زمين شناسي پزشکي عبارت است از کاربرد يافته هاي زمين شناسي در مورد کانيها و
يا سنگهاي دارويي و... در پزشکي يا داروسازي. و معادل لاتين Medical Geology ميباشد.
معرفي:
اين علم ارتباط بين فاکتورهاي زمين شناسي و مشکلات سلامتي انسان و حيوان و همچنين نقش مهم کاني هاي داروئي در پزشکي و داروسازي را بررسي مي کنند، يک زمين شناس پزشکي بايد در زمينه هاي زير مهارت کافي داشته باشد تا بتواند وظيفه اش را به نحو عالي انجام دهد:
کاني شناسي وسنگ شناسي
توانايي شناسايي کانيهاي دارويي و به کراگيري آنها، جهت سناز مواد اوليه دارويي
بررسي تاثير عوامل محيطي بر روي سلامت انسان و بيماريهايي که سلامتي را تهديد مي کنند.
خطرات عناصر جزئي و کمياب
قرار گرفتن درمعرض عناصر جزئي و کمياب سمي مشکلات زيادي را براي سلامتي به بار مي آورد. در دنيا ميليونها نفر به دليل تماس با آرسنيک، سرب، فلورين، جيوه، اورانيوم و... از مشکلات سلامتي رنج ميبرند. استفاده نادرست از زغال با کيفيت پايين نيز خطراتي براي سلامتي به دنبال دارد، چون ذغالهايي با کيفيت پايين، داراي خاکستر، سولفور، عناصر جزئي و.کمياب سمي وخطرناکي هستند، به عنوان مثال، در ايالت گوژو (جنوب غربي چين) روستاييان فلفل هاي قرمز ومحصولات ذرتشان را در داخل فرهاي بدون منفذ، خشک مي کردند. تا اواسط قرن گذشته، فرها ، سوخت چوبي داشتند، ولي امروزه با از بين رفتن جنگلها، چوب کمياب شده، تا جايي که روستائيان ميزان زيادي از محصولات را به ذغال تبديل مي کنند و براي گرمازايي و پخت و پز وحتي خشک کردن بقيه محصولات استفاده مي کنند، اما در هنگان تبديل اين محصولات به ذغال، مقدار زيادي آرسنيک (3500ppm) و ديگر عناصر جزئي در آنها رسوب مي کنند و متاسفانه فلفل هاي قرمزي که در حرارت اين ذغالها خشک مي شوند، غذاي اصلي روستائيان بوده و منبع اصلي آرسنيک مي باشند بيماريهايي که آرسنيک ايجاد مي کند، عبارتند از:
1- هيپرپيگمنتاسيون که با برافروختگي و کک و مک همراه است.
2- هيپرکراتوسين که علايم آن زخم هاي بزرگ با تمرکز بيشتر در دستن وپا.
3- باونز که در آن سياه و شاخي شده خشک که مقدمه سرطان پوست است، ديده مي شود.
4- سلولهاي فلسي شکل کارسينوما (سرطاني)
البته، تمامي خطراتي که از ذغال ناشي مي شوند، صرفا از احتراق آن نيست، به عنوان مثال در بالکان، آبهاي زير زميني، هيدرکربنهاي آروماتيک چندحلقه اي را از ذغال هايي با لايه بندي نازک، شسته و در آب چاه ها جمع مي شوند ومردم با خوردن از آب چاه، به نوعي بيماري کليه اي درون بافتي، به نام نفروپاتي اندميک مبتلا ميشوند. چون اين هيدروکربنها به عامل بيماري کمک مي کنند. اين بيماريها بيش از صد هزار نفر را در يوگسلاوي سابق کشته است.
در نتيجه مصرف ذغال هاي خانگي، فلورين هم متصاعد مي شود که بيشتر از آرسنيک، بيماري زا مي باشد، تنفس گرد و غبار ريزي که حاوي آزبست هاي رشته اي باشد، بيماريهايي را باعث مي شود که عبارتند از:
آزبستوزيس، فيبروزيس شش ها، سرطان ريه، مزوتليوماي بدخيم.
در کاليفرنياي جنوبي در سال 1994 در اثر زمين لغزش و زلزله، قارچهاي خاکي به نام کوکسيديوئيدي ايميتس ؛آزاد شده بود و مردم با تنفس اين هواي آلوده به بيماريهايي مثل آسم، کوکسيديودومويس (تب دره) مبتلا شدند.
همچجنين هيدروکسيل آپاتيت (Ca)5(PO4)3(OH) کاني استخوان و اصلي ترين ماده استحکام بخش استخوان هاست. و براي تشکيل دانه هاي اين کاني در استخوان بايد در رژيم غذاييي ذخاير عظيمي کلسيم و فسفر موجود باشد. فلورين هم در ساختمان آپاتيت وارد مي شود. در آب بعضي مناطق غلظت هاي بالايي از فلورين وجود دارد. (حدود 14ppm) که در اواخر قرن بيستم خالدار شدن دندانها در اين مناطق را به غلظت هاي بالايي از فلورين نسبت دادند. ولي جالب اينجاست که تحقيقات زمين شناسي پزشکي نشان داده است که اگر به آب مصرفي 1ppm فلورين اضافه کنيم، دندانها سالم مي مانند که همه اين يافته ها را با استفاده از قوانين و دستاوردهاي ژئوشيمي به دست آورده اند.
جنبه هاي پزشکي استفاده از بريليم در صنعت جواهرسازي
در صنعت جواهر سازي، کانيها يا سنگهاي زينتي (مثل سفير، کروندوم و روبي) را تحت تاثير بريليم قرار مي دهند تا تغيير رنگ داده و معمولا بي رنگ شوند و ارزش اقتصادي کاني يا سنگ را بالا ببرد.متاسفانه کار بر روي سلامتي جواهرسازان، بازرگانان جواهرات و خريداراني که از جواهر استفاده مي کنند، اثرات سوء دارد. بريليم در فرم اکسيدي خود (BeO) اگر استنشاق شود يا لمس شود، حتما باعث بيماري خواهد شد. در سال 1940 .معدنکاراني که در تماس با اين عنصر قرار داشته اند به بيماري کرونيک بريليوم يا (CBD) مبتلا شدند. اکسيد برييليوم در راکتورهاي اورانيوم که پلوتونيوم از اورانيوم ساخته مي شود، استفاده مي گردد.
اشاره به چند کاني دارويي
زرنيخ قرمز وزرد- استيبنيت يا آنتيموآن- کروميت- باريت- بوراکس- سيليويت و...
نتيجه:
پروژه هاي مشترکي که بين زمين شناسان و پزشکان کار مي شوند مي توان گفت که از نظر شخصي وحرفه اي به نفع زمين شناسان بوده و باعث پيشرفت بهداشت جهاني است.
