درس رياضي عموماً براي بچهها مشکل و حتي همراه با ترس و وحشت است. اين در حالي است که رياضي يکي از چند درسي است که در باز کردن ذهن دانشآموز و آموزش چگونه انديشيدن نقش درجه اول دارد. بسياري از معلمان فرهيخته که هم به آموزش رياضي علاقمندند و هم اشتياق آموختن آن را به بچهها دارند، همواره دنبال راه و روشهايي هستند که اين درس را شيرين و فهميدني کنند و در واقع بچهها را با رياضيات آشتي دهند.
بيش از ۵۰ درصد دانشآموزان مقاطع مختلف معمولاً در درس رياضي مشکلات اساسي دارند. بسياري از دانشآموزان حتي در سادهترين مطالب رياضي مربوط به سالهاي قبل اشکال دارند. در ابتداي سال تحصيلي معمولاً مشکلات يادگيري رياضي به دليل فراموشي مطالب پايه بسيار زياد است و دانشآموزان کشش لازم براي يادگيري رياضي را ندارند و وقتي که مطالبي را تدريس ميکنيم نميفهمند و با دهان باز و چشماني گرد شده به معلم و تخته سياه مينگرند! وقتي که از چند نفرشان درس ميپرسيم به ندرت کسي جواب درستي ميدهد و دائم هراسناک بوده و چشمانشان را به زمين ميدوزند! اگر يک امتحان پايه از آنها بگيريم ميانگين نمرات امتحاني پايين خواهد بود. علل بسياري در پايين بودن نمرات امتحاني نقش دارند. از جمله آنها:
۱) پايه ضعيف در درس رياضي از سالهاي قبل.
۲) قبولي با استفاده از تکماده در خرداد سال قبل.
۳) قبولي با استفاده از تقلب و گفته شدن سؤالات قبل از امتحانات.
۴) کمهوشي و ديرآموزي بعضي از دانشآموزان.
۵) نداشتن اعتماد به نفس در درس رياضي.
۶) مشکلات جسمي بعضي از دانشآموزان، سوءتغذيه، ضعف چشم.
اقدامهايي که براي چنين دانشآموزاني ميتوان انجام داد به قرار زير است:
ابتدا بايد در چند جلسه اعتماد به نفس دانشآموزان را تقويت کرد. برگزاري امتحانات به صورت کتاب باز (open book) ميتواند انجام شود تا دانشآموزان اعتماد به نفس پيدا کنند. بايد آنها را تشويق کرد که خودشان مطالب را ياد بگيرند و تمرينها را حل کنند و زود نااميد نشوند. اگر دانشآموزي تمريني را حتي ناقص حل کند، بايد او را تشويق کرد و نمرات بيش از حقش به او داد. هر بار که با کوچکترين مطلبي يک نمره خوب براي دانشآموز گذاشته شود، کمکم اين دانشآموز از درس رياضي و معلم رياضي خوشش ميآيد. بايد سعي کرد ضعفهاي دانشآموز را به رويش نياورد.
با هم مطالعه کردن يکي از روشهاي شناخته شده و موثر يادگيري در ميان دانشآموزان است. پژوهشهايي که درباره اثربخشي از روش مطالعه مشارکتي انجام گرفته است نشان دادهاند، دانشآموزان و دانشجوياني که به اين طريق مطالعه ميکنند، از کساني که مطالب را براي خودشان خلاصه ميکنند يا صرفاً به مطالعه مطالب ميپردازند، بيشتر ميآموزند و آموختهها را براي مدت طولانيتري در ياد نگه ميدارند.
به همين جهت گروهبندي دانشآموزان در کلاس که متشکل از دانشآموزان ضعيف و قوي و متوسط باشد، در رفع اشکالات درسي آنان بسيار موثر است. نوشتن چرکنويس هم در بسياري از دانشآموزان کمککننده است. تمرين و تکرار در زمانهاي متفاوت هم در به خاطرسپاري و يادگيري مطالب رياضي نقشي اساسي دارند که معمولاً دانشآموزان ضعيف از آن غافل هستند.
البته ميتوان از راههاي مختلف ديگر به يادگيري رياضي در سطح مدارس کمک کرد که عبارتند از:
الف) ايجاد امکانات لازم براي افزايش سطح فرهنگي خانواده که بتواند بسياري از مشکلات درسي فرزند خود را برطرف کند.
ب) آموزش روشهاي جديد تدريس به معلمان و حذف روشهاي سنتي.
ج) تهيه وسايل کمک آموزشي در زمينه تدريس.
و) طرح درس معلم.
اگر معلم براي خود طرح درس داشته باشد يعني يقيناً بداند که در هر جلسه چه مطالبي ميخواهد درس بدهد و اين موضوع چه مشکلاتي دارد و در ضمن سعي کند که با استفاده از تجربيات گذشته در حداقل زمان و کمترين کلام، حق درس را ادا نمايد. نخستين گام اين است که دبير تعداد صفحات کتاب را به تعداد جلسات مفيد نوبت يا سال تقسيم کند و ببيند در يک جلسه دقيقاً چند صفحه بايد تدريس کند و اگر لازم شد ابزار و وسايل کمکآموزشي از قبل تهيه شده را به کلاس برده و مورد استفاده قرار گيرد.
