عکاسی 1
فصل 3: اساس كار دوربينهاي ديجيتال
تفاوت اصلي دوربينهاي ديجيتال با دوربينهاي فيلمي در قسمتي است كه تصاوير روي آن ثبت ميشود. در دوربينهاي ديجيتال تصاوير روي يك قطعه الكترونيكي تشكيل ميشوند.
حسگر يا سنسورها در دوربينهاي ديجيتال به دو شكل ساخته ميشوند.
الف) حسگر سيماس CMOS
قبلاً از اين حسگرها در دستگاههايي استفاده ميشد كه نياز به كيفيت تصويري زيادي نداشتند، مانند؛ در بازكنهاي تصويري، دوربينهاي مدار بسته و . . . علت آن ارزانتر بودن آنها و مصرف كم انرژي بود.
اما اكنون اين حسگرهاي سي ماس از كيفيت بالايي برخوردارند و در بسياري از دوربينهاي گران قيمت ديجيتال استفاده ميشوند.
ب) حسگر سي.سي. دي CCD
در ساخت برخي از دوربينهاي ديجيتال به كار ميروند اما ايراد اصلي آنها گرانتر بودن، پر حجم بودن و مصرف بيشتر انرژي است.
¦نكته: هر دو قطعه سيماس و سيسي دي از واحدهاي بسيار كوچكي ساخته شدهاند كه نور را به جريانهاي الكتريكي تبديل ميكنند. اين واحدهاي كوچك را «پيكسل» ميگويند، كه تركيبي است از كلمات Picture و Element به معني تصوير و عنصر.
در يك سيماس COMS كه اندازه پيكسلها mm 22×15 است، ممكن است دوازده ميليون از آنها را جاي داد.
¦نكته: اندازه هر يك از اين پيكسلها با توجه به نوع دوربين بين 4 تا 8 ميكرون است.
نور خورشيد از سه نور اصلي (قرمز، سبز، آبي) تشكيل شده است. ساير رنگها از تركيب همين سه رنگ به دست ميآيند. تعداد پيكسلهاي حساس به نور سبز دو برابر رنگهاي قرمز و آبي است.
حسگرهاي ديجيتال مانند فيلم در اندازههاي مختلفي ساخته ميشوند، كه عبارتند از:
الف) PS، حسگرهاي كوچك و در حدود 6×8 ميليمتر است و در دوربينهاي ديجيتالي كه مصرف عمومي دارند، استفاده ميشود.
ب) APS، حسگرهاي آن در حدود 22×15 ميليمتر است و در دوربينهاي نيمه حرفهاي ديده شوند.
ج) فول فريم (full frame) ، حسگرهاي آن به اندازه فيلم 135 است كه در دوربينهاي حرفهاي بهكار ميرود.
قدرت تفكيك (Resolution)
براي خريد يك دوربين ديجيتال اين سوال پرسيده ميشود كه، اين دوربين چند مگا پيكسل است؟
تعداد پيكسلهاي موجود در حسگر دوربين ديجيتال، قدرت تفكيك يا رزولوشن ناميده ميشود و معمولاً بر حسب مگا پيكسل محاسبه ميشود.
¦نكته: قدرت تفكيك، تنها تعيين كنندهي اندازه چاپي است كه ميتوانيم از يك فايل ديجيتال به دست بياوريم. مثلاً عكسهاي يك دوربين 6 مگاپيكسل تا اندازه 40×30 سانتيمتر و دوربين 12 مگاپيكسل تا اندازه 70×100 سانتيمتر امكان بزرگ شدن با كيفيت خوب را دارد.
¦نكته: قدرت تفكيك مهمترين عامل در كيفيت تصوير يك دوربين ديجيتال نيست.
رابطه حساسيت و كيفيت تصوير
با كم و زياد شدن حساسيت فيلم، كيفيت نهايي عكس تغيير ميكند. اگر بلورهاي بروميد نقره كوچك باشند، حساسيت فيلم كم و برعكس هرگاه بروميد نقره درشت باشند باعث بالا رفتن حساسيت فيلم ميگردد.
بنابراين، هرگاه از فيلمهاي با حساسيت كم استفاده كنيم، وضوح تصوير زياد شده و آن را مي توان در ابعاد بزرگتري چاپ كرد. بر عكس هرگاه از فيلمهاي حساسيت بالا استفاده كنيم، تصاوير از وضوح كمتري برخوردارند و نميتوان آن را در ابعاد بزرگي چاپ كرد، زيرا با بزرگ كردن تصوير، مشاهده ميكنيم كه تصوير داراي دانههاي درشتي خواهد بود. به اين دانهها در عكاسي اصطلاحاً گرين «Grain» مينامند.
