سلام به کنکوریهای عزیز🖐🖐
💢 در این درسنامه قراره متن و شکلهای کتابو بررسی کنیم و در کنارش یه نگاهی هم به سوالات کنکور و نهاییش بندازیمو کلی نکتۀ خفن یاد بگیریم.
نمونه سوالات امتحان نهایی
رفتارهای جانوران
هزاران سال است که انسان در پی یافتن علت و چگونگی بروز رفتارهای جانوران است، زیرا زندگی انسان به این اطلاعات وابسته است.
کاربردها:
شناخت زادآوری حشرات آفت 👈 یافتن راهکارهایی برای مبارزه با آنها.
شناخت مهاجرت و تغذیه جانوران در معرض خطر 👈 یافتن راهکارهایی برای حفظ گونهها و تنوع زیستی.
نکته: در این فصل، علت و چگونگی رفتارهای جانوران از دیدگاه انتخاب طبیعی بررسی میشود.
قمریعای خانگی با جمعاوری شاخههای نازک درختان برای خود لانه ساخته و زاداوری میکنند.
خرسهای قطبی خواب زمستانی دارند. سارها برای زمستان گذرانی به منطاق گرمتر مهاجرت میکنند.. اینها نمونههایی از رفتارهای جانوران هستند. فتار واکنش یا مجموعه واکنشهایی است که جانور در پاسخ به محرک یا محرکهایی انجام میدهند. محرکهایی مانند بو، رنگ، صدا، تغییر میزان هورمون ها یا گلوکز در بدن جاندار موجب بروز رفتار در جانوران میشوند.
موش مادر ابتدا اطلاعات نوزاد را وارسی میکند و اطلاعات را از طریق حواس به مغز ارسال میکند، در نتیجه ژن B در یاخته های مغز موش مادر فعال میشود و دستور ساخت پروتئین را میدهد که انزیم ها و ژنهای دیگری را فعال می2کند. در مغز جانور فرایندهای پیچیده به راه می افتد که نتیجه انها موش ماده رفتار مراقبت مادری را نشان میدهد.
دانشمندان با غیر فعال کردن این ژن دیدند که مادر بعد وارسی نوزاد واکنشی نشان نمیدهد.
این رفتار غریزی است که در تمام افراد گونه یکسان است زیرا ژنی و ارثی است. رفتار جوجه کاکایی، لانه سازی پرندهها و رفتار مکیدن در شیرخواران نمونههای دیگری از رفتارهای غریزی هستند.
نکته بسیار مهم: همه رفتارهای غریزی به طور کامل هنگام تولّد در جانور ایجاد نشدهاند.
یادگیری و رفتار
بررسی تغییر رفتار در جوجه کاکایی:
با تمرین، این رفتار به تدریج دقیقتر میشود.
هرچه جوجه دقیقتر نوک بزند، والد سریعتر به درخواست آن برای غذا پاسخ میدهد؛ در نتیجه جوجه میآموزد تا دقیقتر نوک بزند.
نتیجهگیری: جوجه کاکایی تجربه به دست میآورد و در نتیجه رفتار غریزی آن تغییر میکند و اصلاح میشود.
تعریف یادگیری
جانوران در محیط تجربههای گوناگونی پیدا میکنند که رفتارهای آنها را تغییر میدهد. تعریف یادگیری: تغییر نسبتاً پایدار در رفتار که در اثر تجربه به وجود میآید، یادگیری نام دارد. یادگیری انواع گوناگونی دارد که در ادامه بررسی میشوند.
1.خوگیری (عادی شدن)
مثال: واکنش جوجه پرندگان به اجسام در حال حرکت بالای سرشان.
جوجهها اجسام گوناگونی مانند برگهای در حال افتادن را بالای سر خود میبینند.
واکنش اولیه: در ابتدا جوجهها با پایین آوردن سر خود و آرام ماندن به این محرکها پاسخ میدهند.
تغییر رفتار: با دیدن مکرر اجسام در حال حرکت، یاد میگیرند که آنها برایشان خطر یا فایدهای ندارند. در نتیجه، دیگر به این محرکها پاسخ نمیدهند. این نوع یادگیری، خوگیری نامیده میشود.
ویژگیهای خوگیری:
در این نوع یادگیری، پاسخ جانور به یک محرک تکراری که سود یا زیانی برای آن ندارد، کاهش پیدا میکند.
جانور میآموزد که به برخی محرکها پاسخ ندهد.
اهمیت خوگیری:
جانوران در معرض محرکهای متعددی قرار دارند که پاسخ به همه آنها، نیازمند صرف انرژی زیادی است.
خوگیری موجب میشود جانور با چشمپوشی از محرکهای بیاهمیت، انرژی خود را برای انجام فعالیتهای حیاتی حفظ کند.
2.شرطی شدن کلاسیک
پاسخ طبیعی (بازتابی): وقتی سگ غذا را میبیند یا بوی آن را احساس میکند، بزاق او ترشح میشود.
غذا: محرک طبیعی.
ترشح بزاق: پاسخی غریزی و یک بازتاب طبیعی.
آزمایش پاولوف:
مشاهده اولیه: سگ با دیدن فرد غذادهنده و پیش از دریافت غذا نیز ترشح بزاق داشت.
آزمایش: پاولوف همزمان با دادن پودر گوشت به سگ گرسنه، زنگی را به صدا درآورد.
نتیجه (پس از تکرار): سگ بین صدای زنگ و غذا ارتباط برقرار کرد؛ به طوری که با شنیدن صدای زنگ (حتی بدون دریافت غذا) بزاق او ترشح میشد.
