قدرت و اختیار ـ جامعه‌شناسی سوم انسانی

نکات مهم درس دوازدهم

قدرت و اقتدار:

ـ قدرت اجتماعی:

ویژگی‌های قدرت

1- پدید آمدن قدرت زمانی است که موجودی بتواند کاری را با آگاهی و اراده‌ی خود انجام دهد.

2- انواع قدرت: الف) فردی: محدود است. ب) اجتماعی: زمانی پدید می‌آید که انسان برای رسیدن به اهداف خود بتواند بر اراده‌ی دیگران تأثیر بگذارد و کار ارادی آنان را به خدمت بگیرد.

نکته:

1- قدرت فردی محدود است یعنی انسان همواره به کمک دیگران نیاز دارد و نمی‌تواند نیازهای خود را به تنهایی انجام دهد، مثال: کودک انسان تا مدت‌ها با کمک دیگران به زندگی خود ادامه می‌دهد و حتی هنگامی که می‌تواند با اراده‌ی خود فعالیت‌‌هایی انجام دهد، بی‌نیاز از کمک دیگران نیست.

2- قدرت اجتماعی بیش‌تر زمانی پدید می‌آید که انسان توان تأثیرگذاری بیشتری بر اراده‌ی دیگران داشته باشد.

ـ مقبولیت و اقتدار:

قدرت بدنیتأثیرگذاری برجسم دیگران

قدرت اجتماعیتأثیرگذاری بر اراده‌ی دیگرانجلب تبعیت دیگران (پذیرش و توافق دیگران)

صورت‌های تبعیت اراده‌ی یک انسان از انسان دیگر:

1- تبعیت با کراهت: پیروی ناشی از تهدید و ترس

2- تبعیت با رضایت: پیروی ناشی از میل درونی، بدون استفاده از تهدید و ترس

ویژگی‌های تبعیت با کراهت:

1- فرد با کراهت به خواسته‌ی دیگری عمل می‌کند.

2- کار خواسته شده را به‌دلیل قدرت طرف مقابل انجام می‌دهد.

3- کار را برای گریز از تنبیه انجام می‌دهد.

ویژگی‌‌های تبعیت با رضایت:

1- بدون استفاده از زور و با رضایت طرف مقابل به‌دست می‌آید.

2- قدرتی است دارای مقبولیت

3- بدون استفاده از تنبیه و تهدید و ترس

نکته:

1- مقبولیتقدرت بدون استفاده از زور و با رضایت طرف مقابل

2- اقتدارقدرت مقبولیت پذیرش رسمی

ـ مقبولیت و مشروعیت:

مدار (مبنای) مقبولیت

1- کسی که قدرت بر او اعمال می‌شود از آنچه انجام می‌دهد راضی باشد.

2- موافق خواست و اراده‌ی کسانی است که قدرت بر آن‌ها اعمال می‌شود.

مدار (مبنای) مشروعیت

1- حق و باطل بودن است

2- قدرت موافق حکم و قانون و اراده‌ی تشریعی خداوند اعمال شود، مشروع است.

نکته:

قدرت موافق قانون خداوند نباشد غیرمشروع است.

اگر فرد فعالیتش را با اکراه و برای فرار از پیامدهای ناگواری که از طرف صاحب قدرت پدید می‌آید انجام دهد، قدرت مقبولیت ندارد.

ویژگی‌ قدرت و اقتدار مقبول و مشروع: قدرت مطابق قانون و حکم الهی و تبعیت از قانون با رضایت و میل همراه باشد.

ویژگی‌ قدرت و اقتدار غیرمشروع: قدرت برخلاف حکم و قانون الهی و تبعیت از قدرت از روی رضایت باشد.

ویژگی قدرت مشروع و فاقد مقبولیت: قدرت براساس حکم و قانون الهی بر فردی اعمال شود که با اکراه آن را می‌پذیرد.