بافت لنفاوي در بسياري از اندامهاي بدن به خصوص در گرههاي لنفاوي و نيز در فوليکولهاي لنفاوي که در دستگاه گوارش وجود دارند، مانند لوزهها قرار دارد.
دستگاه لنفاوي همچنين شامل همه ساختارهايي است که وظيفه گردش و توليد لنفوسيت (سلولهاي لنفاوي) را به عهده دارند، که شامل طحال، تيموس، مغز استخون و بافتهاي لنفاوي مرتبط با دستگاه گوارش ميشود.
خون به طور مستقيم در سلولها و بافتهاي پارانشيمي (اصلي) بدن قرار نميگيرد، بلکه اجزاي خون ابتدا از مويرگها خارج ميشوند و به مايع بينابيني بافتها بدل ميشوند. اين مايع بينابيني با سلولهاي اصلي اندامها در تماس است.
لنف مايعي است که هنگام وارد شدن مايع بينابيني به رگهاي لنفاوي اوليه در دستگاه لنفاوي توليد ميشود. مايع لنف در مسير شبکه رگهاي لنفاوي حرکت ميکند.
حرکت لنف يا ناشي از انقباض دروني رگهاي لنفاوي است يا در نتيجه فشار خارجي بر روي رگهاي لنفاوي (مثلا به علت انقباض عضلات اسکلتي ) رخ ميدهد.
دستگاه لنفاوي کارکردهاي بسياري دارد: اين دستگاه مسئول برداشت مايع بينابيني از بافتها است. اين دستگاه اسيدهاي چرب و چربيها را جذب و منتقل ميکند و به صورت شيلوس (chyle) وارد دستگاه گردش خون ميکند.
اين دستگاه، سلولهاي ايمني را بين گرههاي لنفاوي و مغز استخوان انتقال ميدهد. لنف "سلولهاي ارائهکننده آنتيژن" (APCs) مانند سلولهاي دندريتيک را حمل ميکند و به گرههاي لنفاوي ميرساند و در آنجا پاسخ ايمني در مقابل اين آنتيژنها ايجاد ميشود. لنف همچنين لنفوسيتها (سلولهاي لنفاوي) را از رگهاي لنفاوي وابران که از گرههاي لنفاوي خارج ميشوند، نيز حمل ميکند.
دستگاه هدايتکننده
دستگاه هدايتکننده، مايع لنف را حمل ميکند و شامل رگهاي لولهاي است که شامل مويرگهاي لنفاوي، عروق لنفاوي و مجاري سينهاي لنفاوي چپ و راست ميشود.
بافت لنفوئيدي به طور عمده در ايجاد پاسخ ايمني دخيل است و شامل لنفوسيتها (سلولهاي لنفاوي) و ساير سلولهاي سفيد خون ميشود که در بافت همبندي که رگ لنفاوي از آن ميگذرد، قرار دارند.
بافت لنفوئيدي يا ساختاري منظم به صورت گره لنفاوي دارد يا ممکن است به صورت فوليکولهاي لنفوئيدي پراکنده باشد که به آن "بافت لنفوئيدي مرتبط با پوشش مخاطي" (MALT) ميگويند.
بافت لنفوئيدي
بافت لنفوئيدي که با دستگاه لنفاوي همراهي دارد، در کارکردهاي ايمني دخيل است که از بدن در مقابل عفونتها و گسترش سلولهاي سرطاني دفاع ميکنند. اين بافت شامل يک بافت همبندي است که انواع متفاوتي از سلولهاي سفيد خون درون آن قرار گرفتهاند و پرشمارترين اين سلولها لنفوسيتها هستند.
بافت لنفوئيدي بسته به مرحله رشد و بلوغ لنفوسيتهاي که در آن قرار دارد، ممکن است اوليه، ثانويه يا ثالثه باشد.
بافت لنفوئيدي ثالثه به طور مشخص حاوي تعداد بسياري کمتري لنفوسيت است و تنها هنگامي که آنتيژنها (عوامل خارجي مانند باکتريها، ويروسها و مواد آلرژيزا) باعث تحريک آن و ايجاد التهاب شوند، نقش ايمني ايفا ميکند.
