مقدمه
1- گياهان براي تشكيل همه ي كربوهيدرات هاي خود فقط به دو ماده ي خام ، يعني دي اكسيد كربن و آب نياز دارند.
2- درگياهان بيشترين قسمت اكسيژن مورد استفاده ي برگ ها و ساقه ها به منظور تنفس از هوا تأمين مي شود.
3- ريشه ها اكسيژن مورد نياز خود را از هواي موجود در فضاهاي بين درات خاك به دست مي آورند.
4- اگر خاك اطراف ريشه ها فشرده و يا از آب اشباع گردد، ديگر اكسيژن كافي براي ريشه ها تأمين نمي شود و ريشه ها ميميرند.
5- گياهان همچنين نيازمند مقادير اندكي از عناصر معدني هستند كه بيشتر به صورت يون هاي معدني جذب مي شود.
6- عنصر نيتروژن در ساختمان پروتئين ها ، نوكلئيك اسيد ها ، گلروفيل ، ATP و كوآنزيم ها شركت دارد و رشد گياهان سبز را افزايش مي دهد.
7- فسفر بخشي از ATP ، ADP ، نوكلئيك اسيدها ، فسفوليپيد ها ، غشاي سلولي و برخي كوآنزيم ها است.
8- پتاسيم براي انتقال فعال ، فعاليت آنزيم ها ، تعادل اسمزي و باز شدن روزنه ها مورد نياز است.
هورمون هاي گياهي
9- در گياهان ممكن است محل توليد و محل اثر هورمون يكي باشد.
10- چون برخي از هورمون هاي گياهي باعث تحريك رشد و برخي ديگر باعث بازدارندگي رشد مي شوند ، بسياري از دانشمندان ترجيح مي دهند به جاي اصطلاح هورمون هاي گياهي از اصطلاح تنظيم كننده هاي رشد استفاده كنند.
11- هورمون هاي گياهي دو دسته اند :
a. محرك هاي رشد كه شامل اكسين ها ، سيتوكينين ها و ژيبرلين ها هستند و در فرآيند هايي مثل تقسيم سلولي ، طويل شدن سلول ، پيدايش اندام ها و تمايز آنها دخالت دارند.
b. بازدارنده هاي رشد كه عمل آنها در مقابل محرك هاي رشد است و شامل اتيلن و آبسزيك اسيد هستند.
هورمون ها الگو هاي رشد گياهان را كنترل مي كنند.
12- رشد گياه به سمت نور، نورگرايي
( فتوتروپيسم ) نام دارد.
13- يك زيست شناس هلندي به نام فريتزونت به اين نتيجه رسيد كه يك مادهي شيميايي كه در رأس ساقه ها توليد مي شود ، باعث اين خميدگي مي شود. او اين ماده را اكسين ناميد.
14- چارلز داروين و پسر او فرانسيس داروين پي بردند كه پاسخ خميدگي رأس گياهچه هاي گياهان گندمي ، در قسمت هايي پائين تر و دور
از رأس قابل مشاهده است و باعث خميدگي گياهچه به سمت نور مي شود.
15- شكل صفحه ي 230 آزمايش هاي ونت را نشان ميدهد كه درآنها :
a. ونت راس ساقه ي جوان جو دو سر را بريده و آن را روي يك قطعه آگار قرار داد در نتيجه اكسين وارد قطعه ي آگار شد.
b. ونت قطعه ي آگار را روي انتهاي بريده شده ي ساقه ي جوان يولاف منتقل كرد كه باعث رشد ساقه شد.
c. ونت قطعه ي آگار را روي يك قسمت از لبه ي بريدگي ساقه ي جوان منتقل كرد كه ساقه در جهت مخالف به رشد خود ادامه داد.
d. ونت به عنوان شاهد، يك قطعه آگار فاقد اكسين را بر روي انتهاي بريده شده ي ساقه ي جوان قرار داد كه اين ساقه رشد نكرد.
16- بازدارندگي رشد جوانه هاي جانبي موجود روي ساقه توسط اكسين راس ساقه ، چيرگي رأسي ناميده مي شود.
