مسجد کبود از مسجدهای تاریخی ایران در تبریز است. این مسجد طبق کتیبهی سردر آن در سال ۸۴۵ هجری شمسی بنا شدهاست.
تنوع و ظرافت کاشیکاری و انواع خطوط بهکاررفته در آن و بهخصوص رنگ لاجوردی کاشیکاریهای معرق آن سبب شده است که به «فیروزهی اسلام» شهرت یابد. سبک معماری این بنا به شیوهی آذری است. آجر از مصالح اصلی بهکاررفته در این بنا است. مسجد کبود دارای صحن مربعشکلی است که حوضی برای وضو در آن قرار دارد و شبستانهایی نیز جهت پناهگاه مستمندان و درس خواندن در آن وجود دارد.
سردر اصلی این مسجد که با کاشیکاریهای معرق تزیین شده است، کتیبهای دارد به خط رقاع که به سال 870 قمری نصب شده است.
معماری مسجد والاترین مظهر هنر اسلامی است؛ زیرا وسیلهای برای تجسم کلام وحی است و به هنرهای دیگر صورت و معنای زیبا میبخشد. نقوش اسلیمی یا هندسی حتی بیش از خط زیبا برای آرایش سطوح اشیای مختلف- از سفالینهها و ظروف فلزی گرفته تا دیوارهای مساجد بزرگ- کاربرد داشتهاند. تصاویر حیوانی و انسانی نیز آمیخته با عناصر تزیینی و به شیوهی چکیدهنگاری بر صفحهی کتابها و قالیها و بر روی اشیای کوچک و بزرگ ظاهر شدهاند؛ اما مجسمهی همهجانبی پدیدهای بسیار نادر در سراسر هنر اسلامی است.
هنرمند مسلمان در ترکیببندی کار خود به هیچ عنصری بیش از حد مطلوب اهمیت نمیدهد. بدین سان لذت بصری از تأثیر عمومی عناصر حاصل میآید و نه از جزئیات خاص. درحقیقت کیفیت انتظام کلی طرح است که حس هماهنگی را در بیننده برمیانگیزد. طراح با وسواس زیاد تمام سطح را با نقشها میپوشاند و برای اجتناب از آشفتگی ناشی از ازدحام عناصر اصل تقارن را به کار میگیرد. قرینهسازی به او امکان میدهد که اجزای متناظر را به حالت تعادل درآورد. کاربست آگاهانهی این اصول که همواره با مهارت فنی توأم است، آرامشی چشمگیر در طرحهای پیچیده و سرشار از رنگ ایجاد میکند.
هنرمند مسلمان شیفتگی به نور و رنگ و شعور هماهنگ کردن رنگها را همه جا در کار خود آشکار میسازد. جلوهی نقوش حجاری و گچبری در تباین نور و سایه دوچندان میشود. رنگ و جلای کاشیهای مناره و گنبد و دیوار، چشم را مینوازد. فامهای درخشان لعاب سفالینهها در دیگر هنرهای جهان بینظیرند. رنگبندی قالیها و منسوجات و تذهیب کتابها نیز از کیفیتی عالی برخوردارند؛ ولی شاید غنیترین هماهنگی رنگی را بتوان در نگارگری ایرانی دید؛ جایی که کارکردهای تزیینی و بیانی رنگها به هم میآمیزند.