¦نكته: اگر موضوع عكاسي داراي جزئيات زياد باشد، بهتر است از فيلمهاي با حساسيت پايين استفاده كنيم و اگر در محيطي عكاسي ميكنيم كه داراي نور كمي باشد به سراغ فيلمهاي با حساسيت بالا ميرويم.
هرچه قدر حساسيت فيلم كمتر باشد، كنتراست تصوير زياد و برعكس با فيلمهاي حساسيت زياد ميتوان كاهش كنتراست را در تصوير ديد.
¦نكته: فيلمهاي عكاسي بهتر است در دماي حدود 10 درجه سانتيگراد نگهداري شود، زيرا ممكن است فاسد شود. طبقات پايين يخچالهاي خانگي براي نگهداري فيلمها مناسبند.
حساسيت و نويز «Noise»
نويز چيست؟ با بالا رفتن حساسيت در عكاسي ديجيتال تصوير دچار افت كيفي ميشود و نويز به صورت دانههاي رنگي در عكس خودنمايي ميكند.
پديده نويز، هنگام عكسبرداري در محيطهاي كم نور يا عكسبرداري در شب، به شكل نقاط ريز سفيد در عكس ديده ميشود.
فيلمهاي عكاسي و حساسيت آنها
نخستين فيلمهاي عكاسي در اواخر قرن نوزدهم (تا حدودي شبيه فيلمهاي امروزي بودند) ساخته شدند.
تركيب امولسيون، تركيبي از كريستالهاي بروميد نقره با ژلاتين مخلوط شده است كه بر روي نوار قابل انعطاف شفافي كشيده ميشد.
بروميد نقره نسبت به بقيه هالوژنهاي نقره بيشتر به نور حساسيت دارند.
به فيلمهاي سياه و سفيد، فيلمهاي پانكروماتيك ميگويند، زيرا قابليت ثبت همه رنگهاي نوري را دارا هستند يا به عبارتي به همهي نورها حساسند.
حساسيت فيلمها: تا چند سال پيش حساسيت فيلمها بر حسب دو واحد Din و ASA اندازهگيري ميشد.
Din واحد كشور آلمان و ASA واحد كشور آمريكا بود. از نظر مقدار حساسيت ASA100 برابر با DIN21 بود. هر گاه مقدار حساسيت ASA دو برابر ميشد، حساسيت فيلم هم دو برابر ميشد. مثلاً ASA200 دو برابر فيلم ASA 100 حساسيت داشت. اما در سيستم DIN با اضافه شدن سه واحد به عدد، حساسيت فيلم دو برابر ميشد. مثلاً فيلم DIN 24 دو برابر فيلم DIN 21 حساسيت داشت . به رابطه اين دو سيستم توجه كنيد.
فيلم 200 ASA
3200 | 1600 | 800 | 400 | 200 | 100 | 50 | 25 | 12 | 6 | ASA |
36 | 33 | 30 | 27 | 24 | 21 | 18 | 15 | 12 | 9 | DIN |
چند سالي است كه واحد ISO يك واحد بينالمللي براي حساسيت فيلم انتخاب شده است. امروزه روي قوطيهاي فيلم حساسيت فيلم را اينگونه مشاهده ميكنيم، 21/100 ISO يا 27/400 ISO
طبقهبندي فيلمها از نظر حساسيت
فيلمهاي عكاسي را ميتوان از نظر حساسيت به سه دسته تقسيم كرد:
1- حساسيت كم، از 15/25 ISO تا 19/64 ISO را شامل ميشود. مناسب براي كپيبرداري، چهرهنگاري، منظره، معماري
و . . .
2- حساسيت متوسط: از 20/80 ISO تا 24/200 ISO را شامل ميشود. مناسب براي موارد بالا، عكاسي مستند و خبري و اكثر كارهاي معمولي.
3- حساسيت زياد: از 27/400 ISO تا 36/3200 ISO مناسب براي عكاسي خبري، تئاتر و مواقعي كه نور كم است.
قالبهاي مختلف تصاوير ديجيتال
اطلاعاتي كه از حسگر دوربين ديجيتال ارسال ميشود، بايد ذخيره شوند. اين اطلاعات ممكن است روي كارتهاي حافظه دوربين و يا ديسك سخت (Hard) ذخيره شود.