اندامهاي لنفوئيدي اوليه
اندامهاي لنفوئيدي اوليه يا مرکزي، لنفوسيتها يا سلولهاي لنفاوي را از سلولهاي پيشساز نابالغ توليد ميکنند. غده تيموس قفسه سينه و مغز استخوان بافتهاي لنفوئيدي را تشکيل ميدهند که در توليد و انتخاب لنفوسيتها دخيل هستند.
اندامهاي لنفوئيدي ثانويه
اندامهاي لنفوئيدي ثانوي يا محيطي لنفوسيتهاي بالغ غيرمتعهد را نگهداري ميکنند و باعث تحريک پاسخ ايمني براي مقابله با عوامل خارجي ميشوند. اندامهاي لنفوئيدي محيطي محلهايي هستند که فعالشدن لنفوسيتها بوسيله آنتيژنها (عوامل خارجي) در آنها صورت ميگيرد.
فعال شدن لنفوسيت باعث تکثير دودماني آن لنفوسيت و بلوغ آن از لحاظ تمايل به آن آنتيژن خاص ميشود.
لنفوسيتهاي بالغ ميان خون و اندامهاي لنفوئيدي محيطي رفت و آمد ميکنند تا زماني که با آن آنتيژن خاص روبهرو شوند.
بافت لنفوئيدي ثانويه محيطي را فراهم ميکند که مولکولهاي خارجي يا مولکولهاي خودي تغييريافته (آنتيژنها) در آنها با لنفوسيتها مواجه ميشوند. نمونه شاخص اين بافتها گرههاي لنفاوي، فوليکولهاي لنفوئيدي در لوزهها، پلاکها پهير (Peyer) در رودهها، طحال، آدنوئيدها (لوزه سوم)، پوست و اندامهاي ديگري هستند که داراي "بافت لنفوئيدي مرتبط با پوشش مخاطي" (MALT) هستند.
گرههاي لنفاوي
يک گره لنفاوي، يک مجموعه سازمانيافته از بافت لنفوئيدي است که مايع لنف در مسيرش براي ريختن به جريان خون از آن ميگذرد. گرههاي لنفاوي با فاصله در طول دستگاه لنفاوي قرار دارند.
چندين رگ لنفاوي آوران، لنف را وارد گره لنفاوي ميکنند و پس از گذر لنف از ميان آن، لنف وارد يک رگ لنفاوي وابران ميشود.
رگ لنفاوي وابران به طور مستقيم از ناف گره لنفاوي خارج ميشود. شريانها و وريدها ار طريق خوني که از ناف گره لنفاوي وارد و خارج ميشود، آن را تغذيه ميکنند.
فوليکولهاي لنفاوي مجموعههاي متراکمي از لنفوسيتها هستند، که شمار،اندازه و نحوه قرارگيري آنها بر حسب وضعيت کارکردي گره لنفاوي متفاوت است. براي مثال فوليکولها هنگام مواجهه با يک آنتيژن خارجي به طور قابلتوچهي گسترش پيدا ميکنند. انتخاب سلولهاي B که به طور اختصاصي با آنتيژن وارد شده مقابله ميکنند، در مرکز زاياي اين گرههاي لنفاوي صورت ميگيرد.
گرههاي لنفاوي به طور خاص در ميانسينه (مدياستينوم) در قفسه سينه، گردن،لگن، زيربغل، کشاله ران و همراه با عروق خوني در رودهها بيش از جاهاي ديگر بدن وجود دارند.
رگهاي لنفاوي
رگهاي لنفاوي رگهاي لولهاي هستند که مايع لنف را به خون باز ميگردانند و حجم مايع از دست از خون در حين تشکيل مايع بينبافتي را جايگزين ميکنند. اين رگهاي لولهاي را مجاري لنفاوي يا لنفاتيکها هم مينامند.