حجمنمایی در نقاشی
در نقاشی و طراحی، حجم با ترفند برجستهنمایی به وسیلهی سایه – روشن و رنگ یا تغییر شکل و اندازهی اشکال، در اثر عمقنمایی خطی القا میشود.
ثبت سه بعدی اشیاء و طبیعت در عکاسی به واسطهی نور و سایه – روشن صورت میگیرد، در حالی که با نورپردازی خاص میتوان برجستگی و فرورفتگی اجسام را از میان برد و آنها را به صورت دو بعدی و مسطح نمایش داد.
lحجم در مجسمهسازی:
حجم، عنصر اصلی کار مجسمهسازی است.
اصل مهم مجسمهسازی، نمایش حجم در فضا و روابط متقابل آن با فضای پیرامونش میباشد.
lنقش برجسته:
تعریف: به حجمی گفته میشود که در آن اشیاء و پیکرهها به صورتی کم و بیش برآمده از سطح به نمایش درآمده باشند.
نقش برجسته گاهی حالتی تزیینی برای سطوح معماری دارد و معماری نیز متقابلاً همین حالت را برای نقش برجسته بر عهده دارد.
n نکات:
× نقش برجسته، حالتی بینابین میان نقاشی و مجسمهسازی دارد.
× در ایران هنر نقش برجسته برای موضوعات تاریخی و افسانهای رواج داشته است و بسیاری از بناهای مهم بهوسیلهی نقش برجسته تزیین شدهاند مثل نقش برجستههای تخت جمشید و طاق بستان.
lنور و حجم
نور امکان رویت اجسام را در فضا برای ما ایجاد میکند.
بسیاری از مجسمهها و نقش برجستهها بدون رنگپردازی ساخته میشوند و به همین نسبت توجه به میزان تیرگی و روشنی برجستگیها و فرورفتگیها و ایجاد سایههایی که در اثر تابش نور به روی آنها شکل میگیرد، قابل اهمیت است.
این موضوع به خصوص در مجسمهها و یا نقش برجستههایی که در فضای آزاد و در معرض نور خورشید قرار دارند به دلیل وجود سایههای واقعی که بر اثر گردش آفتاب به روی سطوح مجاور یا بر زمینه میافتد دارای اهمیت است.
از خصوصیت نقش برجستهها، به کار گرفتن پرسپکتیو در آنهاست.
کتاب جامع دهم هنرستان رشته گرافیک و نقشهکشی معماری