البته قابل ذکر است که تفاوت بسيار ظريفي بين مناطق کويري و بياباني وجود دارد که باعث ميشود که اين دو منطقه به کرات با هم اشتباه گرفته شوند بسياري از مناطق ذکر شده به عنوان کوير در دل بيابان ها واقه شده که تميز دادن آنها از يک ديگر هر از چندگاهي براي افراد عادي بسيار مشکل است.
بيابان : تعريف بيابان از ديدگاههاي مختلف فرق مي کند به عنوان مثال از نظر جغرافيا و اقليم شناسي بيابان هاي واقعي به سرزميني گفته مي شود که:
متوسط بارش سالانه آن کمتر از mm50 است.
در گياه شناسي، کشاورزي و منابع طبيعي مناطقي را بيابان گويند که:
از لحاظ پوشش گياهي بسيار فقير باشد. و يا سطح وسيعي از آن به کلي فاقد گياه باشد. از ديدگاه اکولوژي يا سازمان ملل متحد بياباني شدن يا پيشروي بيابان (Desertifi cation) عبارت است از :
« کاهش فعاليتهاي بيولوژيکي » (کاهش فعاليتهاي انسان، حيوان و گياه).
بيابانها عمدتا ً در قلمرو بين المدارين و يا برخي از مناطق بري ، آنجا که زمستانهاي سرد و تابستانهاي گرم دارد گسترش يافته است و حدود يک سوم از خشکيها را اشتغال کرده و يونسکو وسعت آن را 50 ميليون کيلومتر برآورده کرده است . با توجه ساده به نقشه پراکندگي بيابانها مي توان دريافت که تقريباً بين مدارات ۲۰ تا ۴۰ درجه در نيمکره شمالي بيابانهاي صحراي آفريقا – عربستان – ايران – آسياي مرکزي – و آمريکاي شمالي و در نيمکره جنوبي بيابانهاي : شيلي – پرو –
آرژانتين – آفريقاي جنوب غربي و استراليا گسترده شده اند
در تقسيم بندي پوشش گياهي ( فلور ) مخصوص نواحي بياباني با توجه به شرايط خاک مي توان به گياهان ماسه دوست – نمک دوست – گياهان خشکي پسند – گياهان صخره دوست – گياهان گچ دوست – گياهان شن دوست اشاره کرد. آويشن-
صبر زرد- نخودک- اسکنبيل- ريش بز- انجير صحرايي- دم گاوي- گون- سياه شور- مريم گلي- هندوانه ابوجهل- جغجغه- اسپندتيغ شير-کاروان کش-انواع کاکتوس ها - قيچ- ني بيابان- گز- تاغ و ...
البته قابل ذکر است که تفاوت بسيار ظريفي بين مناطق کويري و بياباني وجود دارد که متاسفانه باعث ميشود که اين دو منطقه به کرات با هم اشتباه گرفته شوند بسياري از مناطق ذکر شده به عنوان کوير در دل بيابان ها واقه شده که تميز دادن آنها از يک ديگر هر از چندگاهي براي افراد عادي بسيار مشکل از اين قبيل گياهانند
از جانوران مناطق بياباني مي توان به موش صحرايي – موش خاردار – سياه گوش – روباه شني روباه ترکمني – گوزن زرد ايراني – کارکال – کفتار – خفاش – خرگوش – خارپشت – کانگورو – يوزپلنگ – بز وحشي – جبير – گربه وحشي ...
• ويژگيهاي بيابان
مواد رسوبي آن بيشتر ماسه ،شن ،ريگ ...و خاک آن داراي بافت درشت تري نسبت به کوير است .
مقدار شوري و نمک آن کمتر از کوير است.
پوشش گياهي در بيابان بسيار بسيار کم و نادر است.
بيابان معمولا فاقد آب است ،مگر در واحه ها.
بيابان برعکس کوير سطحي نسبتا ناهموار دارد و خيلي مسطح نيست .
بخاطر نبودن رطوبت با اندک بادي ذرات شن و ماسه حرکت کرده و از جايي به جاي ديگر منتقل مي شوند.ولي در کوير بخاطر وجود رطوبت و پوشش گياهي جابجايي مواد به مراتب کمتر است.
کوير : به مناطقي اتلاق ميشود لم يزرع، در دل بيابان و انتهاي حوزه آبخيز که به علت فشار آب در سطوح پايين زمين ، نمک به سطح زمين نزديک و موجب خشکي شديد مي شود
کويرها دو نوعند :
1-کوير گياهدار (گياهان غيرزراعي مقاوم به شوري مثل ني، گز، خارشتر و اشنييان در آنها ميرويد. در اين صورت گفته ميشود کويرهاي گياهدار زمينهايي است که قابل کشاورزي نيست ولي گياه دارد )
2-کوير فاقد گياه ( حتي پسته و خرما و جو که به شوري مقاومند نميتوانند در اين زمين برويند منتها اگر مقدار نمک خاک از يک حدي تجاوز بکند تقريباً از 3 درصد ديگر هيچ گياهي در آن بهعمل نخواهد آمد در اين صورت کويرهاي فاقد گياه ولي داراي قشر نمکي بهوجود ميآيند مثل کوير مرکزي ايران)
گرمسار، سمنان، دامغان و شاهرود در شمال کوير مرکزي واقع شده و خور و بيابانک و جندق در جنوب آن قرار گرفته است. اين کوير است يعني نمکزار است ولي دورتادور آن در وسط کوير ديگر هيچ گياهي وجود ندارد. براي مثال، دشت کوير، کوير مرکزي ايران هيچ شباهتي با بيابان لوت ندارد يا به عنوان مثال يزد يک منطقه بياباني است اما ده تا کوير دارد يعني ده تا نمکزار دارد. مثلاً کوير ساغند با اطرافش هيچ شباهتي ندارد.
در کشور ما در حدود 50 قطعه کوير وجود دارد که بزرگترين آن همين کوير مرکزي ايران است که مساحت آن صدهزار کيلومتر مربع است. اين کوير بزرگترين کوير يا نمکزار دنياست. در هيچ کجاي دنيا با اين وسعت نمکزار وجود ندارد.
• ويژگي هاي کوير
داراي خاک ريز بافت مثل رس و ...است.
پوشش گياهي از نوع شوري پسند (هالوفيت )است.
فاقد گياه يا گياهدارند که کويرهاي گياهدار به فراواني يافت ميشوند
کويرها اغلب داراي آب هستند و سطح آب هم معمولا بالا است.
سطحي نسبتا صاف دارند و معمولا آب ناهمواري هاي اطراف وارد آن مي شود.و بهمين دليل گاهي بصورت درياچه هاي کوچک فصلي ظاهر مي شوند.
کوير معمولا عارضه اي است در داخل بيابان .
درجه شوري آن فوق العاده زياد است
براي تشکيل کوير چهار شرط لازم است:
1- زمينهاي پست؛
2- خاکنرم و ريزدانه؛
3- سطح ايستادگي بالا و نوسان شديد فصلي آن؛
4- وجود املاح و سازندههاي تبخيري شور و غيرشور.
پرسش :(پاسخ را در قسمت نظرات بنويسيد)
کدام گزينه تفاوت بين کوير و بيابان به درستي عنوان نشده است؟
1) خاک کوير نمک بيشتري نسبت به بيابان دارد
2) خاک کوير ذرات درشت تري نسبت به بيابان دارد
3) خاک بيابان گياه بيشتري نسبت به کوير دارد
4) سطح کوير هموار تر از بيابان است