قسمتي از همکاري و همياري بچهها در خارج از کلاس يا در منزل صورت پذيرد. مثلاً بچهها در منزل اشکالي را روي مقوا بکشند يا اجسامي بسازند يا اشکالي ببرند يا جدولهايي را تنظيم کنند منتهي با پرسش و سؤال در کلاس دانشآموز را فعال کرد. بايد توجه داشت تا زماني که معلم رو به تابلو و پشت به بچهها تندتند فرمول نوشته، تخته را سياه کرده و پاک کند و در آخر درس رو به کلاس برگر دانده و بگويد: بچهها درس براي روز بعد از فلان صفحه تمرين حل کنيد. همواره بچهها در رياضي ضعيف خواهند ماند. تا زماني که معلمان رياضي مخصوصاً در مقاطع ابتدايي هنوز از روشهاي قديمي حفظي براي تدريس رياضي استفاده ميکنند، بيشتر دانشآموزان ابتدايي از رياضي گريزان خواهند شد.
● ارائه نکردن مفاهيم از ساده به پيچيده
بيشتر شکوههايي که دانشآموزان از نحوه تدريس ما معلمان دارند،به اين دليل است که هنگام تدريس، هنوز يک مفهوم براي آنان جا نيفتاده است، به مثالهاي مشکل روي ميآوريم و به حل آنها ميپردازيم و دانشآموز را درگير محاسبات پيچيده و طولاني ميکنيم. در صورتي که بايد براي جا انداختن مفاهيم مشکل، از سئوالات سادهتر شروع کنيم.
● ضعف در برقراري ارتباط
براي نفوذ در مخاطب، بايد سازوکار يادگيري او را شناخت و با او ارتباط برقرار کرد. بعضي انسانها از طريق تصوير و بعضي از طريق شنيدن بهتر ياد ميگيرند. اغلب، نشان دادن يک شکل همراه با يک مثال شهودي ميتواند، به تفهيم بهتر و بيشتر مطالب کمک کند. اگر ارتباط درستي با دانشآموز برقرار نشود، زمان زيادي از تدريس صرف آموزش يک مفهوم خواهد شد. برخي از نمودهاي ارتباط صحيح نداشتن با دانشآموز را در زير ميآوريم:
▪ سخن گفتن با تخته و ديوارها و کف اتاق و سقف، به جاي نگاه کردن به دانشآموزان هنگام سخن گفتن.
▪ استفاده کردن از برخي جملهها،نظير: اين مطلب ساده است، بديهي است و واضح است.
▪ نشان ندادن هيجان.
▪ دائم به ساعت نگاه کردن.
▪ به خاطر نسپردن نام دانشآموزان.
▪ تشويق نکردن دانشآموزان.
▪ داشتن رفتار اهانتآميز و تحقيرکننده.
● سپردن کارها به نحو غيرمؤثر
الف) اغلب ما معلمان ترجيح ميدهيم تمام قسمتهاي آموزش را خودمان انجام دهيم، حتي بعضي از معلمان ترجيح ميدهند، تمامي تمرينها را خودشان حل کنند. چرا که معتقدند، دانشآموزان تسلط کافي ندارند و اگر آنان تمرينها را حل کنند، بخشي از وقت کلاس گرفته ميشود. در صورتي که به جاي اينگونه صرفهجوييها در زمان، بايد راهکارهاي ديگري يافت.
دراين رابطه ميتوان به برخي از موارد راهگشا اشاره کرد: معرفي يک کتاب تمرين در کنار درس ميتواند، زمان زيادي براي آموزش بهتر ذخيره کند. اين که بدانيم کدام تمرينها را در کلاس حل کنيم خود مسألهاي مهم است که از راه تجربه به آن ميرسيم. ولي پرداختن به برخي سؤالات و آنها را بهتر و کامل توضيح دادن و راهنمايي کردن و دادن جواب نهايي به تمرينها، ميتواند در زمان تدريس صرفهجويي کند. در مورد حل تمرينها بايد توجه داشت که مدت تمرين کوتاه باشد، و در صورت لزوم با فاصله تکرار شود. کار تمرين به صورت عادي ممکن است کسالتآور شود و اگر طولاني نيز باشد، علاقه به مطلب را از بين مي برد. تأکيد بر درستي جواب مسأله باشد، نه بر سرعت به دست آوردن آن.
● بيتوجهي به سؤالات دانشآموزان
يک سؤال حساب شده و مناسب ميتواند، زمينهساز يادگيري يک مفهوم باشد، ميتواند انگيزه دانشآموزان را نسبت به آنچه به او آموزش داده ميشود بالا ببرد و همچنين، ذهن کنجکاو را با مسأله درگير کند. از فرمايشات معصومين ماست که «حسن السؤال نصفالعلم» نيمي از علم و يادگيري در خوب سؤال کردن است. ولي بعضي از اوقات در ارتباط با موضوع سؤال کردن برخوردهايي در کلاس ميشود که ظاهراً براي صرفهجويي در زمان تدريس است ولي در باطن سرعت آموزش و ياددهي را کاهش ميدهد.
● محبت به دانشآموزان
معلمان بايد علاقه و محبت خود را هم به صورت کلامي و هم از طريق ابزارهاي غيرکلامي چون: توجه تمام و کمال به دانشآموزان، حفظ و تداوم ارتباط چشمي با آنان، لبخند زدن و ايماء و اشاره نشان دهند.
ما اغلب فراموش ميکنيم که بيشتر دانشآموزان براي معلماني که محبت ميکنند و معلماني که آنها را مورد احترام قرار ميدهندهر کاري را انجام مي دهند، حاضرند هر کاري بکنند تا تأييد چنين معلماني را بهدست آورند. آشکار است که معلمان بايد در ابراز علاقه و محبت خويش نسبت به دانشآموزان صادق باشند و هرگونه، احترام آنان، نزد دانشآموزاني که رياکاري و دو رنگي ميبينيد، رو به افول ميگذارد.