عکاسی1
فصل 2: ساختمان دوربینهای عکاسی
طبقهبندي دوربينهاي عكاسي
به طور كلي دوربينهاي عكاسي را ميتوان به سه دسته قطع بزرگ، قطع متوسط و قطع كوچك تقسيم كرد.
دوربينهاي قطع بزرگ براي عكسهاي تبليغاتي، معماري، چهرهنگاري، مناظر طبيعي و غيره به كار ميروند.
دوربينهاي قطع كوچك تقريباً براي اغلب شاخههاي عكاسي به كار ميروند اما براي عكاسي خبري، مستند، امور شخصي و خانوادگي و غيره مناسبتر هستند.
قسمتهاي اصلي يك دوربين عكاسي
1- بدنه: بدنه دوربينها با هر نوع مادهاي كه ساخته شده باشند يك چيز در همه آنها مشترك است. يك محفظه تاريك سياه رنگ كه از نفوذ كنترل نشده نور جلوگيري ميكند. در انتهاي اين محفظه معمولاً فيلم عكاسي و در دوربينهاي ديجيتال، حسگر الكترونيكي قرار ميگيرد.
2- عدسي يا لنز:مهمترين قسمت يك دوربين عكاسي،«لنز» آن است.
عدسي ها در دو نوع كلي ساخته ميشوند كه عبارتند از:
الف) عدسي همگرا: هر عدسياي كه لبههاي نازكتري نسبت به مركز داشته باشد را گويند.
ب) عدسي واگرا: عدسياي كه لبههاي آنها از مركزشان ضخيمتر باشد را گويند.
تصوير حقيقي را ميتوان فقط در عدسيهاي همگرا مشاهده كرد. اما عدسيهاي واگرا تصاويري توليد ميكنند كه فقط با چشم قابل رويت هستند و امكان ثبت ندارند كه به آن «تصوير مجازي» ميگويند.
لنزهاي مركب: لنزهايي هستند كه از چند عدسي همگرا و واگرا ساخته ميشود.
يكي از مهمترين مشخصههاي لنز، فاصله كانوني است، فاصلهي محل تشكيل تصوير تا مركز لنز را «فاصله كانوني» مينامند. معمولاً فاصله كانوني بر حسب ميلي متر محاسبه ميشود.
يكي از راههاي تقسيمبندي لنزها، دستهبندي آنها بر حسب فاصله كانوني آنهاست كه عبارتند از:
الف) لنزهاي نرمال
اگر فاصله كانوني يك لنز به اندازه قطر فيلم مورد استفاده يا حسگر آن دوربين باشد به آن لنز نرمال يا استاندارد ميگويند.
مهمترين ويژگي اين لنز آن است كه شبيهترين تصوير را به آن چه كه چشم ميبيند، ايجاد ميكند. زاويه ديد يك لنز نرمال در حدود 46 درجه است.
يك دوربين عكاسي 135 ميليمتري كه ابعاد تصوير آن 36×24 ميليمتر است، اندازه قطر تصوير در حدود 44 ميليمتر ميشود، اما اكثر كارخانههاي سازنده لنزهاي 50 ميليمتري را به عنوان لنز نرمال ارائه ميدهند.
ب) لنز وايد انگل (زاويه باز)
ميدان ديد بعضي از لنزها، زاويه 180 درجه را پوشش ميدهند. به همين دليل به آنها «زاويه باز» ميگويند.
هر چه فاصله كانوني لنز كمتر باشد، زاويه ديد آن وسيعتر است. بنابراين در يك دوربين 135 ميليمتري، لنزهاي كمتر از 50 ميليمتر مانند 35، 28، 24، 15،20 و 8 ميليمتري داراي زاويه ديد وسيعتري ميباشند كه به آنها لنزهاي زاويه باز (وايد) ميگوييم.
ج) لنزهاي تله فتو (زاويه بسته)
برخي از لنزها زاويه ديد كوچكي دارند، مثلاً 2 درجه، به همين به آنها زاويه بسته (تلهفتو) ميگوييم.
