اين دستگاه توسط دو جراح سوئدي به نامهاي borje larssonوlars leksell تکميل شدو براي بار اول در در موسسه karolinska در استکهلم سوئد درسال۱۹۶۸به کار گرفته شد.سومين دستگاه در کشور انگلستان توسط MR DAVID FORSTER در سال ۱۹۸۵نصب و راه اندازي شد .هم اکنون بيشتر از ۱۰۰ سايت گاما نايف در سراسر دنيا وجود دارد و بيش از 100000 بيمار در آن تحت معالجه قرار دارند.
انورماليهاي مغزي مانند تومورها وAVM هاي مغز قبل ان با جراحي يا راديوتراپي درمان مي شدند.ولي در گاما نايف از روشي غير تهاجمي بنام stereotactic radiosurgery استفاده ميشود .گامانايف در واقع به جراح مغز و اعصاب اين امکان را مي دهد که جراحيهاي مغز را بدون استفاده از تيغ جراحي و فقط با استفاده از پرتو انجام دهد. اشعه مورد استفاده در گاما نايف از ۲۰۱ چشمه ازهم جدا توليد مي شود و با استفاده از DOSE PLANNING به يک باريکه اشعه بسيار کنترل شده به هدف مورد نظر در مغز تابيده ميشود.اين کار توسط کامپيوترهاي بسيار سريع محاسبه ميشود.
تابشي دقيقآ بر اساس موقعيت اندازه و شکل هدف محاسبه مي شود بطوريکه هدف را کاملآ نابود کرده ولي بر روي بافتهاي سالم اطراف کمترين اثر را مي گذارد. در اين روش بيمار هيچگونه دردي را احساس نمي کند ومي تواند خيلي زود پس از جراحي فعاليتهاي عادي خود را از سر بگيرد.
کاربرد گاما نايف :
۱-تومورها :
گامانايف روي غالب انواع تومورها ي مغزي موثر است :اکوستيک نوروهاادنوهاي هيپوفيز کرانيو فارينژيوها مننژيوما کندروسارکوما متاستاز و . . .سرعت درمان بستگي به نوع تومور و رشد ان دارد مثلآ متاستازها خيلي سريع از بين ميروند ولي دوره درمان اکوستيک نوروها ممکن است چند ماه طول بکشد.اهميت گاما نايف زماني اشکار ميشود که براي درمان METASTATIC BRAINCANCER نياز به جراحي باز جمجمه باشد.بهترين نتيجه درمان زماني است که اندازه تومور کمتر از يک سانتي متر باشد.گامانايف موجب محدوديت رشد تومور و انقباض و چروکيدگي ان در حدود ۹۰ در صد موارد مي شود.
۲-AVM ارتباط غير طبيعي شريان و وريد( Arteriovenous Malformations )
AVM يک بيماري مادرزادي است که به صورت انورمالي در شريان وعروق در مغز ايجاد مي شود و ممکن است باعث سر درد و در نهايت خونريزي مغزي شودکه در اين صورت مجب سکته مغزي با فلج يا احتمالآمرگ مي شود.اغلب AVM ها مي بايستي درمان شوند يا ميزان ريسک ان کاهش يابد. بهبود AVM با گامانايف تدريجي است وبعد از ۲ تا ۳ سال اتفاق مي افتد.موفقيت ان بين ۶۵ تا۱۰۰ درصد است که ان هم بسته به اندازه و موقعيت AVM دارد.از عوارض درمان ميتوان به سستي موقت و عدم تعادل در ۱۰ تا ۱۵ در صد بيماران اشاره کرد ولي عارضه ماندني درمان که حالتي پيچيده است در ۵ درصد بيماران باقي مي ماند که از ان جمله مي توان به خونريزي مغزي در طي درمان اشاره کرد که ان هم به علت فاصله ۲ الي ۳ ساله درمان است .
۳-Acoustic Neuroma )Vestibular Schwanoma
اين تومور هشتمين تومور خوش خيم مغز ميباشد و اغلب موجب کا هش شنوايي و ايجاد صداي زنگ در گوش وعدم تعادل ميشود .گامانايف مي تواند رشد تومور را متوقف کند. عدم درمان اين تومور موجب کري ميشود ولي درمان موجب کاهش سايز تومور در ۹۰درصد بيماران و برگشت شنوايي در ۳۰ درصد بيماران مي شود.
