صفت‌های پنج‌گانه (صناعات خمس) از منطق سوم انسانی

مشاوره‌ی آزمون 19 اردیبهشت منطق

صفت‌های پنج‌گانه (صناعات خمس)

1- برهان: استدلالی است که در مقدمات آن از مواد و محتوای یقینی استفاده می‌کنند و نتیجه‌ی یقینی می‌دهد.

2- جدل: استدلالی است که از قضایای مشهور یا مسلم و مورد قبول مخاطب تشکیل می‌شود و طرف مقابل را قانع می‌کند.

3- خطابه: سخنی است که برای تشویق مردم به انجام یا ترک عملی از طریق تحریک عواطف و اقناع آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

4- شعر: عبارت است از سخن خیال‌انگیزی که باعث تأثر روحی مطلوب در مخاطب می‌شود.

5- مغالطه یا سفسطه: استفاده از شکل ظاهری استدلال و مخفی کردن صورت یا ماده‌ی غلط آن استدلال به منظور مخدوش کردن ذهن مخاطب است.

مغالطه، ظاهری استدلال‌گونه و برهانی دارد اما در حقیقت، برهان نیست. علت این‌که ظاهری استدلالی دارد، آن است که مقدمات به‌کار رفته در مغالطه در عین غلط بودن، شبیه به استدلال هستند و فرد در نگاه اول متوجه‌ی غلط بودن آن نمی‌شود؛ یعنی آن‌قدر این غلط بودن ظریف و نامحسوس است که انسان را به اشتباه می‌اندازد و فکر می‌کند که استدلال است.

ـ هر قدر اطلاعات ما دقیق‌تر و تفکر و استدلال ما قوی‌تر باشد، کمتر گرفتار مغالطه می‌شویم.