مفاهیم کلیدی:
محرک بیاثر: صدای زنگ در ابتدا محرکی بیاثر بود.
محرک شرطی: صدای زنگ وقتی با محرک طبیعی (غذا) همراه شد، توانست به تنهایی سبب بروز پاسخ (ترشح بزاق) شود و به یک محرک شرطی تبدیل گردید.
نکته مهم: محرک شرطی تنها در صورتی میتواند موجب بروز پاسخ شود که پیشتر با یک محرک طبیعی همراه شده باشد.
به این نوع یادگیری، شرطی شدن کلاسیک میگویند.
۳. شرطی شدن فعال (یادگیری با آزمون و خطا)
تعریف: نوعی دیگر از یادگیری است که به آن شرطی شدن فعال یا یادگیری با آزمون و خطا میگویند.
آزمایش اسکینر:
دانشمندی به نام اسکینر، موش گرسنهای را در جعبهای قرار داد که درون آن اهرمی وجود داشت (موش میتوانست اهرم را فشار دهد).
موش درون جعبه حرکت میکرد و بهطور تصادفی اهرم درون جعبه را فشار میداد.
در نتیجهی این کار، تکهای (بر اساس تصویر: تکهای غذا) دریافت میکرد.
در ادامه آزمایش، با فشار تصادفی اهرم، غذا به درون جعبه میافتاد و موش غذا دریافت میکرد.
پس از چندبار تکرار این رفتار، موش به ارتباط بین فشار دادن اهرم و پاداش (به دست آوردن غذا) پی برد.
پس از آن، موش بهطور عمدی اهرم را فشار میداد تا غذا به دست آورد.
نتیجهگیری کلی: در شرطی شدن فعال، جانور میآموزد بین رفتار خود با پاداش یا تنبیهی که دریافت میکند، ارتباط برقرار کرده و در آینده رفتاری را تکرار یا از انجام آن خودداری میکند.
۴. حل مسئله
تعریف: نوعی رفتار که در آن برخی از جانوران میتوانند از تجربههای قبلی خود برای حل مسئلهای که با آن روبهرو شدهاند، استفاده کنند.
آزمایش شامپانزه:
شامپانزهای را در اتاقی گذاشتند که تعدادی موز از سقف آن آویزان بود و چند جعبه چوبی هم در اتاق وجود داشت.
شامپانزه پس از چند بار بالا پریدن و تلاش ناموفق برای رسیدن به موزها، جعبهها را روی هم قرار داد، از آنها بالا رفت و به موزها دست یافت.
ویژگیهای رفتار حل مسئله:
جانور بین تجربههای گذشته و موقعیت جدید ارتباط برقرار میکند.
با استفاده از آنها برای حل مسئله جدید، آگاهانه برنامهریزی میکند.
۵. نقشپذیری
تعریف: نوعی یادگیری است که در دوره مشخصی از زندگی جانور رخ میدهد.
مثال جوجه غازها: پس از بیرون آمدن از تخم، نخستین جسم متحرکی را که میبینند (که معمولاً مادرشان است) دنبال میکنند. این دنبال کردن موجب ایجاد پیوند بین جوجهها و مادر میشود.
دوره حساس: زمانی است که در آن، نقشپذیری با بیشترین موفقیت انجام میشود (در جوجه غازها، طی چند ساعت پس از خروج از تخم رخ میدهد).
اهمیت نقشپذیری برای بقا:
جوجهها با نقشپذیری مادر خود را میشناسند و تحت مراقبت او قرار میگیرند (بدون این مراقبت ممکن است بمیرند).
رفتارهای اساسی مانند جستوجوی غذا را از مادر یاد میگیرند.
نقشپذیری در پستانداران: این رفتار در پستانداران نیز دیده میشود؛ مثلاً برههایی که مادر خود را از دست دادهاند و انسان آنها را پرورش داده است، دنبال انسان راه میافتند و تمایلی برای ارتباط با گوسفندهای دیگر نشان نمیدهند.
۵. نقشپذیری
کاربرد در حفظ محیط زیست:
امروزه پژوهشگران از نقشپذیری برای حفظ گونههای جانوران در خطر انقراض استفاده میکنند.
روش کار: برای پرورش جوجه پرندههایی که والدین خود را از دست داده و تحت مراقبت انسان هستند، صدای پرندگان همان گونه را پخش میکنند. همچنین، افراد نگهدارنده، ظاهر خود را شبیه آن پرنده کرده و مانند آنها رفتار میکنند.
برهمکنش غریزه و یادگیری
منشأ رفتارها: بیشتر رفتارهای جانوران محصول برهمکنش ژنها و اثرهای محیطی است که جانور در آن زندگی میکند.
مثال (رفتار درخواست غذای جوجه کاکایی):
این رفتار غریزی در جوجهای که تازه از تخم بیرون آمده، به طور کامل بروز پیدا نمیکند.
برای شکلگیری کامل این رفتار، برهمکنش جوجه و والدین و کسب تجربه لازم است.
روند تکامل رفتار: جانور اساس ژنیِ لازم برای انجام رفتار را دارد و همزمان با رشد، از تجربههای محیطی خود استفاده میکند تا رفتارهای قبلی را تغییر داده و اصلاح کند.
اهمیت یادگیری برای بقا:
محیط زندگی جانوران همواره در حال تغییر است.
یادگیری برای بقای جانور ضروری است تا بتواند به این تغییرات پاسخهای مناسبی بدهد.
نتیجهگیری: برهمکنش ژنها و یادگیری، امکان سازگار شدن جانور با تغییرات محیطی را فراهم میآورد.
🔮عضویت در کانال بله کانون برترها🔮
🎇با آرزوی موفقیت🎇