لنزهايي كه فاصله كانوني بيش از 50 ميليمتر دارند، داراي زاويه ديد بستهتري ميباشند كه به آنها لنزهاي زاويه بسته يا تلهفتو ميگويند، مانند؛ لنزهاي 70، 85، 105، 135، 200، 400 و . . .
3- منظرهياب:
به منظرهياب، «ويزور» هم ميگويند كه به شكلهاي مختلفي وجود دارد. مثلاً؛ در دوربينهاي فانوسي، تصوير بر روي يك شيشه مات نقش ميبندد. در اين دوربينها عكاس در پشت دوربين ميايستد و پارچه سياهي روي سرش مياندازد. اين عمل به اين دليل است كه عكاس بتواند تصوير ايجاد شده روي شيشه مات را بهتر ببيند.
نوع ديگري از منظرهياب وجود دارد كه در دوربينهاي سادهتر ديده ميشود. به اين دوربينها اصطلاحاً «رنج فايندر» ميگويند. به اين نوع منظرهياب «ديد مستقيم» ميگويند. اين نوع منظرهياب دريچهاي در قسمت بالا و وسط يا سمت چپ دوربين قرار دارد و در آن تعدادي عدسي نصب شده است و عكاس كادر مورد نظر خود را از اين دريچه انتخاب ميكند.
خطاي توازي يا پارالكس: در دوربينهاي رنج فايندر ديده ميشود. در عكسبرداري با اينگونه منظرهيابها در فاصلههاي نزديك، بين آن چه ميبينيم و عكسي كه گرفته ميشود تفاوتي ديده ميشود كه به آن خطاي توازي يا «پارالكس» ميگويند.
منظرهياب بازتابي: اين نوع منظرهياب در دوربينهاي بازتابي تك لنز ديده ميشود. در اين نوع منظرهياب نور از طريق لنز وارد شده و به يك آينه 45 درجه برخورد ميكند و به طرف بالا منعكس شده و روي يك شيشه مات نقش ميبندد، در بالاي اين شيشه مات يك منشور پنج وجهي با تراش خاص قرار گرفته و در مقابل يكي از وجوه منشور يك عدسي بزرگ كننده نصب شده است. چشم عكاس پشت عدسي كوچك قرار گرفته و تصوير را كاملاً درست ميبيند. در هنگام عكس گرفتن آينه 45 درجه بالا رفته بهعبارتي از مسير نور كنار ميرود و تصوير مورد نظر بر روي فيلم يا حسگر (دوربين ديجيتال) ثبت ميشود. خطاي پارالكس در اينگونه منظرهيابها ديده نميشود.
اين نوع منظرهياب در دوربينهاي قطع كوچك (135) و بعضي از انواع دوربينهاي متوسط (120) به كار ميرود.
¦نكته: در برخي از انواع دوربينهاي ديجيتال يك صفحه نمايش (LCD monitor) در پشت دوربين وجود دارد كه كار منظرهياب را انجام ميدهد. خطاي پارالكس در اينگونه منظرهيابها ديده نميشود.
وسايل تنظيم نور
الف) ديافراگم (اپرچر)
ديافراگم وسيلهاي است كه در داخل لنز قرار داده شده است و يكي از ابزارهاي مهم در يك دوربين عكاسي است. ديافراگم از چند تيغه فلزي تشكيل شده است كه ميتوانند روزنهاي چند ضلعي (تقريباً دايره مانند) را به وجود بياورند. اين روزنه درست مانند مردمك چشم انسان عمل كند، براي همين است كه به اين نوع ديافراگم، ديافراگم عنبيهاي يا مردمكي ميگويند.
يكي از مهمترين وظايف ديافراگم، كنترل مقدار نور وارد شده به دوربين است.
با كوچك و بزرگ شدن اندازه روزنه مقدار نوري كه از لنز عبور ميكند و به سطح فيلم يا حسگر برخورد ميكند تغيير ميكند.
هر يك از اندازههاي ديافراگم را با عددي مشخص كردهاند كه به آن f-stop ياf-Number ميگويند. اعداد استاندارد ديافراگم عبارتند از: 8/2 f، 4f، 6/5 f، 8f، 11f، 16f هر چه اعداد ديافراگم بيشتر باشد، روزنه كوچكتر و برعكس هر چه عدد ديافراگم كوچكتر باشد، روزنه بزرگتر ميشود.
