مولکول ها درخدمت تندرستی
یکی از دلایل اسکان انسان در کنار رود و رودخانه این بود که با دسترسی به آب، بدن خود را بشوید و ابزار، ظروف و محیط زندگی خود را تمیز نگاه دارد.
نیاکان ما به تجربه پی بردند که اگر ظرف های چرب را به خاکستر آغشته کنند و سپس با آب گرم شست وشو دهند، آسان تر تمیز می شوند.
وبا یک بیماری واگیردار است که به دلیل آلوده شدن آب و نبود بهداشت شایع می شود.
این بیماری در طول تاریخ بارها در جهان همه گیر شد و جان میلیون ها انسان را گرفت و هنوز هم می تواند برای هر جامعه تهدید کننده باشد. ساده ترین و مؤثرترین راه پیشگیری این بیماری، رعایت بهداشت فردی و همگانی است.
امید به زندگی در مناطق توسعه یافته و برخوردار در مقایسه با مناطق کم برخوردار بیشتر است.
آلاینده ها موادی هستند که بیش از مقدار طبیعی در یک محیط، نمونه ماده یا یک جسم وجود دارند.
در فرایند انحلال، اگر ذره های سازنده حل شونده با مولکول های حلال جاذبه های مناسب برقرار کنند، حل شونده در حلال حل می شود در غیر این صورت ذره های حل شونده کنار هم باقی می مانند و در حلال پخش نمی شوند.
دلیل اینکه لکه عسل به راحتی با آب شسته و در آن پخش می شود این است که عسل حاوی مولکول های قطبی است که در ساختار خود شمار قابل توجهی گروه هیدروکسیل (OH-)دارند.
هنگامی که عسل وارد آب می شود، مولکول های سازنده آن با مولکول های آب پیوند هیدروژنی برقرار می کنند و در سرتاسر آن پخش می شوند.
چربی ها را میتوان مخلوطی از اسید های چرب و استر های بلند زنجیر (با جرم مولی بالا) دانست.
اسید های چرب:
حاوی گروه عاملی کربوکسیل C17H35COOH و جرم مولی 284
استر های سنگین:
حاوی گروه عاملی استر C57H110O6 و جرم مولی 890
صابون نمک یک اسید چرب است که یک سر آن قطبی و سمت دیگر آن ناقطبی است و میتواند هم با چربی و هم با آب پیوند و جاذبه برقرار کند.
کلوئید مخلوطی ست که به ظاهر پایدار است و ته نشین نمیشود و حاوی توده های مولکولی است. کلوئید خاصیتی دارد که نور را پخش میکند و میتوان مسیر عبور نور را در آن تشخیص داد. شیر، ژله، سس مایونز و رنگ نمونه هایی از کلوئیدها هستند.
کلوئید ها را میتوان پلی بین محلول ها و سوسپانسیون ها در نظر گرفت.
صابون همه لکه ها را به یک اندازه از بین نمی برد زیرا نوع پارچه، دما، نوع آب و نیز نوع و مقدار صابون نیز بر روی قدرت پاک کنندگی آن تأثیر دارد.
سختی آب باعث کاهش قدرت پاک کنندگی صابون می شود (طی واکنش زیر):
صابون با یون های موجود در آب سخت رسوب تشکیل می دهد. لکه های سفیدی که پس از شستن لباس با صابون روی آنها بر جای می ماند، نشانه ای از تشکیل چنین رسوب هایی است.
پاک کنند های غیر صابونی موادی هستند که در آزمایشگاه با مواد شیمیایی (مانند بنزن) تولید می شوند و برتری آنها نسبت به پاک کننده های صابونی این است که در آب سخت نیز خاصیت پاک کنندگی خود را حفظ میکنند.
صابون مراغه نوعی صابون طبیعی است که بیش از 150 سال در حال تولید است و به علت نداشتن افزودنی های شیمیایی برای موهای چرب مناسب است.
امروزه صابون ها و شوینده های دیگری تولید می شوند که افزون بر خاصیت پاک کنندگی، خواص ویژه ای نیز دارند. برای نمونه صابون گوگرددار، برای از بین بردن جوش صورت و همچنین قارچ های پوستی استفاده می شود. همچنین به منظور افزایش خاصیت ضد عفونی کنندگی و میکروب کشی صابون ها به آنها ماده شیمیایی کلر دار اضافه می کنند.
برای افزایش قدرت پاک کنندگی مواد شوینده، به آنها نمک های فسفات می افزایند، زیرا این نمک ها با یون های کلسیم و منیزیم موجود در آب های سخت واکنش می دهند و از تشکیل رسوب و ایجاد لکه جلوگیری می کنند.
هر چه شوینده ای مواد شیمیایی بیشتری داشته باشد، احتمال ایجاد عوارض جانبی آن بیشتر خواهد بود. به همین دلیل مصرف زیاد شوینده ها و تنفس بخار آنها، عوارض پوستی و بیماری های تنفسی ایجاد می کند.
پاک کننده هایی وجود دارند که میتوانند با رسوبات و آلاینده ها واکنش بدهند و باعث پاکیزگی میشوند. به این پاک کننده ها پاک کننده های خورنده میگویند. جوهر نمک، سدیم هیدروکسید و سفیدکننده ها از جمله این پاک کننده ها هستند. پاک کننده هایی که از نظر شیمیایی فعال اند و خاصیت خورندگی دارند. به همین دلیل نباید با پوست تماس داشته باشند.
نوعی پاک کننده که به شکل پودر عرضه می شود شامل مخلوط سدیم هیدروکسید و پودر آلومینیم است. این پاک کننده برای باز کردن مجاری مسدود شده در برخی وسایل و دستگاه های صنعتی استفاده می شود.
این مواد از سه جهت باعث پاک کنندگی میشوند: واکنش و خورندگي، گرما و فشار ناشی از گاز هیدروژن.
ادامه ی این متن در مطالب بعدی ارائه خواهد شد... .