۴-بيماري پارکينسون
۵-اختلالات لرزشي فاميلي familial tremor
۶-درد عصب Trigeminal Neuralgia Tic Douloureaux
اين بيماري به صورت حمله مداوم و غير قابل پيش بيني در صورت هنگام انجام کارهاي نرمال مانند لمس صورت غذا خوردن يا صحبت کردن اشکار ميشود.و ممکن است در هر جاي صورت مانند پيشاني يا فک اتفاق بيافتد و به صورت دوره اي است . طوري که به تدريج دوره هاي بدمن درد آن کاهش مي يابد . از عوارض بعد درمان با گامانايف مي توان به بي حسي قسمتي از صورت بعد از درمان اشاره کرد .
مزاياي گامانايف:
۱- غير تهاجمي است ۲-زمان اقامت کوتاه در بيمارستان ۳-کاهش خطرات ناشي از عمل ۴-هزينه در مان با گاما نايف حدود ۲۵تا۳۰ درصد کمتر از جراحي براورد شده است.
در اين روش چون جراحي باز انجام نمي شود امکان خونريزي و عفونت از بين ميرود
عوارض: عوارض جانبي ملايم وبستگي به محل ضايعه دارد:تهوع ريزش موضعي موي سر سر درد
آماده سازي بيمار :
تراشيدن موي سر به کارکنان کمک مي کند تا فريم سر را بهتر و دقيقتر قرار دهند. از بيماران خواسته مي شود که از نيمه شب قبلNPO باشندو چيزي نخورند و ننوشند.بهتر است دوستان ويا اقوام خود را جهت همراهي در بخش به همراه بياورند.
روز درمان: يک IV باز از دست بيمار مورد نياز است تا با تزريق سرم از دهيدراته شدن بيماردر حين انجام درمان جلوگيري شود . زيرا در زمان انجام درمان بيمار قادر به خوردن و اشاميدن نمي باشد.فريم سر دستگاهي است که مختصات مورد نظر در مغز را به طور کاملآ دقيق مشخص مي کند .
چرا که پرتو گاما با يد دقيقآبه هدف مورد نظر اصابت کند.شايد اين مورد حياتي ترين بخش در گاما نايف باشد. فريم سر از جنس الومينيوم سبک با وزنkg ۳ ساخته مي شود.
قبل از نصب فريم به جمجمه محل بسته شدن پيچهاي ثابت کننده ان رابا سوزن نازک به صورت موضعي در پوست بي حس مي کنند. اين وضعيت براي بيمار دردي نداشته فقط کمي ايجاد فشار بر روي جمجمه کرده که ان هم پس از حدود ۱۵ دقيقه بر طرف مي شود. اين فريم تا پايان کار روي سر مي ماند.
تصوير برداري:
براي درمان تومورها کليشه ct و يا MRI لازم است زيرا اين تصاوير موقعيت تومور را بهتر نشان مي دهند.گاهي اوقات هر دو نوع توصيه مي شود . جهت AVM ويا مشکلات عروقي ديگر انژيو گرافي DSA پيشنهاد ميشود.
طرح و نقشه درماني:
نقشه درماني توسط جراح مغز و اعصاب و افراد تيم تهيه شده و کليه اطلاعات و محاسبات ميزان پرتوي تحت تابش در کامپيوتر مرکزي گامانايف بر نامه ريزي شده است.
درمان:
منبع پرتودهي در گامانايف کبالت ۶۰ ميباشد.بيمار روي تخت قرار گرفته و سر همراه فريم داخل يک کلاهخود قرار ميگيرد.اين کلاهخود داراي ۲۰۱ سوراخ ميباشد و هر کدام از انها پرتوي مشخصه خود را با زاويه مخصوص به خود ارسال ميکند تا به بافت سالم اسيبي وارد نشود. بيمار از طريق ميکروفون و دوربيني که در اتاق تعبيه شده با پزشک و کارکنان ارتباط خواهد داشت . زمان درمان بسته به اندازه منطقه درمان و ميزان پرتوي موثر جهت درمان ممکن است ۴-۲ ساعت طول بکشد.پس از اتمام درمان تخت به عقب برگشته و توسط زنگي که تعبيه شده به تيم اتمام ان اطلاع داده خواهد شد. سپس فريم سر فورآ برداشته شده در اثر بسته شدن پيچها روي پوست سر خونريزي کمي ايجاد ميشود که با يک بانداژ ساده بر طرف خواهد شد.ممکن است بيمار احساس سر درد و سر گيجه داشته با شد. بيماراني که انژيوگرافي داشته اند قبل از ترخيص نياز به ۸ ساعت استراحت دارندو به دليل تخريب تومور يا DNA ان مايعات بدن بايد جايگزين شوند.