¦نكته: اگر قطر ديافراگم 4.f را چهار برابر كنيم، معادل فاصله كانوني لنز خواهد شد.
¦نكته: اصطلاح نيم پله به فواصل مياني اعداد ديافراگم گفته ميشود، مانند؛ ديافراگم بين f.11 و f.8
ب) شاتر (مسدود كننده)
يكي ديگر از قسمتهاي مهم دوربين عكاسي مسدود كننده يا شاتر است.
مسدود كننده، زمان تابش نور بر سطح فيلم يا حسگر را كنترل ميكند.
انواع مسدود كنندهها عبارتند از:
الف) مسدود كنندهي مركزي
به مسدود كنندهي مركزي، مسدود كنندهي پرهاي هم ميگويند. اين مسدود كننده به صورت چند تيغه فلزي است كه روي يكديگر قرار گرفتهاند و در فاصله كمي از ديافراگم و در داخل لنز قرار دارند و به همين دليل حلقهي كنترل سرعت روي لنز قرار ميگيرد.
بالاترين سرعت آن ثانيه است. طول عمر طولانيتري نسبت به مسدود كننده كانوني دارند.
ب) مسدود كنندهي كانوني
اين نوع مسدود كننده به صورت پردهاي و به فاصله تقريباً دو ميليمتر از سطح فيلم قرار دارد.
مسدود كننده از هر نوعي كه باشد، درست در لحظه عكس گرفتن به مدت مورد نياز باز و بسته ميشود.
بين اعداد سرعت هم رابطه نصف و دو برابر حاكم است.
سرعت B، حالتي است كه تا زماني كه دست ما دكمه دكلانشور دوربين را ميفشارد، مسدود كننده باز ميماند و به محض رها كردن آن مسدود كننده بسته ميشود.
سرعت T، حالتي است كه با يك بار فشردن دكمه دكلانشور، مسدود كننده باز شده و هم چنان باز ميماند تا بار ديگر دكمه را بفشاريم كه در اين زمان مسدود كننده بسته ميشود.
ج) نورسنج
نورسنج، ابزاري است كه تغييرات نور را اندازه گرفته و مقدار آن را به ما اطلاع ميدهد.
در علوم و صنايع مختلف از نورسنج استفاده ميكنند.
امروزه در بسياري از دوربينها نورسنج كوچكي نصب شده است ، اما در بعضي از دوربينهاي حرفهاي كه به منظور عكاسي تبليغاتي، صنعتي، معماري و عكاسي از مناظر طبيعي به كار ميروند، نورسنج در داخل دوربين وجود ندارد و عكاساني كه با اين دوربينها كار ميكنند از نورسنجهايي كه دقيقتر هستند دستي استفاده ميكنند.
¦نكته: نورسنج دستي، بسيار دقيقتر از نورسنج داخل دوربين ميباشد.
قبلاً نورسنج دستي به صورت عقربهاي بود اما اكنون به صورت ديجيتالي ميباشد.
نورسنجها از نظر ساختمان به دو دسته تقسيم ميشوند.
الف) نورسنجي كه يك سلول فتوالكتريك در كنار يك مدار الكترونيكي قرار ميگرفت. در اثر تابش نور به سلول حساس، جريان خفيفي ايجاد ميشد كه عقربه نورسنج را به حركت در ميآورد، هر چه مقدار نور بيشتر ميشد، ميزان انحراف عقربه هم بيشتر ميگرديد. يكي از مهمترين مشخصههاي اين نورسنجها اين بود كه نيازي به باتري نداشتند، اما ضعف آنها در محاسبه نورهاي كم بود.
ب) نورسنجي كه به جاي سلول فتوالكتريك، از يك عنصر الكترونيكي استفاده ميكند، در مدار اين نورسنجها از يك باتري كوچك استفاده ميشود. اين نورسنجها دقت بالايي دارند و نورهاي زياد و كم را با دقت محاسبه ميكنند.
نورسنجها، ميزان نور محيط را اندازه گرفته و آنها را بر حسب درجات ديافراگم و اعداد سرعت مسدود كننده به ما اعلام ميكنند.
