورتي كه مقاومت هوا را در نظر نگيريم، ميتوان نوشت: «شتاب جسم × جرم = وزن»
«نيرو، برهمكنش دو جسم»
هنگامي كه جعبه اي را هل مي دهيم، حس ميكنيم كه جعبه نيز ما را هل ميدهد. چو.ن هر كنشي، واكنشي دارد. نيرويي كه جسم اول به دوم وارد مي كند عمل (كنش) و نيرويي كه جسم دوم به اول وارد مي كند، عكس العمل (واكنش) نام دارد. نيوتون اين حالت را به عنوان قانون سوم خود بيان كرده است:
«هرگاه جسمي به جسم ديگر نيرو وارد كند، جسم دوم نير به جسم اول نيرويي هماندازه ولي در خلاف جهت وارد ميكند.»
نيروهاي كنش و واكنش همراه هم ظاهر ميشوند، هم نوع هستند و به دو جسم متفاوت وارد مي شوند.
«نيروي عمودي سطح»
فرض كنيد جعبه اي بر روي يك ميز قرار گرفته است و در حالت سكون قرار دارد. اين جعبه در حالت تعادل است. پس نيرويي بايد در خلاف جهت وزن و برابر با آن، به اين جعبه وارد شود. به اين نيرو، نيروي عمودي سطح ميگوييم و آن را با FN نشان ميدهيم.
(نيروي عمودي تكيهگاه) اندازة اين نيرو با جرم جسم رابطة مستقيم دارد.
«نيروي اصطكاك»
نيرو اصطكاك ناشي از ناهمواري هاي بسيار كوچكي است كه بين دو سطح وجود دارد و هرچه دو سطح در هم بيشتر فشرده شوند، اندازة اين نيرو افزايش مييابد. در نتيجه نيروي اصطكاك جنبشي به مساحت مشترك بين دو جسم بستگي ندارد بلكه به جنس دو سطح مانند ميزان زبري آن ها وابسته است.
نيروي اصطكاك با اينكه در اكثر مواقع نيروي اتلافي به حساب مي آيد، در بسياري از اعمال وجود آن واجب است. مثل ايستادن، حركت خودرو، بـه دست گرفتن قلم و …
***برای دریافت ادامه درسنامه به فایل های ضمیمه مراجعه کنید***