پلايا مهمترين حوضه رسوبي در محيط تبخيري است. پلايا حوضه رسوبي بسته ايست که در پست ترين نقطه بياباني و يا فرورفتگيهاي طبيعي به وجود ميآيد. در پلايا زهکش مشخصي وجود نداشته و شيب توپوگرافي آن نزديک به صفر است.
با اينکه در پلايا سطح آب بالاست ولي به علت اقليم خشک و ويژگي قليايي زياد، پوشش گياهي بسيار کم بوده و يا اصلاً وجود ندارد. پلاياها در فصلهاي مرطوب پر آب ميشوند ولي در فصل خشک آب خودرا از دست ميدهند. برخي پلاياها نيز هميشه خشک هستند.
پلايا ميزبان خاکهاي ناتراوا همچون گل (mud)– فورش، ماسه ريزدانه و نمک محلول است و در بيشتر آنها کفسنگ در ژرفاي زياد و بدون ارتباط با پلايا قرار دارد.
پلايا پهنه يي يکدست و يکنواخت نبوده و از نظر ويژگيهاي ريختاري، ميزان نمک و رطوبت، بخشهاي متفاوتي را ميتوان در آن تشخيص داد. پلايا از بيرون به سوي مرکز شامل بخشهاي زير ميباشد:
(1) بخش آبرفتي: با ريختشناسي متفاوت و بافت ريزدانه - متوسط و بيرونيترين بخش پلايا را تشکيل ميدهد.
(2) ناحيه مرطوب (wet zone): اين ناحيه اگر چه در سطح خشک به نظر مي رسد ولي در زير سطح زمين مصالح اشباع از آب هستند. درفصلهاي بارش، رطوبت به سطح زمين ميرسد.
(3) کفه رسي (clay flat): شامل پهنه کاملاً صاف و هموار بدون هيچ عارضه توپوگرافي، گاه سطح قابل توجهي را زير پوشش خود دارد. کفة رسي در برخي از پلاياها جاي خود را به پهنههاي نمکي ميدهد.
(4) ناحيه با پوسته نمکي (salt crusted zone): به صورت زمينهاي پف کرده و گاه به صورت کفه هاي نمکي (salt pan) ديده ميشود .
(5) درياچه فصلي: در فصل بارش آبدار و در فصل خشک بدون آب است .در هر دو حالت مصالح زميني آن شامل گل و نمک اشباع از آب ميباشد. اين بخش نيز در برخي از پلاياها وجود ندارد.
(6) درياچه دايمي: در مرکز هرپلايا، درياچهيي دايمي با آب شور وجود دارد. خط کرانه اين درياچه نسبت به فصول، ميزان بارندگيها و دوره هاي خشکي تغيير ميکند.
فيضنيا (1371) عقيده دارد که در پلايا انتشار کانيهاي تبخيري، از مرکز (کلرور) به پيرامون (سولفاته) تغيير مي کند. (همه 6 بخش در همة پلاياها وجود ندارد).
در مورد شکل گيري پلايا نيزنظريات متفاوتي وجود دارد برخي از پژوهشگران پلايا را باقيماندة درياچههاي باراني (pluvial lake) ميدانند که در دوره هاي يخچالي و به دليل بارش فراوان تشکيل شده اند و سپس با شروع هولوسن که با افزايش دما و کاهش باران همراه بوده، اين گونه درياچهها، به تدريج تحليل رفته و در نهايت به پلايا تغيير شکل داده اند.