نوردهي با سرعتها و ديافراگمهاي مختلف
به همين دليل است كه عكسها از نظر مقدار نوري كه به سطح فيلم يا حسگر دوربين ديجيتال برخورد ميكند، كاملاً يكسان هستند.
نورسنجي T.T.L به معناي از درون لنز ميباشد. اطلاعات نوري پس از عبور از لنز به سلول حساس نورسنج دوربين برخورد ميكنند.
سلول نورسنج در دوربينهاي S.L.R
بعضي از دوربينها براي نمايش اطلاعات مربوط به ديافراگم و شاتر از عقربه و حلقه استفاده ميكنند، بعضي از چراغهاي قرمز و سبز و برخي از نمايشگرهاي كوچك ديجيتال استفاده ميكنند.
تنظيم فاصله يا واضحسازي (فوكوس)
وقتي كه يك شي در بينهايت قرار گرفته باشد، تصوير آن در فاصلهاي از لنز تشكيل ميشود كه اين فاصله را فاصله كانوني لنز ميگويند.
اگر شي به طرف لنز نزديك شود تصوير آن در فاصله دورتري از لنز تشكيل ميگردد.
اگر شيء آنقدر به لنز نزديك شود كه در فاصله دو برابر فاصله كانوني از آن قرار گرفته شود، تصوير آن هم در طرف ديگر لنز و با همان فاصله تشكيل خواهد شد.
با نزديك شدن جسم به لنز تصوير آن از لنز دور ميشود
فوكوس كردن چيست؟ در هنگام عكاسي با كم و زياد كردن فاصله لنز همواره تلاش ميكنيم كه تصوير واضحي از موضوع روي فيلم ثبت شود، به اين عمل تنظيم فاصله يا واضح سازي يا «فوكوس كردن» ميگويند.
چرخاندن حلقههاي لنز باعث ميشود كه تصويري واضح روي فيلم نقش ببندد.
در دوربينهاي قديمي، ابزارهايي در منظرهياب دوربين نصب ميشد كه كار فوكوس را آسانتر ميكرد. يكي از وسايل استفاده از دو منشور كوچك در وسط منظرهياب بود، در صورتي كه تنظيم فاصله درست انجام نشده باشد تصوير به صورت شكسته به نظر ميرسد و هنگامي كه عمل واضحسازي انجام شود تصوير از حالت شكسته خارج شده و كاملاً درست به نظر ميرسد.
ابزار ديگري كه به عمل واضحسازي كمك ميكرد وجود منشورهاي ريزي در مركز منظرهياب بود كه باز هم در صورت انجام نشدن عمل واضحسازي باعث ميشد تصوير دانه دانه به نظر برسد و هنگامي كه عمل تنظيم فاصله يا واضحسازي درست انجام ميگرفت تصوير هم صاف و يكدست ديده ميشد.
سيستم فوكوس خودكار: اغلب دوربينها به اين سيستم مجهز هستند، اين طور دوربينها با توجه به ميزان پيشرفته بودنشان از يك نقطه تا بيش از چند ده نقطه را شناسايي كرده و به طور خودكار فاصله را تنظيم ميكند.
براي شروع عكسبرداري بايد موارد زير را رعايت كنيم:
1- ابتدا موضوع را انتخاب ميكنيم.
2- عمل نورسنجي را انجام دهيم.
3- سرعت و ديافراگم مناسب را انتخاب كنيم.
4- عمل تنظيم فاصله يا واضح سازي (فوكوس كردن) را انجام دهيم.
طريقهي صحيح در دست گرفتن دوربين: دست راست، سمت راست دوربين قرار گرفته و انگشت اشاره روي دكمه دكلانشور قرار ميگيرد و دست چپ در زير دوربين و انگشتان شست و اشاره دست چپ حلقههاي كنترل (مانند ديافراگم يا حلقه وضوح) را حركت ميدهد.
هنگام عكس گرفتن بايد طوري بايستيم كه دست ما كمترين حركت را داشته باشد، اين عمل باعث وضوح بيشتر عكس نهايي خواهد شد.
¦نكته: هر چقدر فاصله كانوني لنز بيشتر باشد، امكان لرزش دست و دوربين بيشتر است.