نکاتی برای خرید تلسکوپ

بزرگنمايي واقعي تلسکوپ چقدر است؟

به طور نظري، تلسکوپ‌ها را مي‌توان طوري ساخت که بزرگنمايي بسيار زيادي داشته باشند اما براي بدست آوردن بيشترين بزرگنمايي تلسکوپ بايد اين نکته را در نظر داشت که تصوير بدست آمده بايد واضح و از کيفيتي قابل قبول برخوردار باشد. اين در صورتي است که به ازاي هر 5/2 سانتي متر قطر شيئي تلسکوپ نبايد بيش از 50 برابر بزرگنمايي به دست آورد. پس بهترين بزرگنمايي قابل قبول براي يک تلسکوپ 3 اينچي (75 ميليمتري) 150 برابر است. استفاده از بزرگنمايي‌هاي بيشتر (استفاده از چشمي‌هاي با فاصله کانوني کم) تصويري ناواضح و مات به دست خواهد داد. (بزرگنمايي تلسکوپ عبارت است از نسبت فاصله کانوني شيئي به چشمي.)

 مشخصه اصلي يک تلسکوپ چيست؟

موضوع مهم در خريدن تلسکوپ قطر عدسي شيئي و تفکيک نور هاي رسيده و وضوح تصوير است. هر چه قطر عدسي شيئي بزرگتر باشد، نور گرفته شده بيشتر و وضوح تصوير بيشتري خواهد بود. پس اگر مي خواهيد تلسکوپي با وضوح بيشتر داشته باشيد بايد قطر عدسي شيئي بيشتري داشته باشيد و هر چه قدر قطر عدسي بيشتر باشد قدرت بزرگنمايي هم بيشتر مي شود پس براي خريدن يک تلسکوپ بايد به عدسي شيئي آن توجه کرد.

توان تفکيک، يعني اينکه تلسکوپ جزئيات جرم مورد رصد را چقدر تفکيک مي کند. توان جمع آوري نور با مجذور قطر عدسي شيئي متناسب است. اگر قطر شيئي يک عدسي 2 و ديگري 4 باشد ميزان جمع آوري نور در عدسي با قطر 4، چهاربرابر عدسي 2 است.

قطر مردمک چشم در هنگام شب تقريباً 6 ميليمتر است. پس تلسکوپي با قطر 24 ميلي متر (4 برابر قطر چشم)، 16بار بيشتر از چشم نور جمع آوري مي کند. تلسکوپ 48 ميليمتري، 64 بار بيش از چشم نور جمع مي کند، پس مي توان نتيجه گرفت که يکي از مهمترين شاخص ها براي خريد تلسکوپ قطر عدسي شيئي آن است که هم بر روي بزرگنمايي و هم بر روي وضوح تأثير گذار است.

نکته ديگري که بايد به آن توجه داشت فاصله کانوني در تلسکوپ ها است. فاصله هاي کانوني پايين از 400 تا 700 داراي بزرگنمايي کم ولي ديد زياد مي باشند و نوع 1300 تا 3000 داراي بزرگنمايي زياد و ديد کم هستند.

معمولاً تلسکوپ‌ها را به دو نوع اصلي شکستي و بازتابي تقسيم مي‌کنند. در تلسکوپ شکستي از يک عدسي براي جمع آوري و کانوني کردن نور استفاده مي‌شود. در تلسکوپ بازتابي يک آينه مقعر نور را کانوني مي‌کند. هر دو براي رصد مناسبند اما هر کدام مزايايي خاص دارند. تلسکوپ‌هاي بازتابي اغلب گشودگي زياد دارند، اما نسبتاً ارزان هستند.  

با وجود اين تلسکوپ‌هاي شکستي معمولاً تصاويري واضح تر نسبت به تلسکوپ‌هاي بازتابي به دست مي‌دهند. منجمان آماتوري که مي‌خواهند جزئيات سطح سيارات را نگاه کنند از تلسکوپ شکستي و افرادي که مي‌خواهند به اجرام کم نور مثل سحابي‌ها و کهکشان‌ها نگاه کنند از تلسکوپ بازتابي استفاده کنند.

نوع سومي هم از تلسکوپ‌ها هم موجود است که در آنها از آينه مقعر به عنوان شي‌اي و از يک عدسي تصحيح کننده در جلوي لوله تلسکوپ استفاده مي‌شود. به اين نوع تلسکوپ اشميت-کاسگرين هم گفته مي‌شود. حسن اين نوع تلسکوپ‌ها در آن است که معمولاً طول لوله تلسکوپ کمتر است و عدسي ابتداي لوله نقش تصحيح کننده پرتوهاي نور را دارد. اين مدل‌ها هم محسنات تلسکوپ‌هاي بازتابي و هم شکستي را داراست و حجم کم آنها حمل و نقلشان را ساده مي‌کند اما قيمت آنها کمي گران است. دو توليد کننده عمده اين تلسکوپ‌ها، شرکت Celestron و ديگري Meade است. تلسکوپ‌هاي شرکت Celestron از نظر اپتيکي از شرکتMeade  پيشي گرفته‌ است، اما شرکت Meade در بخش الکترونيکي تلسکوپ از مرغوبيت بيشتري برخوردار است.

تلسکوپ هاي عدسي دار داراي شفافيت بالاتري نسبت به نوع آينه دار هستند ولي داراي گشودگي کمتري نسبت به نوع آينه اي هستند به همين دليل براي خريد تلسکوپ بايد هدف خود را مشخص کنيد. اگر مي خواهيد به مشاهده سيارات نزديک و سطح اين سيارات اقدام کنيد نياز به تلسکوپي داريد که داراي شفافيت بالا باشد براي ديدن سيارات نزديک نياز به گشودگي بالا نيست پس براي مشاهده سيارات نزديک بايد از نوع تلسکوپ هاي شکستي استفاده نمود البته نبايد اين تصور را کرد که هميشه اين نوع تلسکوپ مناسب است بلکه اين مقايسه بين دو تلسکوپ نسبتاً متشابه است.

براي ديدن سحابي ها و اجرام دور دست به خاطر کم بودن نور آنها بايد از تلسکوپي استفاده کرد که داراي جمع آوري نور زياد باشد که از بين اين دو تلسکوپ، در صورت شبيه بودن به هم نوع انعکاسي آن مناسب تر است. پس:

شکستي: استفاده از عدسي، تصوير واضح تر، براي ديدن سطح سياره ها مناسب است.

انعکاسي:  استفاده از آينه، گشودگي زياد، براي ديدن اجسام دور مناسب است.

تلسکوپ بزرگ بهتر است يا کوچک؟

اين حقيقت که تلسکوپ بزرگتر جزئيات بيشتر و اجرام کم نورتر را بهتر نشان مي‌دهند بسياري را به اين باور مي‌کشاند که تلسکوپ‌هاي کوچک ارزش خريدن ندارند، اما حتي يک تلسکوپ شکستي 60 ميليمتري مي‌تواند با نشان دادن اجرام زيادي انسان را سال‌ها سرگرم و مجذوب کند. داشتن تلسکوپ‌هاي بزرگ دردسر هم دارد. براي حمل به حياط، پشت بام، يا اتومبيل يا هنگام نصب اين تلسکوپ‌ها، دردسرشان آشکار مي‌شود؛ پس بهترين تلسکوپ بزرگترين تلسکوپ نيست.

بهترين تلسکوپ، تلسکوپي است که هميشه بتوانيد از آن استفاده کنيد.