فصل 4 علوم و فنون دوازدهم: درسنامه با 5 مثال چالشی

فایل ضمیمه شامل درسنامه با 5 سوال چالشی از کتاب سه سطحی علوم و فنون ادبی، فصل 4، مطابق با برنامه راهبردی آزمون 17 اردیبهشت می‌باشد.

فصل 4 علوم و فنون دوازدهم: درسنامه با 5 مثال چالشی

فایل ضمیمه شامل درسنامه با 5 سوال چالشی از کتاب سه سطحی علوم و فنون ادبی، فصل 4 دوازدهم، مطابق با برنامه راهبردی آزمون 17 اردیبهشت می باشد.

این مطلب توسط محمدحسین شکری، تهیه شده است.

* گروه پشتیبانان ویژه کانون *


آرایه حس‌آمیزی:

آمیختن دو یا چند حس در کلام، چنان که ذهن را به کنجکاوی وا دارد و با ایجاد موسیقی معنوی، بر تأثیر و زیبایی سخن بیفزاید.

مثال:

   - بر لب کوه جنون خنده شیرین بهار   نقش زخمی است که از تیشه فرهاد شکفت (نسبت دادن شیرینی به خنده)

   - تا بشنوم ز خاک درش بوی او شبی    در خاک کوچه خوار بخواهم گریستن

ترکیب دو حس شنوایی (بشنوم) و بویایی (بوی او)

* نکته: در آمیختن حواس پنج گانه  با اموری که ذاتا غیر حسی هستند نیز حس‌آمیزی خواهد بود.

مثال: زندگی سیاه - بخت سفید - ذوق لطیف- حرف شیرین - پاسخ تلخ


آرایه حسن تعلیل:

در لغت به معنای دلیل و برهان نیکو آوردن است و در اصطلاح ادبی آن است که دلیلی هنری(شاعرانه) و غیرواقعی برای امری بیاورند؛ به گونه ای که بتواند مخاطب را اقناع کند و خیال انگیز باشد.

مثال:

   - خون دل مشتاقان خورده است لب لعلت    سرخ است لبت اینک منکر نتوان بودن

   (علت سرخی لب معشوق به طور شاعرانه خوردن خون عاشقان بیان شده است.)

   - خاک بغداد به مرگ خلفا می‌‌‌‌گرید    ورنه این شط روان چیست که در بغداد است؟

   (دلیل جاری بودن دجله در بغداد گریه برای مرگ خلفا است.)

* نکته: یکی از نشانه های اساسی وجود حسن تعلیل در یک بیت به کارگیری حروفی مانند"زیرا"،"زیرا که"،"که"،"از آن"،"از آن رو"،"چون"،"چو"،"از"،"ز" و... است.در موارد فوق تنها زمانی که به طور کلی معنای تعلیل وجود داشته باشد نکته صادق خواهد بود.

مثال:

   - عجب نیست از خاک اگر گل شکفت    که چندین گل اندام در خاک خفت

   - به یک کرشمه که در کار آسمان کردی  هنوز می‌‌‌‌پرد از شوق چشم کوکب ها


آرایه اسلوب معادله:

بیان مطلبی در دو عبارت مستقل، به نحوی که یکی از طرفین معادلی برای تأیید عبارت دیگر است؛ زیبایی آفرینی اسلوب معادله بر پایة شباهت می‌‌‌‌باشد. به عبارتی، معمولاً مفهومی ذهنی در یک مصراع یا بیت و مفهومی محسوس در مصراع یا بیتی دیگر برای تأیید آن می‌‌‌‌آید.

مثال:

   - ملامت از دل سعدی فرو نشوید عشق   سیاهی از حبشی چون رود که خود رنگ است

   - روشن دلان خوش آمد شاهان نگفته اند  آیینه عیب پوش سکندر نمی شود

* نکته: دراسلوب معادله ممکن است مصراع اول موضوع مد نظر شاعر باشد و مصراع دوم مصداق و مثالی از آن و بالعکس؛بدین گونه که مصراع دوم موضوع ذهنی شاعر بوده و مصراع اول مصداقی از آن.

حالت اول:

   - سعدی از سرزنش غیر نترسد هیهات  غرقه در نیل چه اندیشه کند باران را؟

حالت دوم:

   - فکر شنبه تلخ دارد جمعة اطفال را   عشرت امروز بی اندیشة فردا خوش است


نام گذاری وزن ها:

   - مفاعیلن: هزج،

   - فاعلاتن: رمل،

   - مستفعلن:رجز،

   - فعولن: متقارب؛

کوتاه ترین مصراع شعر سنّتی فارسی دو رکن و طولانی ترین آن چهار رکن دارد که در مجموع، بیت های شعر فارسی چهار، شش یا هشت پایه خواهند داشت؛چنان چه پایة آخر کامل باشد،"سالم" و چنان چه یک هجا از  رکن پایانی حذف شود"محذوف" نامیده می‌‌‌‌شود.

مثال:

   - بلبلی برگ گلی خوش رنگ در منقار داشت   و اندر آن برگ و نوا خوش ناله های زار داشت(رمل مثمن محذوف)

   - دگر رغبت کجا ماند کسی را سوی هشیاری  چو بیند دست در آغوش مستان سحرخیزت(هزج مثمن سالم)


قرابت معنایی- ارزش و کارایی عشق و محبت

مثال:

   - شهریارا اگر آیین محبّت باشد/ چه حیاتی و چه دنیای بهشت آیینی

   - از محبّت دار تختی میشود / وز محبّت بار بختی میشود

   - ز شور عشق تو در کام جان خسته من / جواب تلخ تو شیرین تر از شکر می‌گشت

   - خوی عذار تو بر خاک تیره می‌افتاد / وجود مرده از آن آب جانور می‌گشت