عکاسی 1
فصل 6: شناخت لنزها
شناخت لنزها و كاربرد آنها
يكي از مهمترين دستآوردهاي بشر، اختراع عدسي است. بشر توانست توسط عدسي از اعماق كهكشان تا ريزترين موجودات عالم را ببيند. از در بازكنهاي تصويري منازل تا دستگاههاي كنترل تلويزيون و . . . همه از لنز استفاده ميكنند.
ساختمان يك لنز مركب
عدسيها به طور كلي در به دو نوع ساخته ميشوند كه عبارتند از:
الف) همگرا Converging Lens
ب) واگرا Diverging Lens
عدسي ساده همگرا ميتواند تصويري حقيقي ايجاد كند. اين تصوير حقيقي اگر بر سطح فيلم خام عكاسي و يا حسگر نقش ببندد قابل ثبت شدن را دارد.
تعريف فاصله كانوني: اگر جسمي در بي نهايت قرار گرفته باشد، تصوير آن در فاصلهاي از عدسي تشكيل ميشود كه به آن فاصله كانوني ميگويند.
عدسي مركب چيست؟ تصويري كه توسط يك عدسي ساده بوجود ميآيد، داراي معايب زيادي هستند كه براي از بين بردن اين معايب چند عدسي همگرا و واگرا را با فواصل معين و محاسبات دقيق در كنار هم قرار ميدهند كه به اين گونه عدسيها، عدسي مركب ميگويند. براي بالا رفتن كيفيت تصوير و جلوگيري از اتلاف نور، روي عدسيهاي لنز را از مواد خاصي و به صورت لايههاي بسيار نازكي ميپوشانند. به همين دليل است كه سطح روي لنزها را رنگي ميبينيم. از بين رفتن اين پوشش رنگي باعث افت لنزها خواهد شد.
روشنايي، سرعت لنز و يا ديافراگم نسبي
روي حلقه جلوي لنز اعدادي وجود دارند. مثلاً 4/1: 1 mm 50 عدد 50 نشاندهندهي فاصله كانوني لنز است. عددي كه به صورت كسر نوشته شده، نشاندهنده اين است كه لنز مورد نظر چه ميزان قابليت عبور نور را دارد. به عبارت ديگر اين عدد كه هيچ واحدي هم ندارد نشان دهنده روشنايي يا سرعت عدسي است.
هر لنزي مقدار معيني نور را از خود عبور ميدهد. گاهي ممكن است نصف نور ورودي را از خود خارج كند. اين امر دلايل فراواني دارد مانند؛ جنس كريستالهاي به كار رفته در ساخت عدسيهاي آن.
عامل مهم در كاهش نور، قطر مفيد لنزها است. مثلاً اگر لنز را در مقابل يك چراغ قوه قرار دهيم و در پشت آن كاغذي بچسبانيم، دايره روشني را خواهيم ديد. قطر دايره معادل قطر مفيد لنز است. اگر اين عدد را بر عدد فاصله كانوني تقسيم كنيم، روشنايي لنز به دست ميآيد.
اكثر لنزهاي حرفهاي و گران قيمت با روشنايي 4:1 يا 6/5:1 ساخته ميشوند.
¦نكته: روشنايي يا سرعت لنز بالا به معني كيفيت بالاي لنز نيست بلكه تنها مزاياي اين لنزها اين است كه در شرايط نوري كم ميتوان عكاسي نمود. مثلا عكاسان تئاتر و بعضي رشتههاي ورزشي مناسب است.
انواع لنزها
1- لنزهاي چشم ماهي (fish Eye)
فاصله كانوني آن mm 8 تا mm 15 هستند و زاويه ديدشان در حدود 180 درجه است. به لنزهاي چشم ماهي، سوپر وايد انگل يا اولتراوايد انگل نيز ميگويند.
2-لنزهای واید
از فاصله كانوني mm 17 تا mm 35 وايد محسوب ميشوند.
3- لنزهاي نرمال
در دوربينهاي 135 با فاصله كانوني mm 50 نرمال محسوب ميشود.
4- لنزهاي تله فوتو يا زاويه بسته
لنزهاي mm 70، mm 85، mm 100، mm 135، mm 150، mm 200 و mm 300 را ميگويند.
5- لنزهاي سوپر تله فتو
از فاصله كانوني mm 400 تا mm 1200 را ميگويند.
6-لنزهاي زوم (Zoom Lenses)
لنزهايي كه داراي فاصله كانوني متغير باشند. اين گونه لنزها ممكن است از وايد به وايد، از وايد به نرمال، از وايد به تله و يا از تله به تله تغيير كنند.
مثلاً: لنزهاي 40~ 20 / 20 ~50 / 70 ~ 35 / 200 ~ 70 را لنزهاي زوم ميگويند.
لنزهاي زوم، عكاس را از تعويض لنز بينياز ميكند. اين لنزها در عكاسي مطبوعاتي بسيار ضروري است.
¦نكته: اكثر لنزهاي زوم كيفيت پايينتري نسبت به لنزهاي با فاصله كانوني ثابت دارند.
7-لنزهاي ماكرو (macro Lenses)
همه لنزها تا حد معيني ميتوانند به موضوع نزديك شوند. براي اغلب لنزها اين اندازه ده برابر فاصله كانوني است.
مثلاً لنز mm 50 نميتواند در فاصله كمتر از mm 50 تصاوير واضح تهيه كنند. اما لنزهاي ماكرو ميتواند به موضوع نزديك شده و تصاويري درشت از آن تهيه كنند.
از لنز ماكرو براي عكاسي از سكه، تمبر، جواهرات، حشرات و . . . استفاده ميشود.
تاثير فاصله كانوني بر پرسپكتيو
اگر از يك نقطه ثابت عكاسي كنيم، پرسپكتيو همه لنزها يكي است. اما اگر از فواصل مختلف از يك موضوع عكس بگيريم، مشاهده ميكنيم كه پرسپكتيو لنزها متفاوت هستند.
به عبارتي لنزهاي وايد پرسپكتيوي شديد و تندي دارند و لنزهاي تله داراي پرسپكتيوي فشرده هستند.
در لنزهاي وايد پس زمينه تصوير نسبت به پيش زمينه بسيار كوچك ثبت ميشود. اما در لنزهاي تله پس زمينه و پيش زمينه بسيار به هم نزديك هستند. (از لحاظ اندازه و فاصله)