سپیدهدم هنر و تمدن فلات ایران:
جلوههای هنری در ایران به دوره نوسنگی در حدود هزاره هشتم پیش از میلاد بازمیگردد. قدیمیترین نمونههای هنر آن دوران در لرستان دیده میشود. همچنین اولین نمونههای سفالگری که شاید قبلتر نیز وجود داشتهاست، در دیگر مناطق کوههای زاگرس دیده میشود.
در دوره عصر مس و سنگ سفالهای قرمز و زرد با نقوش سیاه دیده شدند. از این رو بهنظر میرسد پیشینه سفالگری منقوش در ایران به هزاره پنجم پ.م برگردد.
در حدود هزاره چهارم پ.م، در دشت لوت آثار سنگی ساخته شد که به مناطق باستانی دیگر صادر میشد.
در هزاره سوم پ.م، شهر سوخته در سیستان مهمترین مرکز مفرغسازی در شرق ایران بهشمار میرفت. در خانههای این منطقه، لولههای بزرگ سفالین برای آبرسانی وجود داشته است. کشف جمجمه در این مناطق، دلالتی بر عمل جراحی در این زمان میباشد.
در انتهای هزاره سوم پ.م، دشت لوت و شهر سوخته پررونقترین تمدنهای جنوب شرقی ایران بودند که با ایلام و میانرودان ارتباط داشتند. در همان دوره، منطقه شهداد با داشتن سفالینههای قرمز رنگ، خطوط تصویری و نشانهای، کاربرد متنوع سنگ صابون و مقبرههای شگفتانگیز شناخته شدهاست.
این آثار نشان میدهد فلزکاری در ایران همزمان با گسترش فرهنگی و هنری در هزاره چهارم پ.م آغاز شده است. اما رسما در هزاره سوم پ.م با تحولات اساسی روبهرو شد و به اوج رسید.
در هزاره دوم پ.م سفالینههای منقوش تک رنگ در مناطق غربی دیده شده است که عموماً با رنگ قهوهای تیره بر زمینه زرد نخودی نقاشی شدهاند.
فاطمه ارجمندینژاد
رتبهی 3 گرافیک 96