موصول
موصولات اسم هایی هستند که هم چون پل ارتباطی ،اجزای جمله را به یکدیگر متصل می کنند و کمک می کنند مفهوم عبارت را بهتر درک کنیم .
به عبارت دیگر اسم موصول كلمه اﻯ است كه دو كلمه يا دو جمله را به يكديگر وصل مـﯽ كند .
موصول نیازمند به جمله ما بعد خود است و معنای آن فقط با آن جمله کامل می شود.
انواع موصول
موصول بر دو نوع است: 1-موصول عام 2-موصول خاص
موصول عام :این موصولات برای همه ی صیغه ها و کلمات به یک شکل بکار می روند وبراى مفرد، مثنى، جمع و مذكر و مؤنث مشترك هستند.
مَن :کسی که( برای عاقل ) ما : چیزی که ( برای غیر عاقل)
موصول خاص: این موصول بر شش قسم است و براى مفرد، مثنى، جمع و مذكر و مؤنث، لفظ خاص دارد.
؛{سه مذکر وسه مؤنث}.
موصولات خاص عبارتند از :
مـوصـــولات خاص | ||
اَلَّذِی | اللَّذانِ - اللَّذینَ | الَّذینَ |
اَلَّتِی | اللّتانِ - اللَّتینِ | اللَّاتِی |
‹‹ الذی ›› برای مفردمذکر
‹‹ التی ›› برای مفرد مؤنث
‹‹ اللَّذانِ - اللَّذینِ› برای مثنی مذکر
‹‹ اللُّتانِ - اللَّتینِ ›› برای مثنی مؤنث
‹‹ الَّذینَ ›› برای جمع مذکر
‹‹ اللّاَتِی ›› برای جمع مؤنث
تذکر : موصولات خاص غالبا برای ‹‹ عاقل ›› بکار می روند .
نکات مورد توجه
صله موصول
بعد از اسم موصول ، جمله يا شبه جمله اﻯ ( جار و مجرور و ظرف ) مـﯽ آيد و مفهوم آن را كامل مـﯽكند كه به آن «صلة»مـﯽ گوييم .
صله ، محلـﯽ از اعراب ندارد و در تركيب مانند يك جمـله ﻯ معمولـﯽ تركيب مـﯽ شود .
صله موصول می تواند جمله اسمیه,فعلیه و یا شبه جمله (جارو مجرور یا ظرف) باشد.
جمله اسمیه مانند : اِحْترِمْ مَنْ هُـوَ أصْغرُ مِـنكَ .
جمله فعليه : مانند : العاجِـزُ مَنْ عَجَزَ عَن اكتسابِ الثوابِ .
جار و مجرور : مانند : يُسَبـِّحُ لهُ ما في السّماواتِ و الأرض ِ .
ظرف : مانند : أنـْفِـقْ بـِما عِـندَكَ في سَبيلِ الله ِ .
عائد صله
به ضمیری که در صله می باشد وبه موصول بازگشت دارد «عائد صله» می گویند.
. اسم موصول ( چه خاص و چه عام ) مـﯽ تواند هر نقشـﯽ را بپذيرد . مثل فاعل ، مفعول به ، مضاف إليه و صفت و مبتدا و ... .مانند :
فاعل : جاء الذي رأيتـُه بالأمس . ( آنكه ديروز ديدمش ، آمد . )
مفعول : اِعْـمَـلوا ما شِـئـتـُم . ( آنچه مـﯽ خواهيد ، انجام دهيد . )
مضاف إليه : اللهُ معَ الذين يَعـمَـلون الصالحات .(خداوند همراه كسانـﯽ است كه كارهاﻯ شايسته انجام مـﯽدهند.)
صفت : الإنسانُ الذي يجتهدُ ينجحُ .( انسانـﯽ كه تلاش مـﯽ كند ، موفق مـﯽ شود . )
مبتدا : ما عندكم يَـنـفـَدُ . ( آنچه شما داريد ، ازبين مـﯽ رود .)
خبر : هو الذي أرْسَلَ رسولـَه بالهُـدﻯ . ( او كسـﯽ است كه پيامبرش را به هدايت فرستاد . )
مجرور بحرف جر : كلّ ُ نفـْس ٍ بما كَسَبَـتْ رَهـينة ٌ . ( هر كس در گرو اعمالـﯽ است كه انجام داده است . )
-در مبحث معرب و مبنی موصولات جزء کلمات مبنی هستند.به جز مثنی آنها.
موصولات مثنی معرب هستند.با معرب و مبنی در درس8 آشنا می شوید.
به مثال های ذیل توجه کنید و موصول و نوع و نقش آنها را در جمله مشخص کنید.
الف) « أرأيتَ الذي يُـكَذ ِّبُ بالدّينِ . فذلكَ الذي يَدُعُّ اليتيمَ . »
ب) « إنَّ رَبـّي يَبْـسُطُ الرزقَ لـِمَنْ يَشاءُ مِـنْ عِـبادهِ . »
ج) « الذي أطْعَـمَهُم مِـن جُوع ٍ . »
د) « صِـراطَ الذينَ أنـْعَمْتَ عَـلـَـيْهِـم . »
هـ) « الذينَ يُؤمِـنونَ بالغيبِ و يُـقيمونَ الصَّلاةَ وَ مِـمّا رَزَقـْناهُمْ يُـنفقونَ . »
و) « قالوا أتـَجْعَلُ فيها مَن يُـفـْسِـدُ فيها . »
ز) « فـَبَدَّلَ الذينَ ظلمُوا قـَولاً غَـيْرَ الذي قيلَ لـَهُم . »
نويسنده: علیرضا قلیزاده.