17- جدول هورمون های گیاهی : (جدول شماره 1)
|
نام هورمون |
محل ساخته شدن |
نوع اثر |
كاربرد در كشاورز ي |
|
اكسين |
انتهاي ساقه |
افزايش انعطاف پذيري ديوارهي سلول ها طويل شدن سلول ها چيرگي رأسي (جلوگيري از رشد جوانههاي جانبي ) |
ريشه زايي در قلمه ها ريشه زايي در محيط كشت بافت پر شاخه و برگ كردن گياه در اثر هرش كردن |
|
سيتوكينين |
انتهاي ريشه |
تحريك تقسيمات سلولي كاهش سرعت پير شدگي برخي از اندام هاي گياهي |
به عنوان اسپري و افشانه براي شادابي و طراوت گل ها و ساير بخش هاي گياهي نگهداري بيشترميوه ها و سبزيجات در محيط كشت بافت براي تشكيل ساقه از سلول هاي تمايز نيافته |
|
ژيبرلين |
ساقه و دانه هاي در حال نمو |
افزايش طول ساقه بيداري جوانه ها و دانه هاي در حال خواب نمو ميوه جوانه زني دانه ها جلوگيري از ريشه زايي تسريع گل دهي |
توليد ميوه هاي درشت بدون دانه درشت كردن دانه هاي انگور بدون دانه |
|
اتيلن |
اغلب بافت هاي گياه بخصوص ميوه ها |
افزايش مقاومت گياه در شرايط سخت كنترل رشد و سنتز پروتئين و انتقال يون ها در شرايط نامساعد ( تنش آب ، زخم مكانيكي ، آلودگي هوا ، عوامل بيماري زا،شرايط غرقابي و بي هوازي ) هورمون پيري كه باعث ريزش برگ و رسيدن ميوه ها و پژمردگي و ريزش گل ها مي شود |
تسريع و افزايش رسيدگي ميوه ها يي مثل گوجه فرنگي و انگور و غيره سست شدن ميوه هايي مانند گيلاس و سهولت برداشت مكانيكي و چيدن آنها |
|
آبسزيك اسيد |
جوانه ها و دانه هاي خفته اغلب بافت هاي گياهي در شرايط نامساعد |
خفتگي جوانه ها و دانه ها افزايش مقاومت گياه در شرايط سخت كنترل رشد و سنتز پروتئين و انتقال يون ها در شرايط نامساعد هورمون پيري كه باعث ريزش برگ و رسيدن ميوه ها و پژمردگي گل ها تعادل آب گياه تحت تنش خشكي به وسيله بستن روزنه ها |
شرايط محيطي رشد گياهان را تنظيم مي كند.
18- گياهان قادر به حركت نيستند و با تنظيم سرعت و الگوي رشد خود به محيط پاسخ مي دهند.
19- بسياري از پاسخ هاي يك گياه را به محرك هاي محيطي ، هورمون هاي تنظيم كننده ي رشد شروع مي كنند.
20- پاسخ يك گياه به طول روز و شب ، نوردورگي ناميده مي شود.
21- گياهان از نظر نوردورگي سه دسته اند : 1- گياهان روزكوتاه 2- گياهان روزبلند 3- گياهان بي تفاوت22- گياه روزكوتاه گياهي است كه گلدهي آن زماني انجام ميشود كه طول روز كمتر از مدت زمان معيني باشد.
23- گياه روزبلند گياهي است كه گلدهي آن نگامي صورت مي گيرد كه طول روز بلندتر مدت زمان معيني باشد. 24- گياه بي تفاوت ، گياهي است كه گلدهي آن تحت اثر طول روز قرار نمي گيرد.
25- در واقع به جاي طول روز ، طول شب است كه نوردورگي را كنترل مي كند به همين دليل به گياهان روزكوتاه ، گياهان شب بلند و به گياهان روزبلند ، گياهان شب كوته نيز مي گويند.
26- نور دورگي در صنعت كشت و پرورش گل و گياه بسيار حائز اهميت است به اين صورت كه در گلخانه ها طول روز و شب به طور مصنوعي كنترل مي شود.
27- گياه بنت قنسول و داودي در چنيني شرايطي پرورش داده مي شوند. بنت قنسول در دي ماه و داودي در تماما طول سال در دسترس است.
28- داودي و بنت قنسول هر دو روزكوتاه هستند و در فصلي كه معمولا گل نمي دهند وادار به گل دهي مي شوند.
29- گياه زنبق يك گياه روزبلند است كه يك فلاش نوري باعث شكستن شب بلند مي شوند و گياه را مثلا در اواخر پائيز كه شب بسيار بلند است ، مجبور به گل دادن مي كنند
پاسخ به دما
30- در صورتي كه دما در طول شب بسيار بالا باشد ، بسياري از گياهان گوجه فرنگي گل نمي دهند.
31- بسياري از گياهان در صورتي كه به مدت چند ساعت در معرض دماهاي پائين ، سرما قرار نگيرند ، در وايل بهار موفق به تشكيل گل نخواهند شد.
32- دماي پائين باعث ورود گياهان به مرحله ي موقتي عدم فعاليت در پائيز مي شود و در زمستان گياهان غير فعال هستند كه اين كار باعث بقاي آن ها مي شود.
33- خفتگي وضعيتي است كه كه در طي آن ، حتي در صورت مناسب بودن شرايط براي رشد گياه ، گياه يا دانه غير فعال باقي مي مانند و نمي رويند.
34- مواد شيميايي عامل خفتگي ، در پاسخ به دماهاي پائين ، تجزيه مي شوند ، همچنين شسته شدن بعضي از اين مواد راه ديگر برطرف شدن خفتگي دانه ها است.
35- بسياري ازدانه ها تا زماني كه به مدت چند هفته در معرض سرما قرار نگيرند از خفتگي بيدار نمي شوند و رويش خود را آغاز نميكنند.
36- دوره هاي خفتگي در بسياري از گياهان كه زمستان محل زندگي آنها سرد است ، مشاهده مي شود.
37- خفتگي به گياهان كمك مي كند تا با جلوگيري از رشد جوانه ها و جوانه زني دانه ها در طول گرماي موقتي قبل از شروع و خاتمه ي زمستان به بقاي خود ادامه دهند و از بين نروند.