شركتهاي سازندهي نرمافزار براي تصاوير ديجيتال قالبهايي را طراحي و مورد استفاده قرار دادهاند و به قالبهاي ذخيره سازي اطلاعات اصطلاحاً «فرمت» ميگويند. امروزه دهها قالب گوناگون وجود دارد كه هر كدام براي هدفي خاص به كار ميروند.
معمولترين قالبهاي ذخيرهسازي اطلاعات عبارتند از:
GIF, JPEG,TIFF,EPS,PSD,RAW
GIF، نوعي قالب است كه معمولاً در صفحات وب و اينترنت به كار ميرود. قابليت فشردهسازي بالايي دارد، اما فاقد كيفيت بالا است.
JPEG، نوعي قالب است كه هم ميتوان آن را فشرده كرد و در اينترنت به كار برد و هم براي ذخيره سازي عكسها با كيفيت قابل قبول از آن استفاده ميشود. اين قالب را ميتوان بدون فشردهسازي هم به كار برد.
TIFF,EPS: قالبهايي هستند كه تصاوير را با كيفيت بسيار بالاي رنگ مايه و رنگ ذخيره ميكنند. البته به مقدار كم و بدون آن كه به كيفيت عكس صدمه بزنند نيز ميتوان آنها را فشرده نمود.
اين قالب براي چاپ افست بسيار مناسب است. البته حجم فايلها در اين قالبها سنگين خواهد شد.
PSD، قالب اختصاصي برنامه فتوشاپ است، قالب PSD از كيفيت بالايي برخوردار است.
RAW، اين قالب بهترين قالب ذخيره سازي عكس در مرحله عكاسي است. اين قالب از بقيه قالبها جديدتر است. RAW به معني خام است، در اين قالب كليه اطلاعات به شكل خام ذخيره شده و بعداً به يكي از قالبهاي دلخواه تبديل ميشود. حجم فايل در اين قالب بسيار بالاست و مزيت آن اين است كه قابليت ويرايش فراواني به عكاس ميدهد.
فايلهاي ذخيره شده با اين فالب را ميتوان از نظر نوردهي، رنگ و وضوح تا حدود زيادي اصلاح نمود.
¦نكته: براي تهيهي عكسهايي كه قرار است پوستر شوند و يا درنمايشگاه در معرض ديد عمومي قرار گيرند، بهتر است هنگام عكسبرداري از قالب RAW استفاده نماييد.
كارتهاي حافظه
دوربينهاي ديجيتال، تصاوير گرفته شده را بر روي كارت حافظه ذخيره ميكنند. رايجترين كارتهاي حافظه عبارتند از:
Secure Digital (SD) و Memory Stick (MS) و Compact Flash كارتهاي حافظه را ميتوان پس از عكاسي به وسيلهي كارتخوان و يا دوربين به رايانه متصل نمود و اطلاعات آن را انتقال داد.
تراز سفيدي (White Balance)
در همه دوربينهاي ديجيتال گزينهي «وايت بالانس» يا «تراز سفيدي» وجود دارد.
در فهرست وايت بالانس گزينههاي زير وجود دارد:
1- نور روز Day light 2- هواي ابري 3- نور مصنوعي (Tungsten) 4- فلورسنت يا لامپ مهتابي 5- نوع دوم فلورسنت
6- فلاش (Flash) 7- انتخاب دلخواه (Custom)
¦نكته: در شرايطي كه نور محيط از منابع نامشخص تامين ميشود، بهترين شيوه استفاده از حالت دلخواه است.
براي استفاده از حالت دلخواه روشهاي متفاوتي وجود دارد. مرسومترين شيوه آن است كه از يك كاغذ كاملاً سفيد عكس بگيريم و آن را به عنوان مرجع به دوربين معرفي كنيم، دوربين عكسهاي بعدي را در آن شرايط نوري با رنگ درست ثبت خواهد كرد.
اسكنرها
اسكنر ابزاري است كه عكسها و نگاتيوها را به فايلهاي ديجيتال تبديل ميكند.
وسايل چاپ عكسهاي ديجيتال
فايلهاي ديجيتالي كه توسط اسكنر، اسكن شدهاند را ميتوان به طرق مختلف چاپ كرد. انواع و اقسام چاپگر (printer) و پلاترهاي ليزري و جوهرافشان وجود دارند كه براي مصارف حرفهاي و آماتوري ساخته شدهاند. البته فايلهاي ديجيتال روي كاغذهاي عكاسي نيز قابل چاپ هستند.