تاریخچهی کاربرد عکس در طراحی - قسمت اول
- نخستین نمونههای عکاسی هنری به شیوهی دستکاری شده در تلاشهاي آگاهانهي «اُسکارجی ریلندر» در سالهای میانی قرن 19 مشاهده ميشود. در این دوره از تاریخ عکاسی، کارهايي به صورت فتومونتاژ و چاپهای ترکیبی انجام میگرفت. موضوع چاپهای ترکیبی، تصاویر روایتگونه و برگرفته از کتابهای دینی، ادبیات و نقاشی بود.
فتومونتاژ چیست؟
- Photomontage: شیوهای در عکاسی برای ایجاد اثری خاص که از بریدن و چسباندن چند عکس جداگانه به دست میآید. این شیوهی ترکیب تصاویر عکاسی به ابزار اصلی طراحی گرافیک معاصر تبدیل شد.
نقش هنرمندان دادائیست در روش فتومونتاژ:
- آنها عکاسی را روشی برای تصویر کردن اشیا و آفرینش معناهای جدید دانستند و با توجه به طرح خاصی که در نظر داشتند، توسط روشهای مونتاژ، عکس را به شکلهای گوناگون تغییر دادند.
- در دههي 1920، دادائیستهای برلین دریافتند که ترکیب دو یا چند تصویر عکاسی هنگامی که اندازه و جای آنها تغییر داده شود، میتواند واقعیت جدیدی بیافریند.
- از سالهای دههي بیست به بعد و پس از فشارهای حاصله از جنگ جهانی اول، فتومونتاژ و فتوکلاژ نقش مهمی را در بیان افکار و اندیشهی جنبشهای اعتراضی در هنر ايفا كردند.
- گروهی از هنرمندان که تحت تاثیر پیامدهای جنگ جهانی در آلمان فعالیت داشتند، از فتومونتاژ و فتوکلاژ برای بیان موضوع آثار خود استفاده میکردند. آثاری که بیانکنندهی طنزهای سیاسی و روشنگری دربارهی خسارات و صدمات برآمده از جنگ بود.
- فتومونتاژ به عنوان یک شیوهی هنری توسط این هنرمندان آلماني ارايه شد و آنها از روشهایی همچون «تکنیک به کارگیری عکس و نوشته» بهره بردند.
تکامل فتومونتاژ:
- با آغاز جنبش سوررئالیسم (فراواقعگرایی) در سال 1924 عکاسی به روش فتومونتاژ، گامهای بلندي را به سوي تكامل برداشت. گرایشهای سوررئالیستی در عکاسی نيز توسط برخی از عکاسان اروپایی در ادامهي همين سالها دنبال میشد. در این زمینه، عکسهایی با روش تصاویر ترکیبی و فتومونتاژ تهيه شد كه بيشترين كاربرد را در ميان هنرمندان داشت.
- عکاسان سوررئالیست در جستوجوی نگاهی نو و به دنبال یافتن شیوهای تازه بودند تا بتوانند فضاهای ذهنی و ایدههای خود را به تصویر درآورند.
نکته: گریز از واقعیت و آفرینش آثار بر پایهی رویاهای شخصی از موضوعاتی است که هنرمندان سوررئال به آن توجه بسیار زيادي کردهاند.
- استادان نوگرای مدرسهي هنری باهاوس در آلمان، نقش تاثیرگذاری در به کارگیری عکاسی در هنر معاصر داشتند.
- بسیاری از شاگردان باهاوس کارهای «لازلو موهولی ناگی» را در زمینهی فتومونتاژ سرمشق خود قرار دادند و از فتومونتاژ برای آرايش جلد کتابها و نشریات استفاده میکردند.
نکته: به کارگیری تصویر برای تبليغات تجاری در مطبوعات، تاثیرگذاری بیشتری بر مخاطب نسبت به تبلیغاتی داشت که در آنها فقط از نوشتار استفاده میشد، اما در ابتدا به خاطر محدودیتهای چاپ سربی تصاویر باید به صورت خطی با قلم فلزی یا راپیدوگراف اجرا و رسامي میشدند. با اختراع گراوورسازی، امکان استفاده از عکس در تبلیغات مطبوعاتی فراهم شد.
- «باوهاس» (Bauhaus)، مدرسهی معماری و طراحی آلمانی بود که توسط والتر گروپیوس، معمار آلمانی، در سال 1919 بنا نهاده شد.
سعید کمالو