نخستین نمونههای عکاسی هنری به شیوة دستکاری شده در تلاشهاي آگاهانة «اُسکارجی ریلندر» در سالهای میانی قرن 19 مشاهده ميشود. در این دوره از تاریخ عکاسی، کارهايي به صورت فتومونتاژ و چاپهای ترکیبی انجام میگرفت. موضوع چاپهای ترکیبی، تصاویر روایتگونه و برگرفته از کتابهای دینی، ادبیات و نقاشی بود.
فتومونتاژ چیست؟
- Photomontage: شیوهای در عکاسی برای ایجاد اثری خاص که از بریدن و چسباندن چند عکس جداگانه به دست میآید. این شیوة ترکیب تصاویر عکاسی به ابزار اصلی طراحی گرافیک معاصر تبدیل شد.
l نقش هنرمندان دادائیست در روش فتومونتاژ:
- آنها عکاسی را روشی برای تصویر کردن اشیا و آفرینش معناهای جدید دانستند و با توجه به طرح خاصی که در نظر داشتند، با استفاده از روشهای مونتاژ، عکس را به شکلهای گوناگون تغییر دادند.
- در دهة 1920، دادائیستهای برلین دریافتند که ترکیب دو یا چند تصویر عکاسی، هنگامی که اندازه و جای آنها تغییر داده شود، میتواند واقعیت جدیدی بیافریند.
- از سالهای دهة بیست به بعد و پس از فشارهای حاصل از جنگ جهانی اول، فتومونتاژ و فتوکلاژ نقش مهمی را در بیان افکار و اندیشة جنبشهای اعتراضی در هنر ايفا كردند.
- گروهی از هنرمندان که تحت تاثیر پیامدهای جنگ جهانی در آلمان فعالیت داشتند، از فتومونتاژ و فتوکلاژ برای بیان موضوع آثار خود استفاده میکردند؛ آثاری که بیانکنندة طنزهای سیاسی و روشنگری دربارة خسارات و صدمات برآمده از جنگ بودند.
- فتومونتاژ به عنوان یک شیوة هنری، توسط این هنرمندان آلماني ارايه شد و آنها از روشهایی همچون «تکنیک به کارگیری عکس و نوشته» بهره بردند.
l تکامل فتومونتاژ:
- با آغاز جنبش سوررئالیسم (فراواقعگرایی) در سال 1924 عکاسی به روش فتومونتاژ، گامهای بلندي را به سوي تكامل برداشت. گرایشهای سوررئالیستی در عکاسی نيز توسط برخی از عکاسان اروپایی در ادامة همين سالها دنبال میشد. در این زمینه، عکسهایی با روش تصاویر ترکیبی و فتومونتاژ تهيه شد كه بيشترين كاربرد را در ميان هنرمندان داشت.
- عکاسان سوررئالیست در جستوجوی نگاهی نو و به دنبال یافتن شیوهای تازه بودند تا بتوانند فضاهای ذهنی و ایدههای خود را به تصویر درآورند.
nنکته: گریز از واقعیت و آفرینش آثار بر پایة رویاهای شخصی، از موضوعاتی است که هنرمندان سوررئال به آن توجه بسیار زيادي کردهاند.
- استادان نوگرای مدرسة هنری باهاوس در آلمان، نقش تاثیرگذاری در به کارگیری عکاسی در هنر معاصر داشتند.
- بسیاری از شاگردان باهاوس، کارهای «لازلو موهولی ناگی» را در زمینة فتومونتاژ سرمشق خود قرار دادند و از فتومونتاژ برای آرايش جلد کتابها و نشریات استفاده کردند.
nنکته: به کارگیری تصویر برای تبلیغات تجاری در مطبوعات، نسبت به تبلیغاتی که در آنها فقط از نوشتار استفاده میشد تأثیر بیشتری بر مخاطب داشت؛ اما در ابتدا به خاطر محدودیتهای چاپ سربی، تصاویر باید به صورت خطی با قلم فلزی یا راپیدوگراف اجرا و رسامي میشدند. با اختراع گراوورسازی، امکان استفاده از عکس در تبلیغات مطبوعاتی فراهم شد.
- «باهاوس» (Bauhaus)، مدرسة معماری و طراحی آلمانی بود که والتر گروپیوس، معمار آلمانی در سال 1919 آن را بنا نهاد.
کتاب جامع یازدهم هنرستان رشته گرافیک